Στο τελευταίο επεισόδιο ενός μπαράζ επιθετικών δηλώσεων και μεταβαλλόμενων αξιώσεων, τον τελευταίο μήνα, ο πρόεδρος Τραμπ προειδοποίησε το Ιράν να προσέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό του πρόγραμμα, ειδάλλως κινδυνεύει με επαπειλούμενη επίθεση και αλλαγή καθεστώτος.

Οι κινήσεις του Αμερικανού προέδρου απειλούν να ανοίξουν ένα νέο κεφάλαιο στην μακρά και ταραχώδη σχέση της χώρας του με το Ιράν, το οποίο την τελευταία δεκαετία έχει βιώσει ματαιωμένες συμφωνίες, επαναπροσεγγίσεις, στοχευμένες δολοφονίες και άνευ προηγουμένου αεροπορικές επιδρομές.

Μόνον τον τελευταίο μήνα, ο Τραμπ έχει επιδοθεί σε μια σειρά αυστηρών προειδοποιήσεων προς την Τεχεράνη που ποικίλλουν αναλόγως συγκυρίας και κυμαίνονται από εξαγγελίες για προστασία των βαλλόμενων διαδηλωτών έως προειδοποιήσεις για συμφωνία περί πυρηνικών.

29 Δεκεμβρίου: «Θα τους διαλύσουμε»

Στα τέλη Δεκεμβρίου, ο Τραμπ υποστήριξε, χωρίς πάντως να παράσχει τα σχετικά πειστήρια, πως το Ιράν «επανεξοπλίζεται», μόλις έξι μήνες μετά τις επιθέσεις ΗΠΑ και Ισραήλ κατά των πυρηνικών εγκαταστάσεων της χώρας.

Μιλώντας δίπλα στον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου στη Φλόριντα, ο Τραμπ είπε ότι αν το Ιράν επιχειρεί να αναπτύξει εκ νέου το οπλοστάσιό του, «θα τους διαλύσουμε. Αλλά, ελπίζω, αυτό να μην συμβεί». Πρόσθεσε ότι οι συνέπειες μιας τέτοιας κίνησης θα ήταν «πιο ισχυρές από την τελευταία φορά».

2 Ιανουαρίου: «Ετοιμοι για δράση»

Το μαζικό κύμα διαδηλώσεων στο Ιράν προκάλεσε την άγρια καταστολή από το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης, με τον Τραμπ να προειδοποιεί πως αν σκοτωθούν διαδηλωτές, οι ΗΠΑ θα «σπεύσουν να τους σώσουν».

«Είμαστε έτοιμοι για δράση», είπε.

Οι ταραχές, που προκλήθηκαν με αφορμή την κατάρρευση της αξίας του εθνικού νομίσματος, οδήγησαν σε νέα κλιμάκωση των εντάσεων μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν.

6 Ιανουαρίου: «Κάντε το Ιράν Μεγάλο Ξανά»

Λίγες μέρες μετά τη στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα και την απαγωγή του προέδρου της, Νικολάς Μαδούρο, ο Τραμπ εμφανίστηκε φορώντας ένα καπέλο με το σύνθημα «Make Iran Great Again» (Κάντε το Ιράν Μεγάλο Ξανά).

Με τις διαμαρτυρίες στο Ιράν να εξαπλώνονται και τις αναφορές για δεκάδες νεκρούς, ο Τραμπ επανέλαβε ότι αν η Τεχεράνη «σκοτώσει διαδηλωτές που διαμαρτύρονται ειρηνικά», οι ΗΠΑ θα «σπεύσουν να τους σώσουν».

10 Ιανουαρίου: «Οι ΗΠΑ έτοιμες να βοηθήσουν»

Καθώς ο αριθμός των νεκρών διαδηλωτών αυξανόταν γεωμετρικά, ο Τραμπ επανήλθε, εξετάζοντας το ενδεχόμενο αντίδρασης. «Το Ιράν αναζητά την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, ίσως όπως ποτέ άλλοτε. Οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να βοηθήσουν!!!», δήλωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ στην πλατφόρμα Truth Social.

Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου προειδοποίησε ότι, στην περίπτωση αμερικανικής επίθεσης, στόχοι του του Ισραήλ και των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή θα θεωρούνται «νόμιμοι».

13 Ιανουαρίου: «Η βοήθεια είναι καθ’ οδόν»

Ο Τραμπ ανακοίνωσε δασμούς 25% για τις χώρες που συνεργάζονται με το Ιράν, αλλά καθώς δεν υπήρξαν επίσημες οδηγίες από τον Λευκό Οίκο, δεν εφαρμόστηκαν ποτέ.

Εν μέσω αναφορών για βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων, ο Τραμπ αρχικά ισχυρίστηκε πως το Ιράν ήθελε να διαπραγματευτεί, ωστόσο στη συνέχεια γνωστοποίησε πως είχε ακυρώσει όλες τις συναντήσεις με αξιωματούχους.

«Ιρανοί πατριώτες, συνεχίστε να διαδηλώνετε – καταλάβετε τα θεσμικά σας όργανα!!! Η βοήθεια είναι καθ’ οδόν», έγραψε ο Τραμπ σε ανάρτησή του στο Truth Social.

14 Ιανουαρίου: «Οι δολοφονίες στο Ιράν σταματούν»

Παρά τις αναφορές πως οι νεκροί πλησίαζαν τους 3.500 και πως επίκειντο και εκτελέσεις ως τιμωρία στους συλληφθέντες διαδηλωτές, ο Τραμπ δήλωσε ότι είχε ενημερωθεί πως «οι δολοφονίες στο Ιράν σταματούν… Και δεν σχεδιάζονται εκτελέσεις».

Σύμφωνα με αναλυτές και δημοσιογράφους, ο Τραμπ κατέφυγε στην αναδίπλωση, εξετάζοντας όλο το φάσμα των επιλογών, και μετά από πιέσεις από συμμάχους της Μέσης Ανατολής να μην προχωρήσει στρατιωτικά, υπό το φόβο διασποράς της σύγκρουσης.

Στις ημέρες που ακολούθησαν, το μαζικό κίνημα διαμαρτυριών έχασε τη δυναμική του υπό το βάρος της βίαιης καταστολής. Ακολούθησαν μαζικές συλλήψεις και πολλοί Ιρανοί δήλωσαν ότι ένιωθαν προδομένοι και μπερδεμένοι από την ξαφνική αλλαγή στάσης του Τραμπ.

22 Ιανουαρίου: «Πολλά πλοία προς αυτή την κατεύθυνση»

Μετά από ένα διάλειμμα ημερών κατά το οποίο ο Τραμπ ασχολήθηκε με το εσωτερικό μέτωπο των αιματηρών διαδηλώσεων στη Μινεάπολη και το θέμα της Γροιλανδίας, επανήλθε στο θέμα του Ιράν, λέγοντας: «Έχουμε πολλά πλοία που πλέουν προς την περιοχή, για παν ενδεχόμενο».

Με τον αριθμό των νεκρών διαδηλωτών να ξεπερνά τους 5.000 –απολογισμό που πολλές πηγές εκτιμούν πολύ μεγαλύτερο– η απόφαση του Τραμπ να στείλει το αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln και αρκετά αντιτορπιλικά με κατευθυνόμενα βλήματα στη Μέση Ανατολή θεωρήθηκε ως απάντηση των ΗΠΑ στη βίαιη καταστολή του Ιράν.

28 Ιανουαρίου: «Ο χρόνος τελειώνει»

Με τα αμερικανικά πλοία να βρίσκονται πλέον σε θέση στη Μέση Ανατολή, ο Τραμπ απηύθυνε μια εξαιρετικά απειλητική δήλωση προς το Ιράν, αναφερόμενος στον στόλο και λέγοντας ότι «όπως και με τη Βενεζουέλα, είναι έτοιμος, πρόθυμος και ικανός να εκπληρώσει γρήγορα την αποστολή του, με ταχύτητα και βία, αν χρειαστεί».

Προειδοποιώντας ότι το Ιράν πρέπει να «κάνει μια συμφωνία», ο Τραμπ είπε ότι η χώρα δεν θα έχει «ΚΑΝΕΝΑ ΠΥΡΗΝΙΚΟ ΟΠΛΟ».

Η τελευταία αυτή δήλωση σηματοδότησε μια αλλαγή στη ρητορική της Ουάσιγκτον, που προανήγγειλε την παρουσία της αρμάδας χωρίς καμία αναφορά στους διαδηλωτές, τα αιτήματά τους ή τη βίαιη καταστολή σε βάρος τους.

Τι ζητά ο Τραμπ

Σε δημοσίευμά τους οι New York Times, απαριθμούν και σχολιάζουν τις τρεις βασικές απαιτήσεις του Αμερικανού προέδρου από την Τεχεράνη:

Οπως τονίζεται, η πρώτη απαίτηση, δηλαδή να εγκαταλείψει το Ιράν όλες τις δραστηριότητες εμπλουτισμού ουρανίου, θα ήταν δύσκολο να ελεγχθεί. Οι κύριες εγκαταστάσεις εμπλουτισμού στο Νατάνζ και στο Φόρντο υπέστησαν σοβαρές ζημιές τον Ιούνιο και είναι απίθανο να ξανανοίξουν. Ωστόσο, είναι δυνατό ο εμπλουτισμός ουρανίου να συνεχιστεί σε πιο μικρές, μυστικές εγκαταστάσεις. Εάν το Ιράν μπορούσε να αποκτήσει πρόσβαση στο ουράνιο που έχει ήδη εμπλουτιστεί σε καθαρότητα 60% — λίγο κάτω από το επίπεδο που απαιτείται για την κατασκευή βόμβας — και το οποίο θάφτηκε κατά τη διάρκεια των επιθέσεων, θα μπορούσε να παράγει αρκετό καύσιμο για μια «χούφτα» όπλα. Μέχρι στιγμής, σύμφωνα με αξιωματούχους των μυστικών υπηρεσιών των ΗΠΑ και της Ευρώπης, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι το Ιράν έχει αποκτήσει πρόσβαση σε αυτό το καύσιμο, το οποίο είχε θάψει σε μεγάλο βάθος για λόγους ασφαλείας.

Η δεύτερη απαίτηση, δηλαδή να περιοριστεί η εμβέλεια και ο αριθμός των βαλλιστικών πυραύλων, είναι επίσης ένα σύνθετο ζήτημα, καθώς θα καθιστούσε πρακτικά αδύνατο για το Ιράν να χτυπήσει το ισραηλινό έδαφος. Αυτοί οι πύραυλοι είναι το τελευταίο αποτρεπτικό μέσο στο οπλοστάσιο του Ιράν ενάντια σε μια νέα επίθεση από το Ισραήλ. Μια τέτοια εξέλιξη δεν διαφαίνεται στον -άμεσο- χρονικό ορίζοντα, αλλά ο Νετανιάχου έχει απειλήσει με νέες επιθέσεις αν το Ιράν επανεξοπλιστεί.

Η τρίτη απαίτηση, η διακοπή της υποστήριξης προς τις δυνάμεις – δορυφόρους του Ιραν, είναι ίσως η ευκολότερη στην οποία θα μπορούσε να συμμορφωθεί η Τεχεράνη, γράφουν οι ΝΥΤ. Η οικονομία του Ιράν είναι βαθιά αποδυναμωμένη, το νόμισμά του έχει πέσει σε νέα χαμηλά επίπεδα και η κυβέρνηση έχει περιορισμένους πόρους να διαθέσει για τους πρώην συμμάχους της, οι οποίοι έχουν αποδυναμωθεί αισθητά από τις ισχυρές επιθέσεις του Ισραήλ.

Τι επιλογές έχουν οι ΗΠΑ

Σύμφωνα με τον Μάθιου Σάβιλ, διευθυντή στρατιωτικών επιστημών στο think tank Rusi, με την τρέχουσα στρατιωτική τους θέση στην περιοχή, οι ΗΠΑ «θα μπορούσαν πιθανώς να πάνε σχεδόν οπουδήποτε στο Ιράν και να χτυπήσουν σχεδόν οτιδήποτε, εκτός από τις πιο βαθιά θαμμένες εγκαταστάσεις» – στόχοι που θα προϋπέθεταν πιθανώς βομβαρδιστικά B-2.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι ΗΠΑ έχουν μια σειρά από επιλογές:

Η πρώτη θα μπορούσε να είναι η στόχευση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν, «όπως η απειλή των βαλλιστικών πυραύλων ή οι παράκτιες πυραυλικές συστοιχίες». Τουλάχιστον αυτό θα μπορούσε να καταστήσει τα αντίποινα του Ιράν κατά των ΗΠΑ, δυσκολότερα.

Το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικά αποθέματα βαλλιστικών πυραύλων μικρού βεληνεκούς και μη επανδρωμένων αεροσκαφών μεγάλου βεληνεκούς. Αυτό προκαλεί ανησυχία σε ορισμένους συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο, με ορισμένους να κρατούν πλέον αποστάσεις από την όποια στήριξη στις ΗΠΑ, στην περίπτωση στρατιωτικής δράσης.

Μια άλλη επιλογή, σύμφωνα με τον Σάβιλ, θα ήταν η στόχευση του ίδιου του καθεστώτος.

«Θα μπορούσαν να επιτεθούν στα κέντρα στρατιωτικών δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένου του Σώματος των Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν και ίσως των πολιτοφυλακών που ευθύνονται για την καταστολή των διαδηλώσεων».

Ωστόσο, η προσπάθεια αποκεφαλισμού της ηγεσίας του Ιράν μπορεί να αποδειχθεί πιο δύσκολη και επικίνδυνη.

Επιπλέον, όπως έκανε το Ισραήλ τους τελευταίους μήνες, οι ΗΠΑ «θα μπορούσαν πιθανώς να εντοπίσουν και να σκοτώσουν υψηλόβαθμα στελέχη», υποστηρίζει ο Σάβιλ, αν και εκφράζει επιφυλάξεις για το αποτέλεσμα μιας τέτοιας ενέργειας.

«Ίσως βρισκόμαστε μπροστά στην τελική φάση του τρέχοντος καθεστώτος, αλλά το πρόβλημα είναι ότι αυτό μπορεί να διαρκέσει μήνες ή ακόμα και χρόνια», προσθέτει ο ίδιος.

Με πληροφορίες από BBC, Guardian, ΝΥΤ