Χιλιάδες λέξει γράφτηκαν τις προηγούμενες ημέρες για την επίσκεψη του γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών Αντόνιο Γκουτέρες, άλλες τόσες ειπώθηκαν από χείλη επισήμων και μη, ελπίδες μοιράστηκαν, λόγια παχιά, γεμάτα υποσχέσεις. Δεν ξέρω πόσοι και πόσες τα πίστεψαν. Βέβαια, χάθηκαν όλες αυτές οι χιλιάδες λέξεις τόσο γρήγορα... και αναμένουν οι άνθρωποι που έγιναν πρόσφυγες, που έχασαν ανθρώπους δικούς τους, που ακόμα θρηνούν ζωές μισές, ένα θαύμα, μία έντιμη λύση, την επιστροφή σε τόπους οικείους, την απόδοση λειψάνων, την απόδοση δικαιοσύνης. Δεν ξέρω τι μπορεί να περιμένει ο καθένας από αυτούς, ίσως όλα τα παραπάνω, ίσως και τίποτε. Έχουν περάσει 52 χρόνια από τον ξεριζωμό και όλα ακόμα παίζονται. Πώς να σωπάσει μέσα τους το άδικο;

Μένω να κοιτώ το αρχείο μου από τα Κατεχόμενα, φωτογραφίες από τα 150 χωριά που έχω επισκεφθεί, εκκλησίες, κοιμητήρια, επιγραφές σε γέφυρες, σημάδια του τόπου, των άγριων ημερών του καλοκαιριού του 1974. Λέξεις που γράφτηκαν από ανθρώπους που πίστεψαν πως έρχεται κάτι άλλο… που στο τέλος όμως ποτέ δεν το είδαν. Μπορεί οι λέξεις των πολιτικών και των πολιτικάντηδων να ξεχνιούνται γρήγορα, αλλά υπάρχουν και εκείνες οι λέξεις, που αντέχουν να ζουν παραπάνω από μισό αιώνα, ώσπου και αυτές βέβαια, να εξαφανιστούν, γιατί το βάρος της μπογιάς τους τόσο μπορούσε να κρατήσει.

Λέξεις που έμειναν χαραγμένες εκτός από τους πέτρινους τοίχους και στο είναι των ανθρώπων που ξύπνησαν νοικοκύρηδες και κοιμήθηκαν κάτω από μία τερατσιά ή μία ελιά. Αυτές οι λέξεις που γράφτηκαν για να εξυμνήσουν και να ενοχλήσουν, τελικά έμειναν σημάδια γραπτά κενού όμως περιεχομένου, αφού κανέναν πια δεν ενοχλούν και σίγουρα κανέναν δεν εξυμνούν... Έγιναν αυτές οι λέξεις στοιχειά, και αν τύχει και τις συναντήσεις δεν θες να τις «ενοχλήσεις», είτε από φόβο, είτε από αμηχανία, είτε από μία ασύνειδη πράξη αποστασιοποίησης, από ένα χθες που πληγώνει –αν και πληγώνει ολοένα και λιγότερο– πέρασαν βλέπεις 52 χρόνια.

Μένω να κοιτώ την ξυλογραφία του Χαμπή, με τον τίτλο «Τα σπίτια» μας και σκέφτομαι τι σημαίνει πατρίδα, σπίτι, τόπος; Εγώ τι βλέπω, όταν διακρίνω συρματοπλέγματα, φιγούρες, σπίτια με κεραμίδια; Σίγουρα δεν βλέπω ούτε Πατρίδα, ούτε Τόπο, ίσως να μπορώ να τα υποψιαστώ, γι’ αυτό άλλωστε μου παίρνει χρόνο πολύ να ψάχνω λέξεις, κοιτάζοντας τις φωτογραφίες, στην ασφάλεια του σπιτιού μου, όταν προσπαθώ να περιγράψω την κατάξανθη Μεσαορία ή τον καταπράσινο Πενταδάκτυλο. Σε εμένα χρειάζονται περισσότερες λέξεις, ιδίως όταν προσπαθώ να περιγράψω τον Τόπο που είδα, και πάντα προσπαθώ να μην τις πειράζω, όταν τις συγκεντρώνω για τα Σπίτια των άλλων.