Γράφει ο Κωνσταντίνος Σαράντης
Ο Άντονι Μπουρντέν δεν ήταν ποτέ απλώς ένας σεφ. Αν αντλούσαμε από τη σημερινή ορολογία, θα μπορούσαμε, κάπως αναχρονιστικά, να τον περιγράψουμε ως έναν πρόδρομο των σημερινών δημιουργών ταξιδιωτικού περιεχομένου, έναν μάλλον ιδιότυπο ινφλουένσερ. Εμφανίστηκε στους δέκτες μας το 2002 με τη σειρά εκπομπών A Cook’s Tour, ενώ το συγκεκριμένο τηλεοπτικό είδος μετρούσε ήδη περί τα πενήντα χρόνια παρουσίας, όμως με τον μοναδικό του τρόπο έκανε την προσωπική του ματιά αναπόσπαστο μέρος της ταξιδιωτικής αφήγησης. Ο προορισμός δεν ήταν πια το μόνο ζητούμενο· εξίσου σημαντική γινόταν και η εμπειρία του ανθρώπου που τον επισκεπτόταν. Τι τον εντυπωσίαζε; Τι έτρωγε; Πού έμενε; «Ξέρω πολύ καλά πως το να κάνει κανείς τηλεόραση δεν είναι παρά μια μορφή χειραγώγησης. Ήθελα οι θεατές να νιώθουν κάτι συγκεκριμένο όταν έβλεπαν τις εκπομπές μου. Το βασικό ήταν πως ήθελα να νιώθουν έντονη πείνα όταν με παρακολουθούσαν να δοκιμάζω διάφορα πιάτα. Ο τρόπος με τον οποίο επιλέγεις τη μουσική και κάνεις το μοντάζ βοηθούν σε αυτό. Είναι αφήγηση και όχι δημοσιογραφία», είχε σχολιάσει ο ίδιος στο Forbes το 2016.
National Geographic/Matt Holyoak
Ζητήματα εμπιστοσύνης
Αυτή ακριβώς η μετατόπιση, από τον προορισμό στο πρόσωπο που μας τον συστήνει, μοιάζει σήμερα πιο επίκαιρη από ποτέ. Μόνο που πλέον δεν χρειάζεται κανείς να είναι σεφ, δημοσιογράφος ή επαγγελματίας ταξιδιώτης για να αναλάβει ρόλο ξεναγού. Αρκεί, σε πολλές περιπτώσεις, να έχει ήδη κερδίσει την εμπιστοσύνη του κοινού του, όπως για παράδειγμα η Ντούα Λίπα. Η βραβευμένη ερμηνεύτρια και τραγουδοποιός ίδρυσε το 2021 το ηλεκτρονικό περιοδικό Service 95, στο οποίο παρουσιάζει μια διαδικτυακή λέσχη ανάγνωσης, όπου φιλοξενεί μερικούς από τους πιο σημαντικούς συγγραφείς των τελευταίων ετών. Τα ενδιαφέροντά της, όμως, δεν εξαντλούνται στη λογοτεχνία. Πριν από μερικούς μήνες, εγκαινίασε μια νέα στήλη ταξιδιωτικού περιεχομένου με την υπογραφή της Google Maps.
Η ιδέα πίσω από το εγχείρημα είναι απλή. Με ένα κλικ ο επισκέπτης του σάιτ βλέπει τις τοποθεσίες που έχει αποθηκεύσει η Ντούα Λίπα από τα ταξίδια της, έχοντας τη δυνατότητα να τις χρησιμοποιήσει ως προσωπικό ταξιδιωτικό οδηγό, βασισμένο στις επιλογές της τραγουδίστριας. Οι 12 κοινόχρηστες λίστες που έχουν αναρτηθεί μέχρι στιγμής περιλαμβάνουν από εστιατόρια και βιβλιοπωλεία μέχρι δισκοπωλεία και σημεία νυχτερινής διασκέδασης, ενώ ο χρήστης μπορεί να αποθηκεύσει απευθείας τα σημεία στον δικό του χάρτη. Σε αντίθεση, όμως, με τον Μπουρντέν που μας ταξίδευε σε προορισμούς με την ιδιότητα του σεφ, εκείνη δεν είναι ούτε ειδική στην εστίαση ούτε ταξιδιωτική συντάκτρια. Τι είναι τότε αυτό που κάνει τις προτάσεις της να έχουν τέτοια ανταπόκριση και διείσδυση στο κοινό;
Έστω κι αν το καφέ που προτείνει στην Κοπεγχάγη δεν είναι το καλύτερο της πόλης, σημασία έχει το γεγονός ότι το έχει επιλέξει εκείνη. Οι λίστες της μας αφορούν, γιατί μας αφορά η ίδια – η μουσική της, το γούστο της, ο τρόπος που ντύνεται και υπάρχει. Η ψυχολογία χρησιμοποιεί τον όρο «παρακοινωνική σχέση» για να περιγράψει τη μονόπλευρη σχέση οικειότητας που αναπτύσσουμε με δημόσια πρόσωπα, τα οποία στην πραγματικότητα αγνοούν την ύπαρξή μας. Είναι στην ουσία η ανάγκη μας να γνωρίζουμε τις συνήθειες των αγαπημένων μας σταρ και η επακόλουθη τάση μας να τις αντιγράφουμε.
Στην εποχή των σόσιαλ μίντια, η απόσταση που μας χωρίζει από τους διασήμους μοιάζει πιο μικρή και η οικειότητα που νιώθουμε γι’ αυτούς αυξάνεται. Η συχνή χρήση πλατφορμών όπως το Instagram και το TikTok συνδέεται με ισχυρότερες παρακοινωνικές σχέσεις με τους celebrities, ενδυναμώνοντας τη συναισθηματική σύνδεση μαζί τους. Το πόσο σημαντική μπορεί να γίνει αυτή η σχέση ακόμη και για τις ταξιδιωτικές μας επιλογές εξέτασε έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2022 στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό ανοιχτής πρόσβασης PLOS One. Οι μελετητές ανέλυσαν 498 έγκυρα ερωτηματολόγια χρηστών του Weibo, μιας από τις μεγαλύτερες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης της Κίνας, και διαπίστωσαν ότι όσο ισχυρότερη ήταν η παρακοινωνική σχέση με το συγκεκριμένο δημόσιο πρόσωπο, τόσο θετικότερη ήταν η στάση απέναντι στον προορισμό και τόσο μεγαλύτερη η πρόθεση επίσκεψης. Αυτό δεν σημαίνει πως μια ανάρτηση είναι αρκετή ώστε κάποιος να κλείσει ένα εισιτήριο. Σημαίνει, όμως, πως η εμπιστοσύνη δεν είναι απαραίτητο να βασίζεται στην εξειδικευμένη γνώση.
Κάν’ το όπως ο Στάνλεϊ
Στο ίδιο ακριβώς πνεύμα, η τηλεόραση και οι streaming πλατφόρμες έχουν επενδύσει τα τελευταία χρόνια σε αυτή τη σχέση οικειότητας, αναθέτοντας τον ρόλο του ταξιδιωτικού οικοδεσπότη σε πρόσωπα που το κοινό γνωρίζει ήδη από εντελώς διαφορετικούς χώρους. Το 2023, η ηθοποιός Εύα Λονγκόρια ξεκίνησε το δικό της ταξίδι προς το Μεξικό από τη συχνότητα του CNN, υποσχόμενη να παρουσιάσει στο κοινό τις άγνωστες πτυχές της λατινοαμερικανικής χώρας από την οποία έλκει την καταγωγή της. Έναν χρόνο αργότερα, ο γνωστός κωμικός Κόναν Ο’Μπράιαν παρουσίασε τη σειρά Conan O’Brien Must Go στο HBO Max. Στα τέσσερα επεισόδια της πρώτης σεζόν ταξίδεψε στη Νορβηγία, στην Ταϊλάνδη, στην Αργεντινή και στην Ιρλανδία για να συναντήσει ανθρώπους που είχε γνωρίσει προηγουμένως μέσω του podcast Conan O’Brien Needs a Fan, συνδυάζοντας τις συναντήσεις αυτές με τοπική κουλτούρα, φαγητό και αξιοθέατα.
Αντίστοιχα, ο Στάνλεϊ Τούτσι είχε ήδη συνδέσει το όνομά του με την ταξιδιωτική τηλεόραση μέσα από το Stanley Tucci: Searching for Italy. Το 2025 παρουσίασε για το National Geographic το Tucci in Italy, εξερευνώντας διαφορετικές περιοχές της χώρας μέσα από το φαγητό, τις παραδόσεις και τους ανθρώπους της. Η σειρά συνέχισε με δεύτερη σεζόν το 2026, με προορισμούς μεταξύ άλλων την Καμπανία, τη Σικελία, τη Σαρδηνία, το Βένετο και τις Μάρκε. Οι εκπομπές της Λονγκόρια, του Ο’Μπράιαν και του Τούτσι πλαισιώνονται από πολυμελή συνεργεία, αρχισυντάκτες, δημοσιογραφική έρευνα και προσωπικά βιώματα, ωστόσο αυτό που «πουλάει» είναι το ίδιο τους το πρόσωπο.
Φυσικά, πίσω από το συγκεκριμένο είδος ταξιδιωτικού περιεχομένου υπάρχει μια ακμάζουσα βιομηχανία. Οι τηλεοπτικές παραγωγές, οι συνεργασίες με πλατφόρμες και brands και η εμπορική αξιοποίηση της προσωπικής επιρροής είναι αναπόσπαστο κομμάτι του παιχνιδιού, όμως από μόνο του δεν αρκεί για να εξηγήσει γιατί το κοινό ανταποκρίνεται. Οι διάσημοι διευρύνουν τα πεδία επιρροής τους, ακριβώς επειδή το ενδιαφέρον μας δεν περιορίζεται στην επαγγελματική τους ιδιότητα. Θέλουμε να ξέρουμε τι φοράνε, τι τρώνε, τι ακούν, πού ταξιδεύουν, τι πιστεύουν. Θέλουμε να νιώθουμε κοντά τους, έστω κι αν μας χωρίζουν εκατοντάδες χιλιόμετρα. Κι αυτό εξηγεί εν πολλοίς γιατί εξακολουθούν να μας απασχολούν τόσο τα ταξίδια τους. Δεν πιστεύουμε απαραίτητα πως ξέρουν καλύτερα από εμάς πού πρέπει να πάμε· μερικές φορές μάς ενδιαφέρει απλώς να δούμε όσα είδαν εκείνοι. Και σε μια εποχή όπου η εμπιστοσύνη μετράει συχνά περισσότερο από την αυθεντία, η οικειότητα που μας εμπνέουν μπορεί πράγματι να μας οδηγήσει στον επόμενο προορισμό.
