Γράφει η Νίνα Μαρία Πασχαλίδου

«Μικρή αλώνιζα σε κάθε ευκαιρία τις Κυκλάδες, κυρίως τη Μύκονο, αργότερα, την Πάρο και άλλα νησάκια. Ομως πλέον δεν θα έκανα εκεί διακοπές», λέει η Μαργαρίτα Οβαδία, εικαστικός η οποία ζει στο Βερολίνο.

«Δεν άλλαξε κάτι σε μένα. Εξακολουθώ να λατρεύω αυτά τα μέρη και δεν τα συγκρίνω με κανένα από όσα έχω γνωρίσει στα ταξίδια μου. Εκείνα άλλαξαν αφάνταστα και, κατά συνέπεια, άλλαξε και ο κόσμος που προσελκύουν. Eγιναν σούπερ λουξ, ενώ η μεγαλύτερη γοητεία τους, για μένα, ήταν η απλότητα και η αυθεντικότητά τους».

Η Μαργαρίτα ανήκει σε μια μεγάλη κατηγορία Ελλήνων που αφήνουν το μαγιό στην ντουλάπα, καθώς αναζητούν προορισμούς μακριά από τα παραθαλάσσια μέρη που διαφημίζονται στα social media. Οπως λένε, ακόμη και τα άλλοτε μικρά ανεξερεύνητα διαμαντάκια, τα πιο κρυφά νησιά που δεν τα είχε αγγίξει ο τουρισμός, αποτελούν παρελθόν με τα πλοκάμια του instagram να φτάνουν σε παραλίες όπου μπορούσες να πας μόνο με καΐκι.

Σε άλλο αρχιπέλαγος

«Τώρα περνάω το καλοκαίρι μου στο Βερολίνο για να αποφύγω τη ζέστη» περιγράφει η Μαργαρίτα καθώς ετοιμάζεται να κάνει μίνι διακοπές σε μια άλλη πόλη της Γερμανίας. «Καθώς το μαγιό μου παραμένει στο πίσω μέρος της ντουλάπας, σχεδιάζω μόλις επιστρέψω από την επίσκεψή μου στην Τρέισι Εμιν, να πάρω ένα τρένο για άγνωστα μέρη, να δω την τεράστια εγκατάσταση του Τζέιμς Τουρέλ σε ένα παλιό μουσείο για τα ορυχεία και να περπατήσω στα δάση και στη φύση, ανάμεσα σε έργα του Ντάνιελ Μπιούρεν, της Ρεμπέκα Χορν και πολλών άλλων», συνεχίζει η Μαργαρίτα για να περιγράψει μια άλλη θερινή πραγματικότητα μακριά από βουτιές και ουζάκι σε ταβερνάκια.

«Η τέχνη είναι το μόνο που μπορεί ακόμη να με βάλει με τόση χαρά σ’ ένα τρένο για μικρά μακρινά μέρη ή για πόλεις που παλιότερα θα σκεπτόμουν να επισκεφτώ μόνο χειμώνα. Συνειδητοποιώ, τελικά, ότι δεν σταμάτησα να αλωνίζω· απλώς άλλαξα “αρχιπέλαγος”».

Βέβαια το μαγιό μένει στη ντουλάπα και όσων δεν έχουν τη δυνατότητα να κάνουν διακοπές. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του ΙΕΛΚΑ σε δείγμα 700 πολιτών από όλη την Ελλάδα, ένας στους δύο (από 52% πέρσι) δεν προγραμματίζει καλοκαιρινές διακοπές, ενώ το 34% όσων θα φύγουν, δήλωσε ότι οι διακοπές θα διαρκέσουν λιγότερες μέρες.

Η έρευνα έδειξε ότι αλλάζει και ο χάρτης των διακοπών. Η εικόνα του ελληνικού καλοκαιριού που ταυτίζεται σχεδόν αυτονόητα με ένα νησί δεν ανταποκρίνεται πλέον στις δυνατότητες πολλών νοικοκυριών. Το 57% επιλέγει παραθαλάσσιους προορισμούς στην ηπειρωτική Ελλάδα, ενώ στα νησιά κατευθύνεται το 38%. Η αποφυγή των ακτοπλοϊκών εισιτηρίων αποτελεί έναν από τους λόγους αυτής της μετακίνησης προς την ηπειρωτική χώρα. Το 11% επιλέγει ορεινούς προορισμούς, ενώ το 9% σχεδιάζει ταξίδι στο εξωτερικό.

Οικογενειακές διακοπές στον αδερφό του στην Ελβετία με αποδράσεις στις Αλπεις έχει επιλέξει ο Δημήτρης Μέλλο μακριά από τις καλοκαιρινές διακοπές στη θάλασσα, έστω και προσωρινά.

Από τα «ξαδέρφια στο νησί» στον «αδερφό στο εξωτερικό»

«Τα συνδεδεμένα με τα παιδικά μας καλοκαίρια νησιά, Κρήτη, Κυκλαδες, νησιά Αργοσαρωνικού, έχουν αλλάξει “αγορά”», λέει ο Δημήτρης Μέλλο, προγραμματιστής, ο οποίος περνάει το μεγαλύτερο μέρος των διακοπών στην Αθήνα παρέα με τη σύζυγο και τον γιο του. Φέτος έχουν επιλέξει να επισκεφθούν τον αδερφό του που ζει και εργάζεται στην Ελβετία.

«Για να πάω στην Κρήτη που μου αρέσει πολύ, με την οικογένειά μου θέλω 4.000 ευρώ για πέντε μέρες. Και λίγα λέω. Οι ελληνικές διακοπές απευθύνονται σε μια παγκόσμια αγορά και ο Ελληνας υστερεί πλέον σε αγοραστική δύναμη. Το κόστος διακοπών σε βάζει αυτόματα στη σκέψη “τι μπορώ να κάνω με το μικρότερο κόστος”. Τα “ξαδέρφια στο νησί”, η προφανής επιλογή σε περασμένες δεκαετίες, έχει αντικατασταθεί από “τον αδερφό σε μια ευρωπαϊκή πόλη”. Αποτέλεσμα της φυγής τόσων», σχολιάζει ο Δημήτρης φέρνοντας τη συζήτηση στο brain drain. Επίσης οικογενειακά σπίτια σε νησιά έχουν μετατραπεί σε airbnb που απευθύνονται μόνο σε ξένους.

«Ταυτόχρονα, έχουμε γίνει πιο συνειδητοποιημένοι καταναλωτές. Δεν θέλουμε να ξοδεύουμε τις οικονομίες μας σε μέρη που δεν υπάρχουν υποδομές, καλό service, που τα έχουν καταπιεί fast food μαγαζιά, μίνι μάρκετ και beach bar», συνεχίζει για να αναφερθεί και στο θέμα της ποιότητας. «Σε πολλούς δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς, είναι μεγάλο θέμα πλέον το τι πληρώνεις και τι σου προσφέρουν», τονίζει.

«Αντί για μαγιό ένα ζευγάρι παπούτσια πεζοπορίας»

Για τον Γιάννη Παπαδόπουλο, καθηγητή εγκληματολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το καλοκαίρι δεν είναι απαραίτητα συνδεδεμένο με τη θάλασσα. Είναι τα μονοπάτια μέσα στις οξιές, οι μεγάλες πεζοπορίες, τα παλιά σπίτια, οι ιστορίες των ηλικιωμένων του χωριού. Ο δικός του Αύγουστος βρίσκεται στο χωριό Σέλι στο Βέρμιο.

Το καλοκαίρι του είναι πρωτίστως περπάτημα. Διανύει περίπου εκατό χιλιόμετρα μέσα σε έναν μήνα στα μονοπάτια γύρω από το Σέλι. «Είναι μια ονειρεμένη διαδρομή», περιγράφει. «Εδώ το βράδυ θα ακούσεις λύκους. Θα ακούσεις ουρλιαχτό. Και είναι πανέμορφο» περιγράφει τη μαγεία του τοπίου.

Αυτό όμως που τον ενδιαφέρει περισσότερο δεν είναι να μετατραπεί ο τόπος καταγωγής των παππούδων του στον επόμενο δημοφιλή καλοκαιρινό προορισμό. Το αντίθετο. Ο Γιάννης είναι επικριτικός απέναντι σε ένα μοντέλο τουρισμού που φέρνει πολύ κόσμο για λίγες ημέρες, χωρίς ουσιαστική σχέση με τον τόπο. Το Σέλι, εξηγεί, έχει ταυτιστεί σε μεγάλο βαθμό με τον Δεκαπενταύγουστο: την παραμονή της Παναγίας, τα πανηγύρια, τα σουβλάκια, τα αυτοκίνητα, τη μουσική και τον κόσμο που κατακλύζει ξαφνικά το χωριό και λίγο αργότερα εξαφανίζεται. «Ολο και περισσότερος κόσμος προτιμά να περάσει το καλοκαίρι του στο βουνό, αποφεύγοντας τον πανικό της θάλασσας και τον υπερτουρισμό». Για αυτό και ο ίδιος προτιμά να έρχεται από τον Ιούνιο, ακριβώς για να αποφύγει «όλον αυτόν τον χαμό».

Οι διακοπές στο βουνό, όπως λέει, έχουν και ένα μεγάλο πλεονέκτημα. «Μπορούν ακόμη να παραμείνουν προσιτές, καθώς σε έναν ανακαινισμένο ξενώνα του ΕΟΣ Θεσσαλονίκης μπορεί κανείς να βρει δίκλινο ή τρίκλινο με 17 ευρώ τη βραδιά και φαγητό με 5 ευρώ τη μέρα. Είναι ένα μοντέλο πολύ διαφορετικό από εκείνο των εκατοντάδων ευρώ τη βραδιά τον Αύγουστο σε δημοφιλή νησιά», λέει στην «Κ. «Εδώ αντί για παραλία υπάρχει το δάσος, αντί για beach bar ένα μονοπάτι, και αντί για μαγιό ένα ζευγάρι παπούτσια πεζοπορίας», κλείνει την κουβέντα γελώντας.

«Πάνω από τη Λίμνη των Κρεμαστών»

Ο Δημήτρης Βάτσιος, μοντέρ στο επάγγελμα, κατασκηνώνει σε ένα ποτάμι για να περάσει τις διακοπές του. «Πάνω από τη Λίμνη των Κρεμαστών κοντά στο χωριό Αγαλιανός. Είναι η ανάγκη για ησυχία και σύνδεση αυτή που τον ωθεί στο βουνό», όπως λέει στην Κ. «Λόγω εργασίας υπάρχει μεγάλη και συχνή ένταση, από τον υπολογιστή μέχρι την καθημερινή επικοινωνία με συνεργάτες. Η επιλογή του βουνού δεν είναι καθόλου τυχαία. Είναι η τέλεια επιλογή για εμένα, πρώτον για να χαμηλώσω τις εντάσεις και να ηρεμήσω και δεύτερον να συνδεθώ με τη φύση και τον εαυτό μου χωρίς τους περισπασμούς της καθημερινότητας».

Δροσιά σε ποτάμι πάνω από τη Λίμνη των Κρεμαστών κοντά στο χωριό Αγαλιανός. «Ενας προορισμός χωρίς όνομα». Φωτογραφία: Δημήτρης Βάτσιος

Για τον Δημήτρη η επιστροφή στο βουνό έχει σκοπό να υπενθυμίσει στον εαυτό του «από πού ερχόμαστε και ποιες είναι οι πραγματικές ανάγκες. Είναι ένας τρόπος να επανεκτιμώ τα πράγματα και να δίνω αξία και ενέργεια εκεί που πρέπει και μόνο εκεί». Μακριά από τα νησιά και τη φασαρία που ενέχει πλέον το ελληνικό καλοκαίρι.

Επιστροφή στο κάμπινγκ σε απομονωμένους τόπους επιλέγουν πλέον πολλοί Ελληνες. Ανάμεσά τους και ο Δημήτρης Βάτσιος. Φωτογραφία: Δημήτρης Βάτσιος

«Αναπολεί το αγαπημένο της νησί»

Για τη Μαρία, σχεδιάστρια ρούχων, το ελληνικό καλοκαίρι δεν είναι πια αυτό που θυμάται. Ανεργη εδώ και έναν χρόνο, και με τον ηλικιωμένο πατέρα της να θέλει φροντίδα, η Μαρία αναπολεί το αγαπημένο της νησί σαν όαση. Ενα σχετικά φθηνό προορισμό, όπου μπορούσε να περάσει τις διακοπές της. Σήμερα, όμως ακόμη και τα πιο απλά καταλύματα έχουν φτάσει σε «απαγορευτικές τιμές. Eχει αρχίσει να γίνεται απλησίαστο», ομολογεί στην «Κ» με απελπισία. «Eνα δωματιάκι το οποίο είναι δέκα τετραγωνικά, μαζί με το μπάνιο ξεκινάει από 150 ευρώ». Και το κόστος δεν σταματά στη διαμονή: «Και για να φας, πού να φας δηλαδή;».

Το βλέπει και στους νεότερους ανθρώπους γύρω της. Παιδιά από το γυμναστήριο όπου πηγαίνει, όπως λέει, αποφεύγουν πλέον τα νησιά και επιλέγουν προορισμούς που μπορούν να προσεγγίσουν οδικώς προκειμένου να περιορίσουν τα έξοδα. «Δεν πηγαίνουν στα νησιά. Και καταλαβαίνω γιατί. Πηγαίνουν στην Πελοπόννησο».