Η απόπειρα γυναικοκτονίας στη Λεμεσό με την 46χρονη να δίνει μάχη για τη ζωή της μετά τους πυροβολισμούς που δέχθηκε από τον σύζυγό της, επαναφέρει με οδυνηρό τρόπο στο προσκήνιο τη συζήτηση για την έμφυλη βία, τις γυναικοκτονίες και τις απόπειρες κατά των γυναικών.

Σύμφωνα με στοιχεία της Αστυνομίας για την έμφυλη βία, στην Κύπρο καταγράφηκαν 43 γυναικοκτονίες από το 2014 μέχρι το τέλος του 2025, ενώ από το 2020 μέχρι και το 2025 καταγράφηκαν 17 γυναικοκτονίες. Την ίδια ώρα, τον τελευταίο μήνα τρεις γυναίκες υπήρξαν θύματα απόπειρας.

Μιλώντας στην «Κ», η Επίτροπος Ισότητας Τζόζη Χριστοδούλου, θέλησε πρώτα να ευχηθεί πλήρη ανάρρωση στη 46χρονη, αλλά και να στείλει σαφές μήνυμα σεβασμού προς την ίδια και την οικογένειά της. «Είναι σημαντικό να ευχηθώ στη γυναίκα να αναρρώσει πλήρως. Το δεύτερο που θέλω να ζητήσω από όλους είναι σεβασμό στην ίδια και στα παιδιά της, διότι υπάρχουν πολλά ανεπίτρεπτα σχόλια στα κοινωνικά δίκτυα».

«Οι νομοθεσίες δημιουργούν κουλτούρα»

Η γυναικοκτονία έχει πλέον θεσμοθετηθεί στην Κύπρο ως αυτοτελές αδίκημα κάτι που σύμφωνα με την κ. Χριστοδούλου αποτελεί σημαντική εξέλιξη, όχι μόνο σε νομικό αλλά και σε κοινωνικό επίπεδο.

Όπως σημείωσε, «υπάρχει ο ορισμός της γυναικοκτονίας στον νόμο και αυτό είναι μια επιτυχία της κοινωνίας των πολιτών και των γυναικείων οργανώσεων». Παρότι όπως είπε, υπήρξαν και εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορετικές απόψεις γύρω από τον όρο, η ίδια υπογράμμισε ότι η θεσμοθέτησή του έχει ιδιαίτερη σημασία, «γιατί οι νομοθεσίες δημιουργούν κουλτούρα».

Η Επίτροπος Ισότητας σημείωσε ότι ο όρος δεν γεννήθηκε στην Κύπρο, αλλά χρησιμοποιείται και σε διεθνές επίπεδο -  από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών. Επικαλέστηκε μάλιστα, στοιχεία του ΟΗΕ σύμφωνα με τα οποία το 2024, κάθε δέκα λεπτά μία γυναίκα έχανε τη ζωή της από σύντροφο ή σύζυγο της.

«Η γυναικοκτονία είναι το τελευταίο στάδιο μιας πορείας βίας»

Για την κ. Χριστοδούλου, το βάρος πρέπει να δοθεί ακόμη περισσότερο στην πρόληψη και την προστασία, καθώς όπως εξήγησε, η γυναικοκτονία συχνά αποτελεί το τελευταίο στάδιο μιας πορείας βίας.

«Πρέπει να εστιάσουμε περισσότερο στην πρόληψη. Οι γυναικοκτονίες αποτελούν το τελευταίο στάδιο μιας πορείας βίας, συντροφικής βίας», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η βία κατά των γυναικών συνδέεται με τις άνισες σχέσεις εξουσίας μεταξύ ανδρών και γυναικών.

«Βλέπουμε την αντίληψη για έλεγχο, για ιδιοκτησία πάνω στις γυναίκες να εξακολουθεί να υπάρχει και να καταλήγουμε σε βία και γυναικοκτονία», σημείωσε.  Η ίδια διευκρίνισε ότι το Γραφείο της Επιτρόπου Ισότητας δεν έχει ως αρμοδιότητα την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών, ωστόσο το ζήτημα είναι άμεσα συνυφασμένο με την αποστολή του, καθώς αφορά την αποδόμηση των έμφυλων στερεοτύπων και την προώθηση της ισότητας.

Στο πλαίσιο αυτό όπως είπε, γίνονται δράσεις και στα σχολεία, ενώ το Υπουργείο Παιδείας υλοποιεί προγράμματα που αφορούν την ενσυναίσθηση και την αποδόμηση στερεοτύπων.

Στο τραπέζι οι καλές πρακτικές της Ισπανίας

Η κ. Χριστοδούλου αναφέρθηκε και στον Συντονιστικό Φορέα για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών, σημειώνοντας ότι το Γραφείο της δεν συμμετέχει σε αυτόν, ωστόσο βρίσκεται σε συζήτηση με το Υπουργείο Δικαιοσύνης το οποίο έχει τον συντονιστικό ρόλο, ώστε να υπάρξει περισσότερη συνεργασία στα ζητήματα πρόληψης.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στην Ισπανία, την οποία χαρακτήρισε ως χώρα με σημαντικές καλές πρακτικές, κυρίως ως προς τη συλλογή και αξιοποίηση στοιχείων για την έμφυλη βία.

Όπως εξήγησε, το ισπανικό μοντέλο επιτρέπει την καλύτερη παρακολούθηση των υποθέσεων, δηλαδή σε ποιο στάδιο βρίσκεται κάθε περίπτωση, εάν έχει καταγγελθεί στην Αστυνομία, εάν υπάρχει εμπλοκή ΜΚΟ, εάν βρίσκεται ενώπιον Δικαστηρίου ή άλλης υπηρεσίας.

Κατά την ίδια, αυτό βοηθά στη διαμόρφωση νέων πολιτικών, καθώς επιτρέπει στο κράτος να έχει πιο ολοκληρωμένη εικόνα για κάθε υπόθεση και για τα κενά που υπάρχουν στο σύστημα.

Η Επίτροπος Ισότητας ανέφερε ότι σε συνεργασία με το Υπουργείο Δικαιοσύνης, επόμενο βήμα είναι επίσκεψη στην Ισπανία, ώστε να υπάρξει καλύτερη αντίληψη για το πώς λειτουργεί το μοντέλο αυτό στην πράξη. «Θα βοηθήσει στην πρόληψη και στην προστασία των θυμάτων», σημείωσε, προσθέτοντας ότι πρέπει να ανοίξει και η συζήτηση για το τι συμβαίνει όταν υπάρχουν αναφορές θυμάτων στην Αστυνομία και κατά πόσο πρέπει με τους αναγκαίους νομικούς τρόπους, να παρακολουθούνται και οι φερόμενοι ως θύτες.

Τι γίνεται όταν ο θύτης είναι αστυνομικός

Ερωτηθείσα κατά πόσο όταν ο φερόμενος δράστης είναι πρόσωπο με θεσμικό ρόλο ή πρόσβαση σε όπλο, όπως μέλος Σωμάτων Ασφαλείας, χρειάζονται επιπλέον πρωτόκολλα, η κ. Χριστοδούλου ανέφερε ότι εάν στην πορεία φανεί ότι μια γυναίκα βίωνε φόβο στο σπίτι από τον σύζυγό της και ότι ο θεσμικός του ρόλος ενδεχομένως λειτούργησε αποτρεπτικά ως προς το να μιλήσει ή να ζητήσει βοήθεια, τότε θα πρέπει να εξεταστούν ειδικές διαδικασίες.

«Κανονικά δεν θα έπρεπε να υπάρχει αυτό. Αν όμως φανεί ότι όντως υπάρχει αυτή η δυσκολία, η Αστυνομία είναι αρμόδια να δημιουργήσει ένα πρωτόκολλο, διαδικασίες για τέτοιες περιπτώσεις», ανέφερε. 

«Τα ΜΜΕ πρέπει να είναι σύμμαχοι, μακριά από τη μάχη για τα κλικς»

Ξεχωριστή αναφορά έκανε η Επίτροπος Ισότητας και στον ρόλο των Μέσων Ενημέρωσης, σημειώνοντας ότι η γλώσσα και ο τρόπος κάλυψης τέτοιων περιστατικών έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς τα ΜΜΕ επηρεάζουν και διαμορφώνουν αντιλήψεις.

Όπως είπε, στο παρελθόν ήταν συχνές οι διατυπώσεις που επιχειρούσαν να «ντύσουν» εγκλήματα έμφυλης βίας με όρους πάθους ή αγάπης, με τίτλους του τύπου «τυφλώθηκε από την αγάπη» ή «τυφλώθηκε από το πάθος». Σήμερα, σύμφωνα με την κ. Χριστοδούλου, υπάρχει πρόοδος, καθώς «πολλοί δημοσιογράφοι έχουν ενσωματώσει στη δημοσιογραφική γλώσσα τον όρο γυναικοκτονία. Αυτό είναι θετικό».

Κληθείσα να σχολιάσει το γεγονός ότι στην πρόσφατη υπόθεση της Λεμεσού, ορισμένες σελίδες μετέδωσαν ότι η γυναίκα ήταν νεκρή ενώ νοσηλευόταν ζωντανή σε κρίσιμη κατάσταση, η Επίτροπος Ισότητας σημείωσε ότι πρέπει να υπάρχει σεβασμός τόσο προς το θύμα όσο και προς τα παιδιά του.

«Αν δεν έχουμε κάτι τεκμηριωμένο πρέπει να είμαστε προσεκτικοί, ειδικά όταν υπάρχουν ανήλικα παιδιά. Χρειάζεται σεβασμός προς το άτομο και στα παιδιά. Πολλές φορές τα Μέσα διαμορφώνουν γνώμη και πρέπει να είναι σύμμαχοι, μακριά από τη μάχη για τα κλικς».

Ποιες βελτιώσεις πρέπει να προωθηθούν άμεσα

Ερωτηθείσα τι θα έπρεπε να αλλάξει άμεσα στην Κύπρο για την πρόληψη σε επίπεδο έμφυλης βίας,  κ. Χριστοδούλου ανέφερε ότι δεν είναι μόνο ένα το ζητούμενο.

Πρώτον όπως είπε, πρέπει να αξιολογηθούν και να ενισχυθούν τα υφιστάμενα εργαλεία προστασίας. «Για παράδειγμα η απόπειρα στο Στρόβολο με τις δύο γυναίκες, όπου η μία είχε την εφαρμογή «Ελπίς»…Πρέπει να δούμε τα εργαλεία πώς μπορούν να γίνουν πιο αποτελεσματικά».

Δεύτερον, αναφέρθηκε στο «Σπίτι της Γυναίκας», το οποίο λειτουργεί στη βάση της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης ως διατμηματικός χώρος στήριξης, όπου γυναίκες μαζί με τα παιδιά τους μπορούν να απευθυνθούν για πληροφόρηση και υποστήριξη από αρμόδιες υπηρεσίες.

Ωστόσο όπως σημείωσε, το «Σπίτι της Γυναίκας» λειτουργεί μόνο στη Λευκωσία. Η ίδια ανέφερε ότι έχει ήδη προχωρήσει εισήγηση για αξιολόγηση της λειτουργίας του, ώστε να διαπιστωθεί εάν υπάρχουν κενά, να βελτιωθεί όπου χρειάζεται και στη συνέχεια να εξεταστεί το ενδεχόμενο να δημιουργηθεί και δεύτερο.

«Δεν γίνεται να φοβούνται οι γυναίκες για τη ζωή τους»

Η Επίτροπος Ισότητας έστειλε ένα ευρύτερο κοινωνικό μήνυμα, υπογραμμίζοντας ότι η συζήτηση δεν μπορεί να αφορά μόνο τις γυναίκες και τα κορίτσια, αλλά πρέπει να συμπεριλάβει και τα αγόρια.

«Δυστυχώς, παρόλο που είναι 2026 ακόμα οι γυναίκες φοβούνται στο σπίτι τους. Δεν γίνεται να φοβούνται πλέον οι γυναίκες για τη ζωή τους και το λέω και για το σπίτι και για τον δρόμο». Όπως σημείωσε, η κοινωνία συνεχίζει συχνά να εκπαιδεύει τα κορίτσια μέσα από απαγορεύσεις και προειδοποιήσεις, χωρίς να δίνει το ίδιο βάρος στην εκπαίδευση των αγοριών.

«Λέμε στα μικρά κορίτσια μας “μην φοράτε αυτό”, “μην φοράτε το άλλο”, αλλά δεν μαθαίνουμε στα αγόρια μας ότι , οτιδήποτε και να φορούν τα κορίτσια, δεν είναι υποψήφια θύματα βιασμού», ανέφερε.

Αυτό που τονίζει η κ. Χριστοδούλου είναι ότι η πρόληψη της έμφυλης βίας περνά και μέσα από αυτή την αλλαγή -  από την εκπαίδευση των αγοριών, την αποδόμηση των στερεοτύπων και τη συμμετοχή τους στη συζήτηση.

«Όση ενημέρωση κάνουμε στα κορίτσια μας, πρέπει να κάνουμε και στα αγόρια μας. Πρέπει να μιλούμε και στα αγόρια. Να γίνουν μέρος της συζήτησης».