Γράφει ο Γιάννης Παπαδόπουλος

Τέλη του 1943, ο 40χρονος Χέρμαν Χόιερ, λοχίας στο 1012 Τάγμα Πεζικού Οχυρών, φθάνει με τα γερμανικά στρατεύματα μέσω Γιουγκοσλαβίας στην Ελλάδα. Ταξιδεύουν σε τρένο με ανοιχτά βαγόνια, εξοπλισμένα με αντιαεροπορικά πολυβόλα. Καθώς διασχίζουν την κατεχόμενη χώρα, κάποιοι στρατιώτες κοιτούν στο βάθος του ορίζοντα τον Ολυμπο. Με την άφιξή τους στην Αθήνα θα παρελάσουν στο Καλλιμάρμαρο και θα βουτήξουν στη θάλασσα του Σαρωνικού, προτού στρατοπεδεύσουν αρχικά στη Μαλακάσα και έπειτα στα Ισθμια. Τα στιγμιότυπα αποτυπώνονται σε φωτογραφίες που τράβηξε ο λοχίας. Σε μία εξ αυτών φαίνεται πανοραμικά το στρατηγείο της διμοιρίας του με θέα προς το ανατολικό άκρο της διώρυγας της Κορίνθου, σε άλλη εικονίζονται στρατιώτες πλάι σε ένα μικρό χριστουγεννιάτικο δέντρο που τοποθέτησαν στους κοιτώνες τους. Στα πρόσωπα ορισμένων σχηματίζεται ένα μειδίαμα.

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 1943, Ο λοχίας-φωτογράφος: Ο Χέρμαν Χόιερ φθάνει με το 1012 Τάγμα Πεζικού Οχυρών στην Ελλάδα. Θα τραβήξει πάνω από 150 φωτογραφίες στο πέρασμά του από τη χώρα μας – σε μία εικονίζεται ο ίδιος, με τη μηχανή περασμένη στον λαιμό του, στη διώρυγα της Κορίνθου. Η ταυτότητά του τεκμηριώνεται από το στρατιωτικό διαβατήριό του.

Στον ίδιο φωτογράφο, όμως, αποδίδονται και σπάνια τεκμήρια, οι ασπρόμαυρες εικόνες μελλοθάνατων Ελλήνων αντιστασιακών. Είναι τυπωμένες σε χαρτί της βελγικής εταιρείας Ridax, διαστάσεων περίπου 6x5 εκατοστών. Στην πίσω όψη τους έχουν απομείνει μαύρα κατάλοιπα, σημάδι ότι κάποιος τις αποκόλλησε από τις χαρτονένιες σελίδες ενός άλμπουμ. Σε πέντε εξ αυτών, πλάι στην ημερομηνία 1/5/1944, είναι γραμμένο με μολύβι ή γραφίτη: «Εκτέλεση ομήρων». Σε δέκα φωτογραφίες αποτυπώνονται η μεταφορά των αιχμαλώτων από το Χαϊδάρι, η άφιξή τους στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής και η παράταξή τους στο απόσπασμα. Ανθρώπινοι στόχοι, στοιχισμένοι μπροστά από τις κάννες. Σε μια εικόνα διακρίνεται στο βάθος ένας όμηρος με στητή κορμοστασιά και γροθιά υψωμένη, λίγο πριν από το τέλος του. Εκείνη την ημέρα, Πρωτομαγιά του 1944, περίπου 200 αντιστασιακοί, κομμουνιστές, εκτελέστηκαν ως αντίποινα για τον θάνατο του Φραντς Κρεχ, διοικητή της 41ης Γερμανικής Μεραρχίας Οχυρών. Η πρόσφατη απόπειρα δημοπράτησής τους στο eBay κινητοποίησε στην Ελλάδα ιστορικούς, ερευνητές, πολιτικά κόμματα, καθώς και το υπουργείο Πολιτισμού που διεκδικεί την απόκτησή τους.

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1943, Με φόντο την Ακρόπολη: Με τον φακό του ο Χέρμαν Χόιερ απαθανατίζει στρατιώτες της μονάδας του στο Θησείο. Σύμφωνα με το διαθέσιμο υλικό από το άλμπουμ του λοχία, αργότερα επισκέφθηκαν τον Παρθενώνα.

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1944, Ο έλεγχος: Η μονάδα τοποθετείται αρχικά στη Μαλακάσα. Σε αυτή τη φωτογραφία εκτιμάται ότι ελέγχουν ένα όχημα με Ελληνες πολίτες κοντά στο στρατόπεδό τους.

Τα ερωτήματα και η έρευνα

Με τη βοήθεια ενός Γαλλογερμανού ιστορικού η «Κ» παραθέτει τα στοιχεία που συνηγορούν στην αυθεντικότητα των εικόνων και φωτίζει άγνωστες πτυχές της υπόθεσης. Ποιος ήταν ο φωτογράφος και πώς το άλμπουμ του κατέληξε στα χέρια ενός Βέλγου εμπόρου, ο οποίος φέρεται να έχει πουλήσει περισσότερα από 135.000 στρατιωτικά κειμήλια; Εδώ και μία δεκαετία ο ιστορικός Βαλεντίν Σνάιντερ, επιστημονικός συνεργάτης του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, προσπαθεί να εντοπίσει και να καταγράψει σε μια βάση δεδομένων με εξονυχιστική λεπτομέρεια όλες τις γερμανικές στρατιωτικές και παραστρατιωτικές μονάδες που στάθμευσαν περιστασιακά ή μακροχρόνια στην Ελλάδα. «Είναι αυθεντικές», λέει ο ίδιος στην «Κ» για τις φωτογραφίες της Καισαριανής. «Δεν υπάρχουν ενδείξεις που να επιτρέπουν την αμφιβολία ως προς τη γνησιότητά τους». Ο κ. Σνάιντερ ανέλυσε το σύνολο των τεκμηρίων που έθεσε προς δημοπράτηση ο Βέλγος έμπορος. Σε αυτά περιλαμβάνονται 163 αντικείμενα που αφορούν την Ελλάδα. Κυρίως φωτογραφίες που αποδίδονται από τον πωλητή στον Γερμανό λοχία Χέρμαν Χόιερ, καθώς και ορισμένα έγγραφα. Χρονολογικά οι φωτογραφίες καλύπτουν μια περίοδο από τον Νοέμβριο του 1943, όταν έφθασε ο Χόιερ στην Ελλάδα, μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1944, όταν αποχώρησε. Ο ιστορικός αξιολόγησε τα ψηφιακά αποτυπώματα όλου του υλικού. Παρατηρώντας στα μεταδεδομένα την αρίθμηση που δόθηκε από τον έμπορο στα σκαναρισμένα αρχεία, διαπίστωσε ότι υπάρχει κενό τριών τεκμηρίων μετά τις εικόνες της 1ης Μαΐου 1944. Εκτίμησε ότι λείπουν τρεις φωτογραφίες, τις οποίες ενδεχομένως ο Βέλγος πωλητής δεν επιθυμούσε ή δεν μπόρεσε να διαθέσει προς δημοπράτηση γιατί μπορεί να απεικόνιζαν σκηνές βίας ή νεκρούς και να μη συμμορφώνονταν με τους κανόνες του eBay. Η πλατφόρμα απαγορεύει μεταξύ άλλων την ανάρτηση υλικού που μπορεί να προωθεί ή να εξυμνεί πράξεις βίας ή να σχετίζεται με τόπους όπου τελέστηκαν εγκλήματα τα τελευταία 100 χρόνια.

Την περασμένη Τετάρτη το υπουργείο Πολιτισμού κήρυξε ως μνημείο το σύνολο της συλλογής των φωτογραφιών του Χόιερ. Την Παρασκευή κλιμάκιο εμπειρογνωμόνων μετέβη στο Βέλγιο και υπεγράφη προσύμφωνο μεταξύ του υπουργείου Πολιτισμού και του εμπόρου για την απόκτηση 262 φωτογραφιών από τη θητεία του Χόιερ στην Ελλάδα. Τελικά σε αυτές περιλαμβάνονται και οι τρεις εικόνες που δεν είχαν βγει σε δημοπράτηση και δείχνουν τη στιγμή της εκτέλεσης στο Σκοπευτήριο, επιβεβαιώνοντας τη θεωρία για τα τεκμήρια που έλειπαν. Η υπουργός Λίνα Μενδώνη τόνισε ότι οι εικόνες των ομήρων είναι «ανεκτίμητες» και αποτελούν σημαντικά τεκμήρια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Επισήμανε όμως και την αξία των υπόλοιπων φωτογραφιών, «καθώς επιτρέπουν να πλαισιώσουμε το δράμα της κατεχόμενης Ελλάδας και με το βλέμμα του κατακτητή».

Ερευνώντας πηγές από το ομοσπονδιακό αρχείο της Γερμανίας, ο κ. Σνάιντερ διασταύρωσε την ταυτότητα του φωτογράφου. Ο Χέρμαν Χόιερ γεννήθηκε στις 4 Μαρτίου 1903 στο Βερολίνο. Κατά τη διάρκεια του πολέμου ήταν παντρεμένος με την Γκέρντα και είχαν διεύθυνση κατοικίας στο Γκαρντελέγκεν, πόλη που ανήκει σήμερα στο ομόσπονδο κρατίδιο της Σαξονίας-Ανχαλτ. Προς το τέλος της θητείας του, αφού είχε φύγει από την Ελλάδα, προήχθη στον βαθμό του υπολοχαγού.

Ο Βέλγος πωλητής έχει δημοσιεύσει ένα πορτρέτο του Χόιερ, το οποίο ταυτίζεται με τη φωτογραφία του από το στρατιωτικό βιβλιάριό του. Σε αυτό μεταξύ άλλων αναγράφονται οι εμβολιασμοί του στρατιώτη, το μέγεθος των ρούχων του και άλλα προσωπικά στοιχεία. Η παρουσία του Γερμανού λοχία στην Ελλάδα τεκμηριώνεται και από μία καταχώριση στο βιβλιάριό του, όπου φαίνεται ότι τον Ιανουάριο του 1944 επισκέφθηκε το στρατιωτικό νοσοκομείο στο Αρσάκειο Ψυχικού. Το βιβλιάριο έχει ήδη πουληθεί πρόσφατα σε διαφορετική δημοπρασία. Παραμένουν, όμως, ακόμη διαθέσιμες κάποιες εικόνες του στο Διαδίκτυο.

Τις πρώτες ημέρες μετά τη δημοσιοποίηση των φωτογραφιών της Καισαριανής προκλήθηκε σύγχυση γύρω από την ταυτότητα του φωτογράφου. Κάποια δημοσιεύματα τον μπέρδεψαν με έναν Γερμανό ζωγράφο, ο οποίος γεννήθηκε το 1893 και τραυματίστηκε σοβαρά στο δεξί χέρι του κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι δύο άνδρες είναι συνονόματοι, αλλά τα επώνυμά τους διαφέρουν στην ορθογραφία. Το επώνυμο του ζωγράφου γράφεται Hoyer και του φωτογράφου Heuer.

Στην Κόρινθο

Στο άλμπουμ περιλαμβάνονται και κάποιες εικόνες που δείχνουν τον ίδιο τον Χόιερ πάνω σε βάρκα στη διώρυγα της Κορίνθου. Σε μία εξ αυτών έχει κρεμασμένη στον λαιμό του μια φωτογραφική μηχανή. Πώς όμως ο Γερμανός στρατιωτικός βρέθηκε στην Αθήνα και απαθανάτισε την προετοιμασία της εκτέλεσης των ομήρων στην Καισαριανή;

Ο κ. Σνάιντερ εντόπισε στο άλμπουμ φωτογραφίες από την επίσκεψη του Φραντς Κρεχ τον Απρίλιο του 1944 στη μονάδα του Χόιερ στα Ισθμια. Σε μία εξ αυτών φαίνεται το υδροπλάνο που μετέφερε τον Γερμανό αξιωματικό στην περιοχή. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 27 Απριλίου 1944, ο Κρεχ σκοτώθηκε στους Μολάους κατά τη διάρκεια επίθεσης ανταρτών του ΕΛΑΣ στη φάλαγγα μεταφοράς του. Ο Χόιερ τράβηξε έπειτα μία και μοναδική φωτογραφία από την κηδεία του αξιωματικού που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα.

Ο κ. Σνάιντερ επισημαίνει ότι ο ρόλος του Χόιερ στην τελετή παραμένει ασαφής. «Η μονάδα του υπαγόταν στη μεραρχία του Κρεχ και εκτιμάται ότι κάποια μέλη της κλήθηκαν να συμμετάσχουν στην κηδεία στο πλαίσιο απόδοσης τιμών», λέει στην «Κ». Ο φωτογράφος, όμως, παρέμεινε στην Αθήνα και παρέστη στα αντίποινα και στις εκτελέσεις των Ελλήνων ομήρων. Δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως ποιος μπορεί να ήταν ο ρόλος του εκείνη την ημέρα στο Σκοπευτήριο, πέρα από τη λήψη αυτών των εικόνων, και εάν με κάποιον τρόπο συνέδραμε στην εκτέλεση των κρατουμένων.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1944, Η άφιξη στο Κρεχ: Ο Φραντς Κρεχ (στο κέντρο), διοικητής της 41ης Γερμανικής Μεραρχίας Οχυρών, χαιρετά στα Ισθμια τον διοικητή του 1012 Τάγματος Πεζικού Οχυρών. Λίγες ημέρες αργότερα, στους Μολάους, ο Κρεχ σκοτώνεται σε ενέδρα του ΕΛΑΣ.

Η διασταύρωση

Λίγο καιρό αργότερα, τον Ιούλιο του 1944, ο Χόιερ φωτογραφίζει την κηδεία του στρατιώτη Κουρτ Σράινερ, με τον οποίο υπηρετούσαν στην ίδια μονάδα. Ο κ. Σνάιντερ τεκμηρίωσε από άλλες πηγές ότι όντως αυτός ο στρατιώτης τάφηκε εκείνη την ημέρα. Επασχε από δυσεντερία και προβλήματα στο ήπαρ. Αυτή είναι ακόμη μία ένδειξη που πιστοποιεί κατά τον κ. Σνάιντερ την αυθεντικότητα του υλικού.

Ο ιστορικός Ιάσονας Χανδρινός παρατηρεί ότι πέρα από τον ισχυρό συμβολισμό ενός εμβληματικού γεγονότος της Κατοχής για το οποίο δεν υπήρχαν μέχρι πρότινος απεικονίσεις, οι φωτογραφίες της Καισαριανής αποκαλύπτουν και ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες γύρω από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών. Δείχνουν ότι η μεταγωγή τους έγινε με κλειστά φορτηγά σε φάλαγγα ασφαλείας, πως μεταφέρθηκαν στο απόσπασμα ανά εικοσάδες και ότι τους εκτέλεσαν μάλλον διά τουφεκισμού και όχι με πολυβόλα. Παράλληλα τεκμηριώνεται και η παρουσία Ελληνα αστυνομικού στην είσοδο του Σκοπευτηρίου.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1944, Η ταφή: Η κηδεία του Κρεχ και της συνοδείας του στην Αθήνα. Η μονάδα του Χόιερ υπαγόταν στη μεραρχία του νεκρού αξιωματικού και εκτιμάται ότι κάποια μέλη της κλήθηκαν να συμμετάσχουν στην κηδεία στο πλαίσιο απόδοσης τιμών.

Γιατί φωτογράφιζαν

Ηταν σύνηθες στα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου απλοί Γερμανοί στρατιώτες να φέρουν φωτογραφικές μηχανές για να αποτυπώσουν τον «δικό τους πόλεμο». Ο κ. Σνάιντερ εξηγεί ότι με αυτόν τον τρόπο το Γ΄ Ράιχ επιδίωκε τη διατήρηση της σύνδεσης του μετώπου με την πατρίδα, ώστε να διευκολύνεται η ερμηνεία της απουσίας του πατέρα, του γιου ή του συζύγου. Σε κάποιες περιπτώσεις, όπως παρατηρεί, διοικητές μικρότερων μονάδων μπορεί να ανέθεταν σε πιο δραστήριους φωτογράφους να απαθανατίσουν στιγμές από τη στρατιωτική ζωή. Οι εικόνες που έβγαιναν καθαρά για προπαγανδιστικούς σκοπούς προέρχονταν κυρίως από επαγγελματίες φωτογράφους, με καλύτερο εξοπλισμό.

Οι στρατιώτες μπορεί να έστελναν τα αρνητικά των φιλμ στην πατρίδα τους ώστε οι σύζυγοί τους να εκτυπώνουν τις φωτογραφίες ή τις εκτύπωναν οι ίδιοι στις κατεχόμενες χώρες. Τα φωτογραφεία της Γερμανίας προσέφεραν τότε τυποποιημένα άλμπουμ με τυπωμένες ενδείξεις, όπως «Meine Jahre im Krieg», που σημαίνει «Τα χρόνια μου στον πόλεμο». Υπάρχουν και περιπτώσεις κατά τις οποίες ορισμένα άλμπουμ ανασυντέθηκαν μετά τη λήξη του πολέμου. Εκτιμάται ότι τραβήχτηκαν εκείνη την περίοδο εκατομμύρια φωτογραφίες από Γερμανούς στρατιώτες. Μετά τον θάνατο των κατόχων τους, τα άλμπουμ πέρασαν στα χέρια των κληρονόμων τους. Σε αρκετές περιπτώσεις οι οικογένειες τα πούλησαν σε εμπόρους και συλλέκτες μεταβιβάζοντας και τα δικαιώματα. Για ορισμένους μπορεί να ήταν και μια ευκαιρία να απαλλαγούν από επώδυνα ενθύμια του ναζιστικού παρελθόντος. Ο κ. Χανδρινός επισημαίνει ότι έχει ενδιαφέρον η χρονική συγκυρία κατά την οποία τα συγκεκριμένα αρχεία έρχονται στο φως. «Πιστεύω ότι τώρα βγαίνουν από τα “σεντούκια” γιατί υπάρχει χρονική απόσταση από το γεγονός και οι επόμενες γενιές πιθανόν να θέλουν να ξεφορτωθούν αυτό το υλικό και τα όποια επιβαρυντικά στοιχεία φέρει μαζί του», λέει στην «Κ». Σε περίπτωση που οι συγκεκριμένες φωτογραφίες δημοσιοποιούνταν δεκαετίες νωρίτερα, ενδεχομένως όσο ακόμη ο Χόιερ βρισκόταν εν ζωή, είναι πιθανόν οι γερμανικές εισαγγελικές αρχές να ξεκινούσαν κάποια έρευνα για να εξετάσουν τον βαθμό εμπλοκής του φωτογράφου σε εγκλήματα πολέμου.

ΜΑΙΟΣ 1944, Τα αντίποινα: Ελληνες κομμουνιστές στήνονται μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα, στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την Πρωτομαγιά του 1944, ως αντίποινα για τον θάνατο του Κρεχ. Στο άλμπουμ του Χόιερ περιλαμβάνονται και άλλες εικόνες από την προετοιμασία της εκτέλεσης.

Οι φωτογραφίες του Χόιερ διατέθηκαν προς πώληση στο eBay από τον Τιμ ντε Κράνε, ιδιοκτήτη της εταιρείας «Crain’s Militaria». Ο Βέλγος παλαιοπώλης δραστηριοποιείται από το 2015 στην αγορά στρατιωτικών κειμηλίων, κυρίως φωτογραφιών και εγγράφων. Εκτιμάται ότι έχει αναπτύξει ένα ευρύ δίκτυο στην Ευρώπη με εδραιωμένη πελατεία, διαθέτοντας το εμπόρευμά του μέσα από την ιστοσελίδα του αλλά και το eBay.

«Περίπου 30 φορές την τελευταία δεκαετία έχω αγοράσει από αυτόν φωτογραφίες που σχετίζονται με την Ελλάδα», λέει στην «Κ» ο Δημήτρης Γκαλών, προσθέτοντας ότι ο Βέλγος έμπορος είναι «φερέγγυος» στις συναλλαγές του. Ο κ. Γκαλών σπούδασε Ιστορική Μουσικολογία και Πληροφορική, έζησε για χρόνια στη Γερμανία και όπως αναφέρει πραγματοποίησε αρχικά μια έρευνα για τις ορχήστρες Εβραίων αιχμαλώτων στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, προτού στραφεί στη μελέτη της ναυτικής ιστορίας του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Αγόρασε φωτογραφίες από τον Ντε Κράνε για να τεκμηριώσει με ντοκουμέντα τις έρευνές του, όπως μια μονογραφία του για το υποβρύχιο «Κατσώνης».

Εξηγεί ότι συνήθως η τιμή μιας φωτογραφίας εκείνης της περιόδου μπορεί να ξεκινάει σε μια δημοπρασία από τα 7 ευρώ. Εάν για κάποιο λόγο κυκλοφορήσει μεταξύ των συλλεκτών ή των ιστορικών ερευνητών ότι έχει κάποιο ξεχωριστό ενδιαφέρον, μπορεί να πωληθεί προς 100 ή 250 ευρώ. Στην περίπτωση των εκτελεσθέντων της Καισαριανής, μετά τη δημοσιότητα που έλαβε η υπόθεση, η τιμή πώλησης κάποιων εικόνων ξεπέρασε τις 2.000 ευρώ προτού τις αποσύρει ο Βέλγος έμπορος.

Ο Ντε Κράνε δεν ανταποκρίθηκε σε αιτήματα της «Κ» για συνέντευξη. Στις 16 Φεβρουαρίου μοίρασε στα ΜΜΕ μια ανακοίνωση, στην οποία ανέφερε ότι παραμένει «ανοιχτός σε εποικοδομητικό διάλογο με τις αρμόδιες ελληνικές αρχές». «Τον γνωρίζω προσωπικά. Είναι ειλικρινής. Του πρότεινα να δωρίσει τις φωτογραφίες στην Ελλάδα. Θα τον συνέφερε αυτή η κίνηση, θα ήταν καλό για την επιχείρησή του γιατί θα του προσέφερε καλή δημοσιότητα», λέει στην «Κ» ο Μπιλ Παναγόπουλος, ελληνικής καταγωγής δημοπράτης στις ΗΠΑ, ο οποίος μεταξύ άλλων πουλάει τεκμήρια και αναμνηστικά και του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Οπως αναφέρει, στο παρελθόν έχει συνεργαστεί με τον Ντε Κράνε προμηθεύοντάς τον με διάφορα έγγραφα, όπως πιστοποιητικά θανάτου Γερμανών στρατιωτών.

Η αγορά των θραυσμάτων

Η αγορά αναμνηστικών από την περίοδο του Γ΄ Ράιχ δεν απευθύνεται πάντως μόνο σε επίμονους συλλέκτες, επαγγελματίες ή ερασιτέχνες ερευνητές και φιλίστορες. Υπάρχει και η πίσω όψη, σε ορισμένες περιπτώσεις αδιαφανής και ανεπίσημη, στο πελατολόγιο της οποίας μπορεί να συγκαταλέγονται και νοσταλγοί της ναζιστικής Γερμανίας. Συνήθως τηρούνται στεγανά μεταξύ αυτών των δύο αγορών. Κάποιες φορές, όμως, μπορεί και να διαπλέκονται. Οπως αναφέρει στην «Κ» αγοραστής αντίστοιχων κειμηλίων, μια παραγγελία που παρέλαβε πρόσφατα από το eBay συνοδευόταν από επιστολή του πωλητή. Εγραφε ότι μπορούσε να του διαθέσει και «άλλα αντικείμενα, εκτός πλατφόρμας».

Σε κάθε περίπτωση, η πώληση μεμονωμένων φωτογραφικών ντοκουμέντων μιας συλλογής μέσω δημοπρασιών σε διαφορετικούς αγοραστές κρίνεται προβληματική από τους ιστορικούς. «Διασπάται η ενότητα του αρχειακού συνόλου. Κατακερματίζεται το υλικό», παρατηρεί ο κ. Χανδρινός. «Κυκλοφορούν ψήγματα», τονίζει ο κ. Σνάιντερ, «δημιουργώντας μια αποσπασματική εικόνα της ιστορίας».