Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε την Τρίτη στους δημοσιογράφους ότι η επιχείρηση «Επική Οργή» κατά του Ιράν, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου και πυροδότησε περιφερειακή σύγκρουση, έχει ολοκληρωθεί, καθώς οι στόχοι της έχουν επιτευχθεί. Η Ουάσιγκτον προτιμά πλέον «την οδό της ειρήνης», ανέφερε ο Ρούμπιο.

Την ίδια ημέρα, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι το «Σχέδιο Ελευθερία», το οποίο ξεκίνησε μία ημέρα νωρίτερα με στόχο την καθοδήγηση πλοίων μέσω των Στενών του Ορμούζ, τίθεται σε παύση.

Ωστόσο, σε μια φαινομενική αντίφαση με την κατηγορηματική θέση του Ρούμπιο, ο Τραμπ έγραψε την Τετάρτη σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι η «Επική Οργή» θα «τερματιστεί» μόνον εφόσον το Ιράν «συμφωνήσει να δώσει όσα έχουν συμφωνηθεί». Διαφορετικά, προειδοποίησε, «οι βομβαρδισμοί θα ξεκινήσουν ξανά και θα είναι, δυστυχώς, πολύ πιο εκτεταμένοι και έντονοι από πριν».

«Θα το πάρουμε το ουράνιο»

Σε δήλωσή του λίγο αργότερα, ο Ντόναλντ Τραμπ σημείωσε ότι οι ΗΠΑ θα αποκτήσουν το ιρανικό εμπλουτισμένο ουράνιο. «Θα το πάρουμε», δήλωσε σε έναν δημοσιογράφο καθώς αποχωρούσε από εκδήλωση στον Λευκό Οίκο. «Εχουμε να κάνουμε με ανθρώπους που θέλουν πολύ να κάνουν συμφωνία, και θα δούμε αν μπορούν να κάνουν μια συμφωνία που θα τη θεωρήσουμε ικανοποιητική», πρόσθεσε.

Λίγο πριν, η Τεχεράνη ανέφερε ότι εξετάζει μια νέα πρόταση των ΗΠΑ. Αλλες πηγές υποστήριξαν ότι οι δύο πλευρές βρίσκονται πολύ κοντά στην επίτευξη συμφωνίας επί ενός μονοσέλιδου μνημονίου με το οποίο θα τερματιστεί ο πόλεμος στον Κόλπο, αλλά τα άλλα ακανθώδη ζητήματα, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, θα συζητηθούν σε μεταγενέστερο στάδιο.

«Είμαστε έτοιμοι για κάθε σενάριο», τόνισε από την πλευρά του ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου κατά την έναρξη της συνεδρίασης του συμβουλίου ασφαλείας που συγκάλεσε την Τετάρτη. «Είμαστε σε διαρκή επαφή με τους φίλους μας στις ΗΠΑ. Μιλάω με τον πρόεδρο Τραμπ σχεδόν καθημερινά και θα μιλήσω ξανά μαζί του αργότερα», σημείωσε ο Νετανιάχου.

Τελικά, έχει λήξει ο πόλεμος ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν; Η συνεχώς μεταβαλλόμενη ρητορική της Ουάσιγκτον δημιουργεί νέα ερωτήματα.

Τι είπε ο Ρούμπιο για την επιχείρηση «Επική Οργή»

Σε ενημέρωση Τύπου στον Λευκό Οίκο την Τρίτη, ο Ρούμπιο δήλωσε ότι η επιχείρηση έχει ολοκληρωθεί: Η “Επική Οργή” έχει ολοκληρωθεί. Πετύχαμε τους στόχους αυτής της επιχείρησης».

«Δεν επιθυμούμε να προκύψει κάποια νέα κρίση. Προτιμούμε την οδό της ειρήνης. Αυτό που επιθυμεί ο πρόεδρος είναι μια συμφωνία», πρόσθεσε, αναφερόμενος στις προσπάθειες του Πακιστάν να οργανώσει απευθείας συνομιλίες μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ.

Ο πρώτος –και μέχρι στιγμής μοναδικός– γύρος αυτών των συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ τον περασμένο μήνα ολοκληρώθηκε χωρίς αποτέλεσμα. Εκτοτε, και οι δύο πλευρές έχουν καταθέσει νέες προτάσεις.

«Οι συνεχείς διακυμάνσεις στις συνομιλίες με το Ιράν σε συνδυασμό με την αιφνιδιαστική αναδίπλωση του Τραμπ σχετικά με το “Σχέδιο Ελευθερία” για την καθοδήγηση πλοίων εκτός των Στενών του Ορμούζ έχουν προκαλέσει ανεπιθύμητη αναστάτωση στον Κόλπο», δήλωσε στο Al Jazeera η Μπουρτζού Οζτσελίκ, ερευνήτρια για θέματα ασφαλείας στη Μέση Ανατολή στο βρετανικό think tank Royal United Services Institute.

Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την Τρίτη ότι το «Σχέδιο Ελευθερία», το οποίο ξεκίνησε μία ημέρα νωρίτερα με στόχο την καθοδήγηση πλοίων μέσω των Στενών του Ορμούζ, τίθεται σε παύση. Πηγή: Reuters.

«Αντικατοπτρίζουν επίσης τις εξαιρετικά τεταμένες διπλωματικές διεργασίες, με στόχο να αποσπαστούν βαθιές παραχωρήσεις από την Τεχεράνη στο πυρηνικό ζήτημα – δεσμεύσεις που θα υπερβαίνουν τους προηγούμενους όρους και θα πείσουν τις ΗΠΑ να άρουν τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών και να προχωρήσουν σε ελάφρυνση των κυρώσεων, τερματίζοντας ουσιαστικά τον πόλεμο».

Η Μπουρτζού Οζτσελίκ εξήγησε ότι, από την πλευρά του, το Ιράν επιθυμεί εγγυήσεις πως αυτό θα σηματοδοτήσει το οριστικό τέλος του πολέμου και όχι απλώς μια προσωρινή παύση.

Τι είπε ο Τραμπ για το «Σχέδιο Ελευθερία»;

Την Τρίτη, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι το «Σχέδιο Ελευθερία» τέθηκε σε παύση «κατόπιν αιτήματος» του Πακιστάν και άλλων χωρών, αλλά και λόγω του γεγονότος ότι «σημειώθηκε μεγάλη πρόοδος προς μια πλήρη και τελική συμφωνία» με εκπροσώπους του Ιράν. Μία ημέρα μετά δήλωσε ότι «το Ιράν έχει μία εβδομάδα» για να καταλήξει σε συμφωνία, όταν ρωτήθηκε σχετικά με το χρονικό πλαίσιο των διαπραγματεύσεων.

Το «Σχέδιο Ελευθερία» φάνηκε να αποτελεί άμεση απάντηση στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν. Οι απειλές της Τεχεράνης για επιθέσεις σε πλοία που κινούνται στα Στενά έχουν ουσιαστικά επιβάλει αποκλεισμό στην περιοχή από την έναρξη του πολέμου. Στις 13 Απριλίου, οι ΗΠΑ επέβαλαν ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια, εντείνοντας περαιτέρω την αντιπαράθεση γύρω από τα Στενά.

Μετά την ανακοίνωση του Τραμπ για το «Σχέδιο Ελευθερία», το Ιράν προειδοποίησε ότι πλοία που θα επιχειρούσαν να περάσουν από τα Στενά χωρίς άδεια από τους Φρουρούς της Επανάστασης θα δέχονταν πυρά, εντείνοντας τους φόβους για επανεκκίνηση του πολέμου. Η ανακοίνωση του Αμερικανού προέδρου προκάλεσε νέο «πόλεμο δηλώσεων» ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν, με αντικρουόμενους ισχυρισμούς για συνεχιζόμενες επιθέσεις καθ’ όλη τη διάρκεια της Δευτέρας.

Αρχικά, το ιρανικό πρακτορείο Fars News Agency ισχυρίστηκε ότι έπληξε αμερικανικό πολεμικό πλοίο με drones, αφού το σκάφος αγνόησε εντολές να αποχωρήσει από τα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) διέψευσε ότι επλήγη αμερικανικό πλοίο και αντέτεινε ότι βύθισε τουλάχιστον έξι σκάφη των Φρουρών της Επανάστασης. Το Ιράν αρνήθηκε και αυτόν τον ισχυρισμό. Στη συνέχεια, η Τεχεράνη δημοσίευσε νέο χάρτη που επεκτείνει τη διεκδικούμενη ζώνη ελέγχου της στα Στενά έως και τα χωρικά ύδατα των ΗΑΕ, κλιμακώνοντας τους φόβους για νέα περιφερειακή σύγκρουση. Τα ΗΑΕ κατηγόρησαν το Ιράν ότι εξαπέλυσε επιθέσεις στο λιμάνι της Φουτζάιρα.

Σύμφωνα με τον Τραμπ, την Τρίτη η αμερικανική επιχείρηση ανεστάλη ώστε να δοθεί χώρος στις διαπραγματεύσεις με το Ιράν. «Συμφωνήσαμε ότι, ενώ ο αποκλεισμός θα παραμείνει σε πλήρη ισχύ, το “Σχέδιο Ελευθερία” θα παγώσει για σύντομο χρονικό διάστημα, ώστε να διαπιστωθεί εάν η συμφωνία μπορεί να οριστικοποιηθεί και να υπογραφεί», έγραψε στην πλατφόρμα του, Truth Social. Το Ιράν δεν απάντησε άμεσα στις δηλώσεις αυτές.

Ο Σαχράμ Ακμπαρζαντέχ, καθηγητής Πολιτικής της Μέσης Ανατολής και της Κεντρικής Ασίας στο Deakin University της Αυστραλίας, δήλωσε στο Al Jazeera ότι, αν και είναι δύσκολο να εξακριβωθεί ο ακριβής λόγος για τον οποίο ο Τραμπ ανέστειλε το «Σχέδιο Ελευθερία», η απόφαση αυτή έρχεται σε μια περίοδο αυξανόμενου αντιπολεμικού κλίματος στις ΗΠΑ.

«Εν τω μεταξύ, ο Τραμπ ενδέχεται να χάνει την υπομονή του με τον πόλεμο. Λέει ότι έχει χρόνο να το παρατείνει», σημειώνει ο Ακμπαρζαντέχ. «Στην πραγματικότητα όμως, ο Τραμπ χρειάζεται σύντομα μια νίκη. Η παύση του “Σχεδίου Ελευθερία” επιτρέπει στη διπλωματία να επιταχυνθεί, φέρνοντας ΗΠΑ και Ιράν πιο κοντά σε μια συμφωνία που ο Τραμπ θα μπορούσε να παρουσιάσει ως επιτυχία».

Είναι αυτό το τέλος του πολέμου κατά του Ιράν;

Ο Σαχράμ Ακμπαρζαντέχ εκτιμά ότι το πάγωμα του «Σχεδίου Ελευθερία» θα μπορούσε να αποτελέσει «την αρχή του τέλους του πολέμου».

«Γνωρίζουμε ότι οι Ιρανοί επιθυμούν απεγνωσμένα τον τερματισμό του πολέμου, επομένως υπάρχουν ελάχιστες πιθανότητες να επαναλάβουν επιθέσεις κατά του αμερικανικού ναυτικού, εάν ο Τραμπ στείλει σαφή μηνύματα ότι τον λόγο έχει πλέον η διπλωματία», ανέφερε.

Ωστόσο, πρόσθεσε ότι «έχουμε ξαναβρεθεί σε αυτή τη θέση στο παρελθόν. Προηγούμενες ευκαιρίες χάθηκαν επειδή το Ισραήλ επέμενε ότι οι ΗΠΑ μπορούσαν να εξασφαλίσουν καλύτερη συμφωνία ή επειδή ο Τραμπ παρερμήνευσε την κατάσταση και πίστεψε ότι η στρατιωτική επιλογή θα του απέφερε περισσότερα κέρδη».

Τι θα συμβεί στη συνέχεια;

Είναι δύσκολο να προβλεφθεί, όμως καμία από τις δύο πλευρές δεν φαίνεται να επιθυμεί επιστροφή σε έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας. Επομένως και οι δύο είναι πιθανό να δώσουν προτεραιότητα σε μια διπλωματική διέξοδο, εκτιμά ο Σαχράμ Ακμπαρζαντέχ.

«Αν και το Ιράν έχει απορρίψει το ενδεχόμενο οι συνομιλίες να περιλαμβάνουν περιορισμούς στο πυρηνικό του πρόγραμμα, αυτή η στάση αποσκοπεί κυρίως στο να κατευνάσει τους σκληροπυρηνικούς και τους εθνικιστές στο εσωτερικό της χώρας, σημειώνει ο αναλυτής Σαχράμ Ακμπαρζαντέχ. Πηγή: Reuters.

Παρ’ όλα αυτά, «καμία πλευρά δεν μπορεί να εμφανιστεί ως ηττημένη», πρόσθεσε. «Αμφότερες θεωρούν ότι πρέπει να διαφυλάξουν τη δημόσια εικόνα τους απέναντι στο εσωτερικό τους ακροατήριο. Αυτό περιπλέκει τις διαπραγματεύσεις και δυσκολεύει την επίτευξη συμφωνίας».

Η Μπουρτζού Οζτσελίκ θεωρεί ότι οι επόμενες εξελίξεις «θα καθοριστούν από το τι θα δεσμευτεί να κάνει η κατακερματισμένη ηγεσία της Τεχεράνης στο πυρηνικό ζήτημα».

«Αν και το Ιράν έχει απορρίψει το ενδεχόμενο οι συνομιλίες να περιλαμβάνουν περιορισμούς στο πυρηνικό του πρόγραμμα, αυτή η στάση αποσκοπεί κυρίως στο να κατευνάσει τους σκληροπυρηνικούς και τους εθνικιστές στο εσωτερικό της χώρας, οι οποίοι έχουν αναστατωθεί από τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα και αντιμετωπίζουν το πυρηνικό ζήτημα μέσα από το πρίσμα της εθνικής κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων», εξήγησε.

Η ίδια προέβλεψε ότι τα Ηνωμένα Εθνη ενδέχεται σύντομα να καταδικάσουν επισήμως τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ από την Τεχεράνη.

«Ωστόσο, η πραγματική πίεση, που αυξάνεται μέρα με τη μέρα, είναι οικονομική – καθώς το κλείσιμο των Στενών επιβάλλει τεράστιο κόστος όσον αφορά τις προοπτικές οικονομικής ανάκαμψης του Ιράν», σημείωσε.

«Παρά τη ρητορική περί ανθεκτικότητας και επιβίωσης, η εναπομείνασα ιρανική ηγεσία ανησυχεί αναμφίβολα για το κόστος του πολέμου. Το ενδεχόμενο νέων στρατιωτικών πληγμάτων κατά κρίσιμων ιρανικών υποδομών και οι αποσταθεροποιητικές συνέπειες που αυτά αναπόφευκτα θα έχουν, ίσως, τελικά αναγκάσουν την Τεχεράνη να αλλάξει στάση», κατέληξε η Μπουρτζού Οζτσελίκ.