Τους τελευταίους μήνες έχει γίνει απολύτως σαφές με διάφορους τρόπους ότι οι ελληνοτουρκικοί δίαυλοι επικοινωνίας και συζητήσεων που άνοιξαν μετά τον Φεβρουάριο του 2023 και τους καταστροφικούς σεισμούς στη Νότια Τουρκία, παραμένουν μεν ανοιχτοί και λειτουργικοί, αλλά την ίδια στιγμή δεν έχουν σταματήσει να προστίθενται νέα σημεία τριβής, που εν καιρώ μπορεί να αποτελέσουν ξανά αφορμή για κάποια νέα κρίση.

Το πρόσφατο παράδειγμα της έκδοσης μηνυμάτων NAVTEX, πέρα από το περιεχόμενο περί τουρκικής δικαιοδοσίας για την έγκριση ερευνών στο Αιγαίο ανατολικά του 25ου μεσημβρινού και δήθεν αποστρατιωτικοποιημένου καθεστώτος 23 νησιών, είχε την ιδιομορφία της διετούς διάρκειας, κάτι που δεν συνηθίζεται.

Η συνέχεια από πλευράς της Αγκυρας περί επιμονής σε αυτές τις θέσεις στο διηνεκές, δεν σχετιζόταν με τη διάρκεια μιας NAVTEX (που δεν μπορεί να έχει εξ ορισμού αόριστη διάρκεια), αλλά με την εσωτερική πολιτική διελκυστίνδα στην Τουρκία, καθώς η «διετία» κρίθηκε ως ορίζοντας υποχώρησης έναντι των ελληνικών θέσεων.

Eπρεπε, λοιπόν, να μπουν οι γνωστές «κόκκινες γραμμές». Αλλωστε, κάτι τέτοιο είχε επιβεβαιωθεί και στις κεκλεισμένων των θυρών συζητήσεις που είχαν στις 20 Ιανουαρίου στην Αθήνα οι υφυπουργοί Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου και Μεμέτ Κεμάλ Μποζάι, στο πλαίσιο του Πολιτικού Διαλόγου.

Μετά δύο αναβολές

Σύμφωνα με άριστα πληροφορημένες πηγές, οι πρόσφατες ρητορείες γύρω από τις NAVTEX δεν επηρεάζουν σε καμία περίπτωση τον σχεδιασμό για το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας (ΑΣΣ) Ελλάδας - Τουρκίας που θα διεξαχθεί στην Αγκυρα την ερχόμενη εβδομάδα (μεταξύ 9 και 13 Φεβρουαρίου). Φυσικά το πλέον σημαντικό χαρακτηριστικό του ΑΣΣ είναι ότι θα γίνει υπό τους δύο ηγέτες, τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Υπενθυμίζεται ότι η προηγούμενη συνεδρίαση του ΑΣΣ έγινε στην Αθήνα στις 7 Δεκεμβρίου 2023, όπου και προέκυψε η Διακήρυξη των Αθηνών, και έκτοτε έχει προαναγγελθεί τουλάχιστον δύο φορές, χωρίς τελικά να υλοποιηθεί (τέλη 2024, άνοιξη ή φθινόπωρο 2025).

Υπάρχουν δύο βασικές διαφορές ανάμεσα στον Δεκέμβριο του 2023 και την τρέχουσα περίοδο. Κατ’ αρχάς, τότε δεν υπήρχε στο κάδρο ο Ντόναλντ Τραμπ. Υπενθυμίζεται ότι μόλις τον περασμένο Σεπτέμβριο, ο κ. Ερντογάν ουσιαστικά ακύρωσε την προγραμματισμένη συνάντησή του με τον κ. Μητσοτάκη στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, προκειμένου να παρευρεθεί σε μια μεσανατολική σύναξη του κ. Τραμπ με αντικείμενο τις τότε ακόμα εκκρεμείς συζητήσεις για την ειρήνευση στη Γάζα. Ο κ. Ερντογάν στη συνέχεια συναντήθηκε και κατ’ ιδίαν με τον κ. Τραμπ, ενώ έκτοτε βρίσκεται σε τακτική τηλεφωνική επικοινωνία με τον πρόεδρο των ΗΠΑ.

Πρακτικά για την Αγκυρα και τον κ. Ερντογάν, η παρουσία του κ. Τραμπ ήταν μοναδική ευκαιρία για την προώθηση του ρόλου της Τουρκίας στη Μέση Ανατολή. Τα αποτελέσματα στη Συρία, με την κατάρρευση του Ασαντ και την άνοδο ενός καθεστώτος το οποίο εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την Αγκυρα, αλλά και η συζήτηση για τη διασφάλιση κάποιου ρόλου (ασαφούς ακόμα) συμμετοχής της Τουρκίας στη διαμόρφωση της νέας κατάστασης στη Γάζα, υποδηλώνουν ότι η ιεράρχηση των πραγμάτων από τον κ. Ερντογάν ήταν μάλλον λογική.

Η δεύτερη βασική διαφορά σε σύγκριση με τους πρώτους μήνες της αποκαλούμενης περιόδου των «ήρεμων νερών» είναι η προσθήκη νέων προβλημάτων. Το βασικό αφορά την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας - Κύπρου (Great Sea Interconnector) την οποία το τουρκικό ναυτικό ακύρωσε στο πεδίο τόσο τον Ιούλιο του 2024, όσο και αργότερα, κάθε φορά που η ελληνική πλευρά επιχειρούσε να δρομολογήσει το έργο. Εκτοτε έχει δοθεί, επικοινωνιακά, βαρύτητα στην εσωτερική διάσταση της Κύπρου και τη σαφή αντίθεση από μέρους της κυβέρνησης του προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη αλλά και Κυπρίων επιχειρηματιών, ωστόσο η γεωπολιτική πτυχή είναι ουσιωδώς σημαντικότερη.

Η Αγκυρα ουσιαστικά αρνείται να επιτρέψει την τέλεση ενός έργου το οποίο δεν απαιτεί αδειοδότηση, καθώς δεν επηρεάζει την υφαλοκρηπίδα και αφορά δραστηριότητα στην ανοιχτή θάλασσα. Διεκδικεί, εν ολίγοις, απόλυτη δικαιοδοσία στις θάλασσες στα ανατολικά του 28ου μεσημβρινού (ανατολικά του μέσου της Ρόδου) και, βεβαίως, εντός του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι σε αυτά τα χρόνια η ελληνική πλευρά δεν παρέμεινε αδρανής, αλλά, αντιθέτως, προχώρησε σε μια σειρά από κινήσεις που προωθούν τα συμφέροντα της Αθήνας στο Αιγαίο, όπως με τη δημοσιοποίηση του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΘΧΣ) και την –έστω περιορισμένη– οριοθέτηση θαλάσσιων πάρκων στις Κυκλάδες που, σύμφωνα με την κυβέρνηση, το επόμενο χρονικό διάστημα θα επεκταθούν και σε άλλα σημεία. Μια περαιτέρω ενδιαφέρουσα κίνηση από μέρους της ελληνικής πλευράς ήταν η συνεργασία με τη Chevron σε οικόπεδα νότια της Κρήτης που βρίσκονται εντός του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Με βάση, λοιπόν, όλα τα παραπάνω δεδομένα, η συνάντηση που –εκτός απροόπτου– θα γίνει στην Αγκυρα ανάμεσα στους δύο ηγέτες, δεν είναι μικρής σημασίας. Οι δύο ηγέτες θα πρέπει να διερευνήσουν ξανά τα περιθώρια να δοθεί νέα δυνατότητα συζήτησης για κάποιες από τις βασικές διαφορές. Αλλωστε, ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν περίπου εμφανίστηκε διατεθειμένος να επιστρέψει σε μια εκδοχή συζητήσεων με συγκεκριμένες στοχεύσεις (όπως, δηλαδή, ήταν οι συζητήσεις για τα χωρικά ύδατα μέσα από την ουσιαστικά αποσυντεθειμένη διαδικασία των διερευνητικών επαφών).

Για τα μάτια της Ε.Ε.

Οι προτάσεις της Αγκυρας δεν κρύβουν, βέβαια, κάποια αυθεντική βούληση της τουρκικής πλευράς να εξεύρει συμβιβαστικές λύσεις με την Αθήνα, αλλά να προβάλει και προς την Ευρώπη την εικόνα της βούλησης να συνεχίσει την εποικοδομητική στάση έναντι της Ε.Ε., ενώ παράλληλα επιχειρεί να επανέλθει στο τραπέζι για την πιο στενή συνεργασία στον τομέα της άμυνας.
Αν και στην Ελλάδα δόθηκε, όπως ήταν λογικό, μεγαλύτερη προσοχή στην επίσκεψη της υπουργού Ενόπλων Δυνάμεων της Γαλλίας, Κατρίν Βοτρέν, στην Αθήνα στις 29 Ιανουαρίου, πέρασε κάτω από τα ραντάρ η επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό στην Αγκυρα δύο ημέρες νωρίτερα. Το «παζάρι» αυτό θα συνεχιστεί εντατικά και στις Βρυξέλλες και στην Αθήνα γνωρίζουν πολύ καλά ότι η συζήτηση αυτή για τη στενότερη συνεργασία Ε.Ε. - Τουρκίας δεν θα αργήσει να επανέλθει.