Kathimerini.gr
Κάθε εμπειρία μας, κάθε κίνηση και κάθε στιγμή της ζωής μας εκτυλίσσεται στον χώρο και στον χρόνο. Η ύπαρξή τους μοιάζει τόσο αυτονόητη, ώστε σπάνια αναρωτιόμαστε τι πραγματικά είναι. Για περισσότερο από έναν αιώνα, ακόμη και η ίδια η Φυσική στηρίζεται στην παραδοχή ότι ο χωροχρόνος, ο τετραδιάστατος ιστός του Σύμπαντος, αποτελεί θεμελιώδες συστατικό της πραγματικότητας.
Τι θα συνέβαινε, όμως, αν ο χώρος και ο χρόνος δεν αποτελούσαν τη βάση της ύπαρξης, αλλά ήταν προϊόντα μιας βαθύτερης πραγματικότητας, την οποία αδυνατούμε ακόμη να αντιληφθούμε; Ενδείξεις από τη μελέτη των μαύρων τρυπών, τους κβαντικούς υπολογιστές και πειράματα με λέιζερ εξαιρετικά υψηλής ακρίβειας οδηγούν ολοένα και περισσότερους φυσικούς στη διερεύνηση αυτής της πιθανότητας, σύμφωνα με το LiveScience.
«Μπορείς να δημιουργήσεις χώρο από μια θεωρία στην οποία δεν υπάρχει χώρος», σημειώνει ο Τζεφ Φόρσο, καθηγητής Σωματιδιακής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ.
Δύο θεωρίες που αδυνατούν να συνυπάρξουν
Εδώ και δεκαετίες, η Φυσική βρίσκεται αντιμέτωπη με μια θεμελιώδη αντίφαση.
Η Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν περιγράφει πώς η ύλη και η ενέργεια καμπυλώνουν τον χωροχρόνο, μια καμπύλωση την οποία αντιλαμβανόμαστε ως βαρύτητα. Η κβαντομηχανική, από την άλλη, περιγράφει τη συμπεριφορά της φύσης στον μικροσκοπικό κόσμο των ατόμων και των υποατομικών σωματιδίων.
Και οι δύο θεωρίες είναι εξαιρετικά επιτυχημένες. Ωστόσο, δεν μπορούν να συνδυαστούν σε ένα ενιαίο, συνεπές θεωρητικό πλαίσιο. Η αντίφαση γίνεται ιδιαίτερα εμφανής σε ακραίες συνθήκες, όπως στο εσωτερικό των μαύρων τρυπών ή στα πρώτα απειροελάχιστα κλάσματα του δευτερολέπτου μετά τη Μεγάλη Εκρηξη.
Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι η μία ή και οι δύο θεωρίες είναι ελλιπείς. Ορισμένοι φυσικοί, ωστόσο, εξετάζουν ένα διαφορετικό ενδεχόμενο: μήπως το πρόβλημα βρίσκεται στην κοινή τους παραδοχή ότι ο χωροχρόνος αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο του Σύμπαντος;
Καμία από τις δύο θεωρίες δεν εξηγεί από πού προέρχεται ο χωροχρόνος ή γιατί το Σύμπαν φαίνεται να διαθέτει τρεις διαστάσεις χώρου και μία χρόνου.
Μήπως ο χωροχρόνος μοιάζει με το νερό;
Ο θεωρητικός φυσικός Λέιθαμ Μπόιλ, από το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, χρησιμοποιεί ένα απλό παράδειγμα για να εξηγήσει αυτή την υπόθεση: το νερό.
Με γυμνό μάτι, το νερό μοιάζει με μια συνεχή, ομοιογενή ουσία. Στην πραγματικότητα, αποτελείται από αναρίθμητα μόρια, τα οποία δεν μπορούμε να διακρίνουμε χωρίς τα κατάλληλα εργαλεία.
Ενδεχομένως κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τον χωροχρόνο. «Φαίνεται ομαλός, αλλά μόνο επειδή δεν μπορούμε να τον παρατηρήσουμε με ένα αρκετά ισχυρό μικροσκόπιο», εξηγεί ο Μπόιλ.
Μέχρι σήμερα, πάντως, δεν υπάρχουν άμεσες αποδείξεις για την ύπαρξη τέτοιων μικροσκοπικών συστατικών. Ορισμένες από τις πλέον ενδιαφέρουσες ενδείξεις προέρχονται από τις μαύρες τρύπες. Τη δεκαετία του 1970, οι φυσικοί Τζέικομπ Μπεκενστάιν και Στίβεν Χόκινγκ έδειξαν ότι οι μαύρες τρύπες διαθέτουν θερμοκρασία και εντροπία. Η εντροπία συνδέεται με τον αριθμό των διαφορετικών μικροσκοπικών διατάξεων που μπορούν να παράγουν τις ίδιες μακροσκοπικές ιδιότητες ενός συστήματος.
Το γεγονός ότι οι μαύρες τρύπες διαθέτουν εντροπία εγείρει επομένως ένα κρίσιμο ερώτημα: μήπως και ο χωροχρόνος αποτελείται από μικροσκοπικά συστατικά, τα οποία παραμένουν άγνωστα;
Ενα Σύμπαν που λειτουργεί σαν ολόγραμμα;
Ακόμη μία συναρπαστική υπόθεση συνδέεται με το λεγόμενο παράδοξο της πληροφορίας των μαύρων τρυπών.
Σύμφωνα με την κβαντομηχανική, η φυσική πληροφορία δεν μπορεί να καταστραφεί. Ωστόσο, εάν οι μαύρες τρύπες εξατμίζονται σταδιακά, όπως είχε προτείνει ο Χόκινγκ το 1974, τι συμβαίνει με τις πληροφορίες για όσα έχουν εισέλθει στο εσωτερικό τους;
Το γεγονός ότι η εντροπία μιας μαύρης τρύπας είναι ανάλογη με την επιφάνεια του ορίζοντα γεγονότων της και όχι με τον όγκο της οδήγησε στη διατύπωση της λεγόμενης ολογραφικής αρχής. Οπως μια τρισδιάστατη εικόνα μπορεί να κωδικοποιηθεί σε μια δισδιάστατη επιφάνεια, έτσι και η πληροφορία που περιέχεται σε μια περιοχή του χώρου ενδέχεται να είναι κωδικοποιημένη στα όριά της.
Το 1997, ο θεωρητικός φυσικός Χουάν Μαλντασένα έδωσε μαθηματική υπόσταση στην ιδέα, δείχνοντας ότι μια θεωρία περισσότερων διαστάσεων που περιλαμβάνει τη βαρύτητα μπορεί να αντιστοιχιστεί σε μια κβαντική θεωρία λιγότερων διαστάσεων, χωρίς βαρύτητα. Για να εξηγήσει την υπόθεση, ο φυσικός Μαρκ Βαν Ράαμσντονκ, από το British Columbia, χρησιμοποιεί την αναλογία ενός βιντεοπαιχνιδιού. Στην οθόνη βλέπουμε έναν τρισδιάστατο κόσμο με αντικείμενα, κίνηση και φυσικούς κανόνες. Στη μνήμη του υπολογιστή, όμως, ο κόσμος αυτός υπάρχει κωδικοποιημένος ως πληροφορία.
Κατά έναν ανάλογο τρόπο, ο χωροχρόνος θα μπορούσε να αναδύεται από μια βαθύτερη δομή κβαντικής πληροφορίας.
Αναζητώντας τις αποδείξεις στο εργαστήριο
Για χρόνια, η πειραματική διερεύνηση αυτών των θεωριών θεωρείτο σχεδόν αδύνατη. Σήμερα, όμως, οι επιστήμονες αναπτύσσουν διαφορετικές μεθόδους για να αναζητήσουν ενδείξεις της πιθανής κβαντικής φύσης του χωροχρόνου.
Πειράματα με λέιζερ, όπως τα GQuEST και QUEST, επιχειρούν να ανιχνεύσουν απειροελάχιστες διακυμάνσεις στις αποστάσεις που διανύει το φως, οι οποίες θα μπορούσαν να συνδέονται με τη μικροσκοπική δομή του χωροχρόνου. Αλλα πειράματα χρησιμοποιούν άτομα ή νανοκρυστάλλους διαμαντιού για να διερευνήσουν τη σχέση μεταξύ της βαρύτητας και των κβαντικών φαινομένων. Παράλληλα, μελλοντικά παρατηρητήρια βαρυτικών κυμάτων θα αναζητήσουν πιθανές αποκλίσεις από τις προβλέψεις του Αϊνστάιν κατά την παρατήρηση συγχωνεύσεων μαύρων τρυπών.
Ιδιαίτερες δυνατότητες προσφέρουν και οι κβαντικοί υπολογιστές. Το 2022, ερευνητές χρησιμοποίησαν τον κβαντικό επεξεργαστή Sycamore της Google για να προσομοιώσουν τη συμπεριφορά μιας θεωρητικής σκουληκότρυπας, χωρίς φυσικά να δημιουργήσουν πραγματική σκουληκότρυπα (γνωστή και ως γέφυρα Einstein-Rosen). Νεότερα πειράματα με τον κβαντικό υπολογιστή IonQ Forte έδειξαν ότι οι επιστήμονες μπορούν να μελετήσουν πειραματικά τη μαθηματική σχέση μεταξύ της γεωμετρίας του χωροχρόνου και της κβαντικής διεμπλοκής.
Τα αποτελέσματα, ωστόσο, δεν αποδεικνύουν ότι ο χωροχρόνος του δικού μας Σύμπαντος προκύπτει από κβαντική πληροφορία.
Τι σημαίνει τελικά να υπάρχουμε;
Καθένα από αυτά τα πειράματα εξετάζει μια διαφορετική πτυχή της σχέσης μεταξύ βαρύτητας και κβαντικής φυσικής. Κανένα δεν μπορεί από μόνο του να αποδείξει ότι ο χωροχρόνος αναδύεται από κάτι βαθύτερο. Συνδυαστικά, όμως, τα αποτελέσματά τους θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους επιστήμονες να κατανοήσουν ποιες θεωρίες ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.
Μια τέτοια ανακάλυψη θα έθετε ερωτήματα που υπερβαίνουν τα όρια της Φυσικής και αγγίζουν την έννοια της ύπαρξης. «Αν σας πω ότι ο χώρος δεν υπάρχει, τίθεται πραγματικά υπό αμφισβήτηση το τι σημαίνει να υπάρχεις», λέει ο Φόρσο. «Πώς μπορείς να μιλάς για πράγματα όταν δεν υπάρχει χώρος στον οποίο να τα τοποθετήσεις;».
Με πληροφορίες από LiveScience




























