ΠΗΓΗ: AP
Επειτα από σχεδόν πέντε χρόνια συγκρούσεων στην Ουκρανία, το Κρεμλίνο αποδέχεται με προθυμία μια αμερικανική πρόταση για συζήτηση σχετικά με την ευρωπαϊκή ασφάλεια μετά τον πόλεμο. Η Μόσχα αξιοποιεί αυτό το διπλωματικό «παράθυρο» για να επαναφέρει τις σκληρές απαιτήσεις που είχε θέσει ο Βλαντιμίρ Πούτιν πριν από την έναρξη της εισβολής του 2022, αναφέρει σε εκτενές ρεπορτάζ του το Associated Press.
Η πρόταση για συζήτηση ευρύτερων ρυθμίσεων ασφαλείας στην Ευρώπη προήλθε από απεσταλμένους του Ντόναλντ Τραμπ, γεγονός που προκάλεσε ανησυχία στην Ουκρανία και τους δυτικούς συμμάχους της, οι οποίοι φοβούνται ότι μια τέτοια εξέλιξη θα ευνοήσει τη Μόσχα και θα αποδυναμώσει το ΝΑΤΟ.
Το Κρεμλίνο τάχθηκε σθεναρά υπέρ της αμερικανικής αυτής πρωτοβουλίας, χαρακτηρίζοντας την επανεξέταση του ευρύτερου πλαισίου ευρωπαϊκής ασφάλειας ως καθοριστικής σημασίας για την επίλυση της πιο καταστροφικής σύγκρουσης στην Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ο Πούτιν συζήτησε το ουκρανικό ζήτημα με τον Τραμπ και τον Σι στην τριμερή της Σενζέν. Η συνάντηση αυτή, ωστόσο, πυροδότησε φόβους στην Ουκρανία ότι θα μπορούσε να συζητηθεί μια πιθανή διευθέτηση χωρίς τη συμμετοχή του Κιέβου.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι επιθυμεί μια εκεχειρία που να περιλαμβάνει ένα πλαίσιο ασφαλείας, ώστε να διασφαλιστεί ότι η Ρωσία δεν θα επιτεθεί ξανά στη χώρα του, ενώ οι Ευρωπαίοι ηγέτες υποστηρίζουν ότι μια τέτοια αρχιτεκτονική υπάρχει ήδη, υπό τη μορφή του ΝΑΤΟ.
Τι ζητούσε η Μόσχα πριν από την εισβολή
Σε σχέδια συμφωνιών που είχε υποβάλει στις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ τον Δεκέμβριο του 2021 —δύο μήνες πριν από την εισβολή— η Ρωσία αξίωνε από την Ουάσιγκτον και τους συμμάχους της να δεσμευτούν ότι θα αποκλείσουν την επέκταση του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία, τη Γεωργία ή οποιοδήποτε άλλο κράτος υπήρξε στο παρελθόν τμήμα της Σοβιετικής Ενωσης.
Η Μόσχα είχε απαιτήσει επίσης από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους να δεσμευτούν ότι δεν θα αναπτύξουν όπλα, ούτε θα διεξάγουν στρατιωτικές δραστηριότητες στην Ουκρανία και σε άλλα πρώην σοβιετικά κράτη.
Ζητούσε επίσης από τη Συμμαχία να μην αναπτύξει στρατεύματα σε περιοχές όπου δεν υπήρχε παρουσία τους το 1997 — πριν το ΝΑΤΟ προχωρήσει στην ενσωμάτωση χωρών του πρώην σοβιετικού μπλοκ και πρώην σοβιετικών δημοκρατιών.
Οι Ρώσοι πρότειναν, επιπλέον, το «πάγωμα» των περιπολιών ρωσικών και αμερικανικών πολεμικών πλοίων και βομβαρδιστικών αεροσκαφών κοντά στα σύνορα της άλλης πλευράς.
Ζητούσαν, ακόμη, να καταβληθούν προσπάθειες για τη μείωση του κινδύνου επεισοδίων μεταξύ ρωσικών και νατοϊκών πολεμικών πλοίων και αεροσκαφών —κυρίως στη Βαλτική και τη Μαύρη Θάλασσα—, τον περιορισμό της κλίμακας των στρατιωτικών ασκήσεων, καθώς και μεγαλύτερη διαφάνεια και άλλα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
Οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ είχαν τότε απορρίψει τα ρωσικά αιτήματα, κρίνοντας ότι δεν μπορούν να αποτελέσουν βάση για συζήτηση.
Ο Πούτιν χαρακτήρισε την άρνηση της Δύσης να εξετάσει αυτές τις προτάσεις ως τον κύριο λόγο για την απόφασή του να στείλει στρατεύματα στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022, υποστηρίζοντας ότι έπρεπε να δράσει για να αποτρέψει μια σοβαρή απειλή κατά της εθνικής ασφάλειας της Ρωσίας.
Η Ρωσία βλέπει «παράθυρο» επαναφοράς
Μιλώντας μετά τη συνάντηση με τον Σι και τον Τραμπ στη Σενζέν, ο Πούτιν επανέλαβε την κριτική του κατά της Δύσης, κατηγορώντας την ότι αγνόησε τις ενστάσεις της Μόσχας σχετικά με τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ. «Απλώς έφτυσαν πάνω στις θέσεις μας», δήλωσε.
Ο Ρώσος πρόεδρος απέρριψε επίσης κατηγορηματικά την ευρωπαϊκή αντίδραση στα σχέδια της Μόσχας. Τη χαρακτήρισε «πολιτική διάρροια» και «ανοησίες», προσθέτοντας ότι «όλοι καταλαβαίνουν πως δεν επιδιώκουμε πόλεμο με την Ευρώπη».
Ανέφερε ότι η Ρωσία είναι ανοιχτή σε συζητήσεις με τους Ευρωπαίους σχετικά με τις ρυθμίσεις ασφαλείας στην ήπειρο —όπως πρότειναν οι ΗΠΑ— και ειρωνεύτηκε τις «υστερίες σε ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες» με αφορμή την πρόταση της Ουάσιγκτον.
«Κατανοούμε ότι δεν έχει νόημα να συζητάμε ζητήματα που αφορούν την ασφάλεια στην Ευρώπη χωρίς τους Ευρωπαίους», δήλωσε ο Πούτιν. Ανέφερε ότι η Μόσχα προσκάλεσε μια ευρωπαϊκή αντιπροσωπεία να επισκεφθεί τη χώρα και να παρουσιάσει τη διαπραγματευτική της θέση, προτού ληφθούν αποφάσεις για την ημερομηνία και τη μορφή των συνομιλιών για την Ουκρανία.
Η Ρωσία είναι έτοιμη να αναζητήσει συμβιβασμό, είπε, αλλά δεν πρόκειται να υποχωρήσει όσον αφορά τα βασικά της αιτήματα. Προειδοποίησε επίσης σε αυστηρό τόνο ότι η Μόσχα δεν θα αποδεχθεί την ανάπτυξη ευρωπαϊκών στρατευμάτων στην Ουκρανία μετά τη λήξη των εχθροπραξιών, ξεκαθαρίζοντας ότι θα τα θεωρεί νόμιμο στόχο.
Ο σύμβουλος του Κρεμλίνου για θέματα εξωτερικής πολιτικής, Γιούρι Ουσακόφ, δήλωσε ότι κατά τη διάρκεια συνομιλιών με τους απεσταλμένους του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, στις 12 Νοεμβρίου στο Κρεμλίνο, ο Πούτιν τούς υπενθύμισε τις προτάσεις της Μόσχας για την ασφάλεια που είχαν κατατεθεί το 2021, σημειώνοντας ότι αυτές προέβλεπαν την αποχώρηση των δυνάμεων του ΝΑΤΟ από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Ο Ουσακόφ ανέφερε ότι το Κρεμλίνο πρόκειται τώρα να τους ενημερώσει σχετικά με «νέες σκέψεις» επί του θέματος.
Υπάρχει περιθώριο συμβιβασμού από τον Πούτιν;
Αν και ο Πούτιν εμφανίζεται ανυποχώρητος όσον αφορά τον αποκλεισμό του Κιέβου από το ΝΑΤΟ και την αποτροπή της παρουσίας δυτικών στρατευμάτων σε ουκρανικό έδαφος, ορισμένοι παρατηρητές εκτιμούν ότι η Μόσχα θα μπορούσε να είναι ανοιχτή σε παραχωρήσεις σχετικά με τα υπόλοιπα αιτήματά της, συμπεριλαμβανομένης της απόσυρσης των δυνάμεων του ΝΑΤΟ από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Ο Αλεξέι Ναούμοφ, πολιτικός σχολιαστής φιλικά προσκείμενος στο Κρεμλίνο, υποστήριξε ότι τα ρωσικά αιτήματα αποτελούν μια αρχική διαπραγματευτική θέση, η οποία θα μπορούσε να καταστεί πιο ευέλικτη κατά τη διάρκεια των συνομιλιών.
«Μεταξύ της διατήρησης του τρέχοντος status quo και της πλήρους ικανοποίησης των ρωσικών αιτημάτων, υπάρχει ένα ευρύ πεδίο για συμβιβασμό: αμοιβαίοι περιορισμοί στα εξοπλιστικά συστήματα, συμφωνίες για την ανάπτυξη στρατιωτικών υποδομών, καθορισμός των παραμέτρων για τον μελλοντικό ουκρανικό στρατό, εγγυήσεις ασφαλείας, καθώς και μηχανισμοί για την παρακολούθηση της εφαρμογής τους», ανέφερε σε σχόλιό του. «Η Ρωσία διαπραγματεύεται αυτή τη στιγμή από θέση ισχύος, αλλά αυτό δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι δεν θα υπάρξουν συμβιβασμοί», πρόσθεσε.
Η Τατιάνα Στανοβάγια, ειδικός στο Κέντρο Carnegie για τη Ρωσία και την Ευρασία, δήλωσε ότι «για πρώτη φορά από το 2022, η Μόσχα διαβλέπει μια συγκεκριμένη προοπτική για διαπραγματεύσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να αγγίξουν αυτό που η ίδια αποκαλεί “βασικά αίτια” του πολέμου». «Το Κρεμλίνο θεωρεί ότι αξίζει να αξιοποιηθεί αυτή η ευκαιρία, παρόλο που οι προσδοκίες του για τον συγκεκριμένο γύρο συνομιλιών είναι χαμηλές», ανέφερε. «Αν οι συνομιλίες αποτύχουν, η Ρωσία είναι προετοιμασμένη να συνεχίσει να πολεμά, μέχρι να παρουσιαστεί μια νέα ευκαιρία».
Ο Μαρκ Γκαλεότι, ειδικός σε θέματα Ρωσίας και επικεφαλής της εταιρείας συμβούλων Mayak Intelligence, επισήμανε ότι το σύνολο των ρωσικών απαιτήσεων ενδέχεται να αντικατοπτρίζει «την κλασική τακτική: να ξεκινά κανείς με μια λίστα προτάσεων υπερβολικά φιλόδοξη, προσδοκώντας ότι, μέσω της διαπραγμάτευσης, οι απαιτήσεις αυτές θα περιοριστούν».
Ο Πούτιν ίσως αναζητά έναν τρόπο να τερματίσει τον πόλεμο «διασώζοντας το γόητρό του», χωρίς να έχει επιτύχει τα εδαφικά κέρδη στην Ουκρανία που επιδίωκε, σημείωσε ο Γκαλεότι σε πρόσφατο podcast.
Ανησυχούν Ουκρανοί και Ευρωπαίοι
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, ωστόσο, ανησυχούν ότι ο Πούτιν θα μπορούσε να πείσει τον Τραμπ να στηρίξει μια ειρηνευτική συμφωνία, η οποία θα αποδυνάμωνε όχι μόνο την Ουκρανία, αλλά και την ευρύτερη ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, δήλωσε ότι η Ευρώπη πρέπει να επιμείνει στην επίτευξη κατάπαυσης του πυρός προτού προχωρήσει περαιτέρω τις διαπραγματεύσεις — κάτι που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις απαιτήσεις του Πούτιν.
«Αν αρχίσουμε να συζητάμε τα αιτήματα της Ρωσίας σχετικά με την αρχιτεκτονική ασφαλείας, ουσιαστικά πέφτουμε στις παγίδες που μας στήνει η Ρωσία», ανέφερε κατά τη διάρκεια της άτυπης Συνόδου της Ε.Ε. στο Δουβλίνο, νωρίτερα αυτόν τον μήνα.
Ο Ζελένσκι έχει επίσης προειδοποιήσει ότι η πρόταση των ΗΠΑ για συζήτηση ενός νέου πλαισίου ασφαλείας για την Ευρώπη, πριν από το τέλος του πολέμου, ενέχει κινδύνους. Υποστηρίζει ότι η Μόσχα θα μπορούσε να αξιοποιήσει τέτοιες συζητήσεις για να αποδυναμώσει το ΝΑΤΟ και να επαναχαράξει τα σύνορα στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Παράλληλα, ο Κούσνερ δήλωσε —μετά τη συνάντησή του με τον Ζελένσκι και Ευρωπαίους ηγέτες την Πέμπτη στο Βερολίνο— ότι ο Τραμπ επιθυμεί να επιτύχει μια συμφωνία έχοντας την Ευρώπη «στο πλευρό του» και δεν επιδιώκει την επιβολή μιας μονομερούς συμφωνίας. Τόνισε, επίσης, ότι ο Τραμπ είναι «ανοιχτός» στην παροχή εγγυήσεων ασφαλείας —τύπου ΝΑΤΟ— για την Ουκρανία της μεταπολεμικής περιόδου, προσθέτοντας πως, κατά την εκτίμησή του, η Ρωσία δεν θα είχε αντίρρηση αν οι σύμμαχοι παρείχαν τέτοιες διαβεβαιώσεις στο Κίεβο.
Σύμφωνα με τον Κούσνερ, ο Τραμπ επικοινώνησε τηλεφωνικά με τους συμμετέχοντες στις συνομιλίες του Βερολίνου, αμέσως μετά τη συνάντησή του με τον Πούτιν.
Η Στανοβάγια επισήμανε ότι ο Πούτιν επιδιώκει να γίνει αποδεκτό από την Ευρώπη πως η Ρωσία πρέπει να συμμετέχει σε οποιαδήποτε διαπραγμάτευση αφορά την ευρωπαϊκή ασφάλεια, ενώ προέβλεψε ότι οι ενδεχόμενες συνομιλίες θα οξύνουν τις διαφωνίες μεταξύ των συμμάχων.
«Αναμένω ότι η διαδικασία αυτή θα βαθύνει τις διαιρέσεις εντός της Ευρώπης, με ελάχιστες πιθανότητες να προκύψουν απτά αποτελέσματα», έγραψε σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα X.




























