Λίγο οι πολεμικές συγκρούσεις, γεωπολιτικές εξελίξεις, λίγο η παρατεταμένη ενεργειακή κρίση και οι συνεχείς ανακατατάξεις στην παγκόσμια οικονομία, το επιχειρείν στην Κύπρο γίνεται ολοένα και πιο δύσκολο. Σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, οι επιχειρήσεις καλούνται να λειτουργήσουν υπό συνθήκες έντονων πιέσεων, με το κόστος λειτουργίας να παραμένει υψηλό, την εξεύρεση ανθρώπινου δυναμικού να αποτελεί διαρκή πρόκληση και τη γραφειοκρατία να εξακολουθεί να απορροφά πολύτιμο χρόνο και πόρους.

Οι δυσκολίες δεν αφορούν μόνο τις νεοσύστατες επιχειρήσεις ή όσους επιχειρούν να κάνουν τα πρώτα τους βήματα στην αγορά. Αντιθέτως, επηρεάζουν και τις υφιστάμενες, εδραιωμένες επιχειρήσεις, οι οποίες έχουν να διαχειριστούν ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον. Για πολλούς επιχειρηματίες, η καθημερινότητα έχει μετατραπεί σε μια συνεχή προσπάθεια διατήρησης της βιωσιμότητάς τους. Οι επιχειρηματίες καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάγκη συγκράτησης του κόστους και στην υποχρέωση να διατηρήσουν την ποιότητα των υπηρεσιών ή των προϊόντων τους, να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της αγοράς και να παραμείνουν ανταγωνιστικοί. Την ίδια ώρα, η αβεβαιότητα δυσκολεύει τον μακροπρόθεσμο προγραμματισμό, καθώς οι αποφάσεις για νέες επενδύσεις, επέκταση δραστηριοτήτων ή πρόσληψη προσωπικού απαιτούν μεγαλύτερη προσοχή και αυστηρότερη αξιολόγηση των κινδύνων.

Αγκάθι αποτελεί και το ζήτημα της διαδοχής στις οικογενειακές επιχειρήσεις. Για δεκαετίες, πολλές από αυτές αποτέλεσαν τη ραχοκοκαλιά της κυπριακής οικονομίας, δημιουργώντας θέσεις εργασίας, στηρίζοντας τις τοπικές κοινωνίες και μεταφέροντας από γενιά σε γενιά τεχνογνωσία, εμπειρία και επιχειρηματική κουλτούρα. Σήμερα, ωστόσο, η συνέχιση αυτής της παράδοσης δεν θεωρείται δεδομένη. Οι νεότερες γενιές καλούνται να αποφασίσουν κατά πόσο θα αναλάβουν τις επιχειρήσεις που δημιούργησαν οι γονείς ή οι παππούδες τους, σε ένα περιβάλλον που διαφέρει σημαντικά από εκείνο στο οποίο ξεκίνησαν οι προηγούμενες γενιές. Η αγορά έχει γίνει πιο απαιτητική, το κόστος λειτουργίας υψηλότερο, ο ανταγωνισμός εντονότερος και οι ανάγκες εκσυγχρονισμού μεγαλύτερες. Δεν είναι εξάλλου τυχαίο που πολλοί επιχειρηματίες δεύτερης και τρίτης γενιάς αποφασίζουν να βάλουν λουκέτο στις οικογενειακές επιχειρήσεις φοβούμενοι τόσο τον παράγοντα της αποτυχίας όσο και τον παράγοντα διατήρησης της επιχείρησης σε βιώσιμα επίπεδα.

Επιπλέον, ακόμη πιο δύσκολη είναι σήμερα η απόφαση νέων επίδοξων επιχειρηματιών να ανοίξουν μια νέα επιχείρηση και να φτιάξουν από την αρχή κάτι ολόδικο τους. Η δημιουργία μιας επιχείρησης απαιτεί κεφάλαιο, σχεδιασμό, γνώση της αγοράς, πρόσβαση σε δίκτυα συνεργασιών και, κυρίως, τη δυνατότητα να αντέξει κανείς μια περίοδο κατά την οποία τα έσοδα ενδέχεται να μην καλύπτουν ακόμη τα έξοδα. Στις οικονομικές δυσκολίες προστίθεται και η διοικητική επιβάρυνση. Την ίδια ώρα υπάρχουν συνεχόμενες και πολλαπλές εξωτερικές προκλήσεις οι οποίες επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό το επιχειρείν. Οι πολεμικές συρράξεις, ο πληθωρισμός, η ενεργειακή αστάθεια, οι διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα, τα υψηλά επιτόκια, η κλιματική αλλαγή και οι τεχνολογικές ανατροπές δυσκολεύουν ολοένα και περισσότερο την κατάσταση.

Χρειάζονται κίνητρα από την Κυβέρνηση αλλά και περισσότερες διευκολύνσεις από τους αρμόδιους επιχειρηματικούς φορείς της χώρας. Το στοίχημα για την επόμενη μέρα του επιχειρείν συνδέεται άμεσα με τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την παραγωγή εισοδήματος, την εισαγωγή νέων προϊόντων και υπηρεσιών, την ενίσχυση του ανταγωνισμού και τη διεύρυνση της παραγωγικής βάσης της οικονομίας.

Το ζητούμενο για την Κύπρο είναι να δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο η επιχειρηματικότητα δεν θα αποτελεί μια διαρκή δοκιμασία αντοχής, αλλά μια ρεαλιστική επιλογή για όσους έχουν ιδέες, διάθεση για εργασία και προοπτική ανάπτυξης. Βεβαίως σε ένα διεθνές περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από αστάθεια και συνεχείς αλλαγές, κανείς δεν μπορεί να ελέγξει όλες τις εξωτερικές εξελίξεις. Μπορεί, ωστόσο, να διαμορφώσει καλύτερες εσωτερικές συνθήκες για τις επιχειρήσεις της.