Ενα βίντεο που δείχνει κορίτσια με δεμένα μάτια να παρελαύνουν μπροστά από τον Ντόναλντ Τραμπ ο οποίος φορά μόνο εσώρουχα έχει γίνει viral στο Χ. Ενα κορίτσι ακούγεται να φωνάζει στα γερμανικά. Το βίντεο κόβεται σε σκηνές όπου ο Τραμπ και άλλες διάσημες προσωπικότητες συνομιλούν με τον εκλιπόντα καταδικασμένο για σεξουαλικά εγκλήματα Τζέφρι Επσταϊν.

«Αυτό το βίντεο δεν είναι ψεύτικο», έγραφε μια ανάρτηση στο X από έναν λογαριασμό με το όνομα HDX News, η οποία προβλήθηκε πάνω από 6,8 εκατ. φορές. «Αυτοί οι παιδόφιλοι διεστραμμένοι ξεκίνησαν έναν πόλεμο ώστε να μη συζητηθεί αυτό το θέμα».

Το βίντεο, ωστόσο, είναι ψεύτικο, όπως εξηγούν ερευνητές που ασχολούνται με την παραπληροφόρηση. Ο λογαριασμός που το ανάρτησε αποτελεί μέρος ενός φιλοϊρανικού δικτύου προπαγάνδας που κατάφερε να εξασφαλίσει μεγάλη απήχηση εκμεταλλευόμενο τη θεωρία ότι ο Τραμπ επιτέθηκε στο Ιράν για να αποσπάσει την προσοχή της κοινής γνώμης από την υπόθεση Επσταϊν.

Το αφήγημα

Για να υπονομεύσουν τη στήριξη στη στρατιωτική επιχείρηση ΗΠΑ-Ισραήλ, ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης προσπάθησαν να παρουσιάσουν τους ηγέτες αυτών των χωρών ως μέρος μιας διεφθαρμένης και διεστραμμένης «τάξης Επσταϊν». Αν και τέτοιο περιεχόμενο συνήθως δεν έχει ιδιαίτερη απήχηση εκτός του Ιράν, το μήνυμα διαδίδεται μέσω λογαριασμών «ειδήσεων» που, σύμφωνα με ερευνητές, φαίνεται να αξιοποιούν τις θεωρίες συνωμοσίας γύρω από τον Επσταϊν για να προωθήσουν φιλοϊρανικά αφηγήματα σε κοινό από όλο τον πλανήτη.

«Υπάρχει πολύ υλικό σχετικό με τον Επσταϊν που προωθείται για να τραβήξει την προσοχή», δήλωσε ο Μπρετ Σάφερ, επικεφαλής έρευνας και πολιτικής για τις ΗΠΑ στο μη κερδοσκοπικό Institute for Strategic Dialogue (ISD). Η λογική είναι: «Ερχεσαι για το περιεχόμενο Επσταϊν και μένεις για την προπαγάνδα».

Αναρτήσεις για τον Επσταϊν αποτελούν μέρος μιας εκστρατείας παραπληροφόρησης γύρω από το Ιράν που έχει κατακλύσει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από τις 28 Φεβρουαρίου, που τα αεροπορικά πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ σκότωσαν τον ανώτατο ηγέτη της χώρας, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, πυροδοτώντας μια σύγκρουση που εξαπλώθηκε σε όλη τη Μέση Ανατολή.

Μονταρισμένα ανάμεσα σε πραγματικά πλάνα από σύρραξη παρεμβάλλονται δραματικά βίντεο με υποτιθέμενα πλήγματα πυραύλων, καταρρίψεις μαχητικών αεροσκαφών και εκρήξεις, τα οποία συγκεντρώνουν εκατομμύρια προβολές στο X, TikTok, Instagram και Telegram, μόνο και μόνο για να αποδειχθεί στη συνέχεια ότι πρόκειται για ψεύτικα βίντεο δημιουργημένα με εργαλεία ΑΙ, πλάνα από παλιές συγκρούσεις που παρουσιάζονται ως καινούργια ή σκηνές από βιντεοπαιχνίδια.

Το δίκτυο fake λογαριασμών

Ο λογαριασμός HDX News αποτελούσε μέρος ενός δικτύου τουλάχιστον 15 ανώνυμων λογαριασμών στο X που αναρτούσε περιεχόμενο ευθυγραμμισμένο με τα μηνύματα του ισλαμικού καθεστώτος του Ιράν. Οι ψεύτικοι λογαριασμοί αναδημοσίευαν ο ένας τις αναρτήσεις του άλλου, σύμφωνα με ερευνητές του ISD που εντόπισαν την εκστρατεία. Ενας άλλος λογαριασμός, με την ονομασία GPX News, ανάρτησε το ίδιο fake βίντεο για τον Επσταϊν – ένα συνονθύλευμα σκηνών που δημιουργήθηκαν από ΑΙ, ανάμεικτων με πραγματικά πλάνα – και συγκέντρωσε πάνω από 4,7 εκατ. προβολές.

Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Ανα Κέλι δήλωσε τη Δευτέρα ότι «ο Λευκός Οίκος γνωρίζει τις απόπειρες του ιρανικού καθεστώτος να επηρεάσει την κοινή γνώμη στις ΗΠΑ».

Και οι δύο λογαριασμοί που δημοσίευσαν το ψεύτικο βίντεο ανεστάλησαν από το X μετά την επικοινωνία της Washington Post για σχόλιο, αν και άλλοι λογαριασμοί του δικτύου παρέμεναν ενεργοί μέχρι τη Δευτέρα. 

Ο Σάφερ σημείωσε ότι δεν είναι σαφές αν οι λογαριασμοί λειτουργούν για λογαριασμό της ιρανικής κυβέρνησης ή απλώς την υποστηρίζουν. Ωστόσο, σχολίασε ότι η φιλοκαθεστωτική προπαγάνδα που προωθούσαν «δεν ήταν καθόλου διακριτική».

Οι αναρτήσεις τους περιλάμβαναν πανηγυρισμούς για επιτυχημένα ιρανικά πλήγματα σε αμερικανικούς και ισραηλινούς στόχους, εκκλήσεις προς τους ακόλουθους να «σταθούν στο πλευρό του Ιράν» και υπονοούμενα ότι Κίνα και Ρωσία είναι έτοιμες να στηρίξουν το Ιράν σε έναν παγκόσμιο πόλεμο. Και οι 15 λογαριασμοί που εντόπισε το ISD δημιουργήθηκαν τα τελευταία δύο χρόνια, ενώ οι εννέα από αυτούς είχαν επαληθευτεί από το X – που σημαίνει ότι πληρώνουν συνδρομή στο κοινωνικό δίκτυο του Ελον Μασκ για προνόμια όπως μεγαλύτερη προβολή, το μπλε σήμα επαλήθευσης και η δυνατότητα εξασφάλισης εσόδων από τις αναρτήσεις τους.

Και οι δύο λογαριασμοί που ανάρτησαν το fake βίντεο για τον Επσταϊν προσέλκυσαν την προσοχή χρηστών στο X με αναρτήσεις που ήταν ανοιχτά αντισημιτικές ή ακόμη και φιλοναζιστικές.

Την περασμένη εβδομάδα, η αντιπρόεδρος του X, Νικίτα Μπιερ, ανακοίνωσε ότι οι χρήστες που δημοσιεύουν «βίντεο ένοπλων συγκρούσεων δημιουργημένα με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης» χωρίς σχετική επισήμανση, θα τιμωρούνται με 90ήμερη αναστολή της δυνατότητας κερδοφορίας στην πλατφόρμα, ενώ επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις θα οδηγούν σε μόνιμη αναστολή των λογαριασμών τους.

Και αντισημιτικό περιεχόμενο

Η σύγκρουση έχει συνοδευτεί από απότομη αύξηση του αντισημιτικού περιεχομένου στο διαδίκτυο, σύμφωνα με ερευνητές της Anti-Defamation League (ADL). Μερικές από αυτές τις αναρτήσεις επιχειρούν να συνδέσουν τον Επσταϊν, ο οποίος ήταν εβραϊκής καταγωγής, με τον πόλεμο.

Η «συνωμοσιολογική» μετονομασία της αμερικανικής επιχείρησης «Operation Epic Fury» σε «Operation Epstein Fury» άρχισε να διαδίδεται με ταχύ ρυθμό στα κοινωνικά δίκτυα, δήλωσε ο Ορεν Σίγκαλ, αντιπρόεδρος της ADL.

Δεν είναι μόνο φιλοϊρανικοί λογαριασμοί που κάνουν τέτοιες συνδέσεις. Λίγες ώρες μετά τα πλήγματα, η Αμερικανίδα ινφλουένσερ της δεξιάς πτέρυγας Κάντας Οουενς, η οποία έχει περισσότερους από 5,9 εκατ. συνδρομητές στο YouTube, αναδημοσίευσε ανάρτηση στο X που περιλάμβανε εικόνα δημιουργημένη με τεχνητή νοημοσύνη και υποστήριζε ότι οι ΗΠΑ «βομβαρδίζουν Ιρανούς» επειδή «ελέγχονται» από Εβραίους.

Η Οουενς πρόσθεσε τη δική της λεζάντα: «Η Επιχείρηση Epstein Fury εξηγείται πλήρως». Τουλάχιστον ένας από τους λογαριασμούς του φιλοϊρανικού δικτύου στο X αναδημοσίευσε ανάρτηση της Οουενς, στην οποία κατηγορούσε το Ισραήλ ότι οργάνωσε τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001.

Ο Σίγκαλ δήλωσε ότι το πρόβλημα με τον αντισημιτισμό στο διαδίκτυο δεν είναι μόνο ότι είναι προσβλητικός, αλλά και ότι συχνά συνοδεύεται από παρενόχληση στον πραγματικό κόσμο, απειλές και βίαιες επιθέσεις εναντίον Εβραίων στις ΗΠΑ και σε ολόκληρο τον κόσμο.

Οταν ρωτήθηκε αν εξακολουθεί να υποστηρίζει τις αναρτήσεις της, πώς αισθάνθηκε που αυτές κοινοποιήθηκαν από λογαριασμό προπαγάνδας υπέρ του Ιράν και ποια είναι η αντίδρασή της στην ανησυχία του Σίγκαλ ότι τροφοδοτεί τον αντισημιτισμό, η Οουενς απάντησε με email: «Φυσικά και υποστηρίζω την ανάρτησή μου. Το Ισραήλ είναι ένα βρόμικο, τρομοκρατικό κράτος που δολοφονεί μαζικά παιδιά και χριστιανούς».

Η απήχηση στο Χ

Και άλλοι ερευνητές των φαινομένων παραπληροφόρησης έχουν επισημάνει την εκστρατεία που επιχειρεί να συνδέσει τους ηγέτες των ΗΠΑ και του Ισραήλ με τον Επσταϊν. Αναρτήσεις στο X που χρησιμοποιούσαν τη φράση «καθεστώς Επσταϊν»,  έναν προσβλητικό χαρακτηρισμό για τη συμμαχία ΗΠΑ-Ισραήλ, πολλαπλασιάστηκαν την πρώτη ημέρα των πυραυλικών επιθέσεων, σύμφωνα με τον Εμερσον Μπρούκινγκ, διευθυντή στρατηγικής στο Digital Forensic Research Lab του Atlantic Council.

Αρκετές από τις πιο δημοφιλείς αναρτήσεις που χρησιμοποίησαν τη συγκεκριμένη φράση προέρχονταν από την Οουενς. Παρότι πολλοί χρήστες με φιλελεύθερο προσανατολισμό έχουν εγκαταλείψει το X από τότε που εξαγόρασε την πλατφόρμα ο Μασκ, το δίκτυο παραμένει ιδιαίτερα επιδραστικό γεωπολιτικά, εν μέρει λόγω της δημοτικότητάς του μεταξύ Ρεπουμπλικανών πολιτικών, δεξιών influencers και της βάσης του κινήματος MAGA, σημείωσε ο Μπρούκινγκ.

Το X είναι απαγορευμένο στο Ιράν, ωστόσο οι ηγέτες της χώρας, μεταξύ των οποίων ο Χαμενεΐ και ο πρώην πρόεδρος Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, διατηρούσαν εδώ και χρόνια λογαριασμούς για να προβάλλουν τα μηνύματά τους προς τον υπόλοιπο κόσμο, είπε.

Ο Μπρούκινγκ πρόσθεσε ότι ο αντίκτυπος οποιουδήποτε μεμονωμένου ισχυρισμού προπαγάνδας ή παραπληροφόρησης μπορεί να είναι περιορισμένος, ακόμη κι αν φτάσει σε μεγάλο κοινό. Ωστόσο, μπορούν με τον χρόνο να προκαλέσουν μετατοπίσεις στην κοινή γνώμη, ιδιαίτερα όταν ενισχύουν αφηγήσεις – όπως η ιδέα ότι ο Τραμπ επιτέθηκε στο Ιράν για να αποσπάσει την προσοχή από τα αρχεία Επσταϊν – τις οποίες πολλοί άνθρωποι ήταν ήδη διατεθειμένοι να πιστέψουν.