Σηκώνοντας το βλέμμα στον νυχτερινό ουρανό, έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε τα αστέρια σε αποχρώσεις του λευκού, του γαλάζιου ή του πορτοκαλί. Κάπου εκεί όμως, βρίσκεται κι ένα αστέρι διαφορετικό από τα άλλα, ένα πράσινο άστρο. Μπορεί να ακούγεται παράξενο, ωστόσο αστρονόμοι υποστηρίζουν ότι ανακάλυψαν για πρώτη φορά ένα αστέρι που, εάν μπορούσαμε να το παρατηρήσουμε απευθείας, θα φαινόταν πράσινο στα ανθρώπινα μάτια.

Η ανακάλυψη προέκυψε από τη μελέτη λευκών νάνων, των εξαιρετικά πυκνών αστρικών υπολειμμάτων που απομένουν όταν άστρα παρόμοια με τον Ηλιο ολοκληρώνουν τον κύκλο της ζωής τους.

Σύμφωνα με τη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό RAS Techniques and Instruments (RASTI) και παρουσιάζει το CNN, οι λευκοί νάνοι μπορούν να εμφανίζουν μια εντυπωσιακή ποικιλία χρωμάτων, πολύ μεγαλύτερη από εκείνη των συνηθισμένων άστρων. Και το πιο ενδιαφέρον είναι ότι τα χρώματα αυτά ενδέχεται να αποκαλύπτουν στοιχεία για πλανήτες που κάποτε βρίσκονταν γύρω τους.

Γιατί τα αστέρια δεν είναι συνήθως πράσινα;

Στα περισσότερα αστέρια, το χρώμα εξαρτάται κυρίως από τη θερμοκρασία τους και περιορίζεται σε ορισμένες αποχρώσεις.

«Τα χρώματα που μπορούν να έχουν τα συνηθισμένα άστρα είναι ουσιαστικά μόνο το πορτοκαλί, το λευκό ή το μπλε», εξηγεί στο CNN ο Μαρκ Χόλαντς, αστροφυσικός στο Πανεπιστήμιο του Γουόρικ στην Αγγλία και επικεφαλής της μελέτης.

Στην περίπτωση των περισσότερων λευκών νάνων συμβαίνει κάτι ανάλογο. Υπάρχουν, όμως, ορισμένες εξαιρέσεις. «Σε κάποιες ιδιαίτερες περιπτώσεις, η φυσική των εξωτερικών στρωμάτων αυτών των άστρων είναι τόσο ασυνήθιστη, ώστε προκαλεί σημαντικές αποκλίσεις στο φάσμα τους», αναφέρει.

Οι αποκλίσεις αυτές συνδέονται με την αλληλεπίδραση του ηλίου που υπάρχει στην ατμόσφαιρά τους με ίχνη άλλων χημικών στοιχείων. Η παρουσία αυτών των στοιχείων διαφέρει από άστρο σε άστρο, ανάλογα με την ύλη με την οποία έχει έρθει σε επαφή στη διάρκεια της ζωής του.

Το πράσινο άστρο

Για τις ανάγκες της μελέτης, ο Χόλαντς εξέτασε 151 γνωστούς λευκούς νάνους που βρίσκονται σε απόσταση έως περίπου 65 ετών φωτός από τη Γη. Ανάμεσά τους εντόπισε έναν με ιδιαίτερα ασυνήθιστα χαρακτηριστικά.

Σύμφωνα με την ανάλυση, το συγκεκριμένο άστρο θα εμφανιζόταν πράσινο κυρίως λόγω της παρουσίας ασβεστίου, νατρίου και λιθίου.

Η ανακάλυψη κίνησε το ενδιαφέρον και άλλων αστροφυσικών. Ο Ανταμ Μπουργκάσερ, καθηγητής Αστρονομίας και Αστροφυσικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, επισημαίνει ότι η περίπτωση αυτή δημιουργεί νέα ερωτήματα για την ποσότητα υλικού που καταλήγει πάνω στο συγκεκριμένο άστρο. Ο ίδιος θεωρεί ότι τέτοιου είδους ακραία αστρικά αντικείμενα μπορούν να προκαλέσουν το ενδιαφέρον τόσο των επιστημόνων όσο και του ευρύτερου κοινού.

Και το πράσινο δεν ήταν η μοναδική έκπληξη. Ενας άλλος λευκός νάνος που εξετάστηκε είχε χρώμα το οποίο, σύμφωνα με τον Χόλαντς, θύμιζε ροζ του σολομού (salmon pink), εξαιτίας της υψηλής συγκέντρωσης μορίων άνθρακα.

Τα «νεκρά» άστρα που αποκαλύπτουν τα μυστικά των πλανητών

Πέρα από τα ασυνήθιστα χρώματα, οι λευκοί νάνοι προσφέρουν στους αστρονόμους μια ακόμη σημαντική δυνατότητα: να ανακαλύπτουν από τι αποτελούνταν πλανητικά σώματα που κάποτε βρίσκονταν γύρω τους.

Στην επιφάνειά τους μπορούν να εντοπιστούν στοιχεία όπως ο σίδηρος, το μαγνήσιο και το νάτριο, τα οποία συναντώνται συχνά στα πετρώματα. Η παρουσία τους μπορεί να αποτελεί ένδειξη ενός παλαιότερου πλανητικού συστήματος ή ενός αστεροειδούς που πλησίασε υπερβολικά κοντά στο άστρο.

Οπως εξηγεί ο Χόλαντς, όταν ένα τέτοιο σώμα πλησιάσει έναν λευκό νάνο, μπορεί να διαλυθεί σε σκόνη και συντρίμμια. Τα υλικά αυτά καταλήγουν στη συνέχεια πάνω στο άστρο και αναμειγνύονται με τα εξωτερικά του στρώματα.

Οι επιστήμονες μπορούν έτσι να εξετάσουν τη χημική σύσταση των πετρωμάτων που απορροφήθηκαν. «Μπορούμε ουσιαστικά να χρησιμοποιήσουμε τον λευκό νάνο ως ένα διαγνωστικό εργαλείο για να μετρήσουμε τη χημική σύσταση του πλανητικού υλικού», εξηγεί.

Ο Μπουργκάσερ χρησιμοποιεί μια χαρακτηριστική παρομοίωση για να περιγράψει αυτή τη διαδικασία. «Ο λευκός νάνος διαλύει τους πλανήτες και εμείς μπορούμε να δούμε τι υπήρχε πραγματικά στο εσωτερικό τους, τις αναλογίες των διαφορετικών στοιχείων. Αυτό μας δίνει ενδείξεις για το πώς σχηματίστηκαν αυτοί οι πλανήτες».

Για τον ίδιο, η διαδικασία θυμίζει την έρευνα ενός «τόπου εγκλήματος», όπου οι επιστήμονες προσπαθούν να ανασυνθέσουν τα γεγονότα χρησιμοποιώντας τα στοιχεία που έχουν απομείνει.

Τι αναζητούν τώρα οι αστρονόμοι

Η έρευνα δεν σταματά στην ανακάλυψη του πρώτου πράσινου λευκού νάνου.

Ο Χόλαντς σχεδιάζει να συνεχίσει τη μελέτη αστρικών φασμάτων, αξιοποιώντας νέες επιστημονικές τεχνικές που θα επιτρέψουν την εξέταση πολύ περισσότερων λευκών νάνων, ακόμη και σε μεγαλύτερες αποστάσεις από τη Γη.

«Ισως, αν είμαστε τυχεροί, από έναν ή δύο πράσινους λευκούς νάνους να φτάσουμε στους 10 ή στους 20», σημειώνει.

Για τον επικεφαλής της μελέτης, υπάρχει και μια πιο ανθρώπινη πλευρά σε αυτή την ανακάλυψη. Οπως εξηγεί, όταν μελετά κανείς αντικείμενα που βρίσκονται τόσο μακριά, ακόμη και ως επιστήμονας μπορεί να αισθανθεί αποκομμένος από αυτά.

Η δυνατότητα, όμως, να φανταστεί πώς θα έμοιαζαν στα ανθρώπινα μάτια τα κάνει ξαφνικά πιο προσιτά. «Προσθέτεις ένα ανθρώπινο στοιχείο και όλα μοιάζουν πολύ πιο χειροπιαστά», λέει.