Αδυναμίες στις διαδικασίες ελέγχου και εποπτείας του Τμήματος Φορολογίας αναδεικνύει έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, η οποία επικεντρώθηκε σε ελέγχους που διενεργήθηκαν στο Επαρχιακό Γραφείο Λεμεσού, στον Κλάδο Μεγάλων Φορολογουμένων Λεμεσού και κυρίως στην Παγκύπρια Μονάδα Ελέγχου (ΠΜΕ) ΦΠΑ. Η έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας εξετάζει τη λειτουργία της Μονάδας, αλλά και συγκεκριμένες υποθέσεις φορολογουμένων, στις οποίες εντοπίστηκαν ελλείψεις που ενδέχεται να έχουν επιφέρει απώλεια δημοσίων εσόδων.

Παράλληλα, σύμφωνα με την έκθεση της Ελεγκτικής, η Παγκύπρια Μονάδα Ελέγχων (ΠΜΕ) ΦΠΑ το 2024 διενήργησε 175 ελέγχους, εκ των οποίων οι 112 (64%) οδήγησαν σε βεβαίωση φορολογίας περίπου €10εκ., ενώ ο συνολικός αριθμός των ελέγχων που διενεργήθηκαν παγκύπρια κατά το ίδιο έτος, ανερχόταν σε 3.609 από τους οποίους βεβαιώθηκε ΦΠΑ περίπου €30εκ. Ως εκ τούτου, οι έλεγχοι της ΠΜΕ που αντιπροσωπεύουν το 5% των συνολικών ελέγχων σε αριθμό, κατέληξαν σε βεβαίωση ΦΠΑ του 33% του συνολικού βεβαιωμένου ΦΠΑ από τους ελέγχους.

Επιπλέον, σημειώνεται πως, παρά το γεγονός ότι οι έλεγχοι της ΠΜΕ κάλυψαν μόλις το 0,07% των 261.077 εγγεγραμμένων προσώπων στο ΦΠΑ, τα αποτελέσματα τους ήταν ιδιαίτερα σημαντικά. Γενικότερα φαίνεται ότι η απόφαση του Εφόρου Φορολογίας να συστήσει την ΠΜΕ ήταν μια στοχευμένη κίνηση ώστε να υπάρξει περισσότερη εξειδίκευση και πιο αποτελεσματική διαχείριση περιπτώσεων υψηλότερου κινδύνου. Αυτό από τα αρχικά στάδια λειτουργίας της ΠΜΕ φαίνεται να ήταν μια επιβεβλημένη κίνηση η οποία αν λειτουργήσει ορθά θα μεγιστοποιήσει τα έσοδα του κράτους από βεβαιώσεις σε σχέση με τον αριθμό των ελέγχων που θα διεξάγονται.

Από το έλεγχο της ελεγκτικής και παρά την γενικότερη επιτυχή λειτουργία της ΠΜΕ, εντοπίστηκε ότι η επιλογή των ελέγχων της ΠΜΕ για το 2024 εστιάστηκε κυρίως σε υποκείμενα σε φόρο πρόσωπα (υφπ) που δραστηριοποιούνται στην οικοδομική βιομηχανία και σε συμβουλευτικές υπηρεσίες, χωρίς να τεκμηριώνεται ο τρόπος επιλογής τους. Θεωρούμε ότι η επιλογή, κατά κανόνα, θα έπρεπε να ήταν στοχευμένη και βασισμένη σε συγκεκριμένα κριτήρια αλλά να υπάρχει και η ευχέρεια εξέτασης θεμάτων ανάλογα της σημαντικότητας τους και των συνθηκών. Επιπλέον, σχολιάστηκε από την ΕΥ πως, η ΠΜΕ δεν διαθέτει ετήσιο πρόγραμμα ελέγχων ενώ, φαίνεται να επιβαρύνεται κατά καιρούς και με άλλα καθήκοντα, γεγονός που δυσχεραίνει την αποτελεσματική εκτέλεση των εργασιών της. Κατά την άποψή τους, η ΠΜΕ φαίνεται να έχει τη δυναμική να συνεισφέρει ουσιαστικά στους σκοπούς του ΤΦ, οπότε και θα πρέπει να επικεντρωθεί στο έργο της και να της δοθούν τα απαραίτητα εφόδια και εργαλεία για να διενεργεί τις εργασίες της απερίσπαστα και αποτελεσματικά.

Οι 7 υποθέσεις που μπήκαν στο μικροσκόπιο

Στο πλαίσιο του ελέγχου εξετάστηκαν επτά χαρακτηριστικές υποθέσεις φορολογουμένων. στις οποίες εντοπίστηκαν σημαντικές αδυναμίες στους ελέγχους του ΤΦ, καθώς και στη συμμόρφωση του με το θεσμικό πλαίσιο. Ο έλεγχος επικεντρώθηκε στον εντοπισμό αδυναμιών στις διαδικασίες εξέτασης και επιβολής φορολογίας και όχι στον υπολογισμό ή επαναϋπολογισμό φορολογιών.

Η 1^η περίπτωση

Αμφιβολίες αναφορικά με τον φορολογικό χειρισμό πωλήσεων επενδυτικού και εξαγνισμένου χρυσού από την εταιρεία «Α». Η Εταιρεία «Α» δραστηριοποιείται κυρίως στην αγορά scrap χρυσού (παλαιά, σπασμένα, ανεπιθύμητα κοσμήματα, οδοντιατρικό χρυσό ή άλλα αντικείμενα που περιέχουν χρυσό) από χρυσοχόους στην Κύπρο, την αποστολή του στο Ηνωμένο Βασίλειο για εξαγνισμό και επαναγορά του και την εκ νέου πώληση του, ως καθαρό χρυσό πλέον σε ιδιώτες και εταιρείες, τόσο για βιομηχανική όσο και για επενδυτική χρήση. Από τον φορολογικό φάκελο και τις εκθέσεις ελέγχου του ΤΦ για την εταιρεία, προκύπτουν σοβαρές αμφιβολίες για τον φορολογικό χειρισμό των πωλήσεων επενδυτικού χρυσού, καθώς η εταιρεία δεν αποτελεί πιστωτικό ίδρυμα όπως απαιτεί η νομοθεσία για να δύναται να προβαίνει σε τέτοιου είδους πωλήσεις, υπάρχουν διαφορετικές και αντικρουόμενες ερμηνείες από το ΤΦ κατά πόσο η πώληση επενδυτικού χρυσού αποτελεί εξαιρούμενη συναλλαγή και ούτε φαίνεται η εταιρεία να τηρεί αρχείο πωλήσεων με τα απαραίτητα στοιχεία σύμφωνα με τη Νομοθεσία. Επιπλέον, όσον αφορά τις πωλήσεις εξαγνισμένου χρυσού σε χρυσοχόους, εγείρονται ερωτήματα κατά πόσο αυτές εμπίπτουν ορθά στοκαθεστώς αντίστροφης χρέωσης (όπου ο αγοραστής θα αποδώσει και ταυτόχρονα θα διεκδικήσει το ΦΠΑ) του άρθρου 11ΣΤ ή θα έπρεπε να επιβάλλεται κανονικά ΦΠΑ στις πωλήσεις. Πέραν της πολυπλοκότητας και της ασάφειας των πιο πάνω, η μη διενέργεια επιτόπιου ελέγχου τα τελευταία δέκα χρόνια, σε συνδυασμό με σημαντικές επιστροφές ΦΠΑ ύψους €38εκ. εντείνει τις ανησυχίες για ενδεχόμενη εσφαλμένη εφαρμογή της νομοθεσίας και καθίσταται, κατά την άποψή μας, αναγκαιότητα συνεργασίας του ΤΦ με την ΚΤΚ για επανεξέταση του συνολικού χειρισμού του θέματος.

Η 2^η περίπτωση

Μη επαρκής έλεγχος φορολογικού φακέλου φυσικού προσώπου «Β». Το φυσικό πρόσωπο «Β» έχει αντικείμενο δραστηριοτήτων κατά κύριο λόγο, ξυλουργικές εργασίες και κατασκευή και πώληση φέρετρων και άλλων ειδών κηδείας. Παρά τις σοβαρές ενδείξεις για μη συμμόρφωση του με την Νομοθεσία, τόσο για την έμμεση όσο και για την άμεση φορολογία, το ΤΦ δεν προέβη σε ενδελεχή έλεγχο του για σκοπούς άμεσης φορολογίας, ούτε και σε επιβολή οποιονδήποτε ποινών. Συγκεκριμένα, ο φορολογούμενος, (α) παρόλο που υπέβαλλε δηλώσεις τόσο άμεσης όσο και έμμεσης φορολογίας, εντούτοις υπήρχαν διαφορές στον κύκλο εργασιών που δήλωνε, (β) ενώ δήλωνε στις φορολογικές του δηλώσεις ετοιμασία οικονομικών καταστάσεων, δεν τις προσκόμισε στο ΤΦ ως όφειλε, και (γ) δεν κατέστη δυνατή η διασταύρωση στοιχείων από τον κυριότερο συνεργάτη του σχετικά με τα έσοδα του. Επιπλέον, ο φορολογούμενος, ανέλαβε το 2019 τις δραστηριότητες συνδεδεμένης μαζί του εταιρείας, η οποία ουδέποτε υπέβαλε οικονομικές καταστάσεις ή φορολογικές δηλώσεις.

Παρά τα πιο πάνω, για τον φορολογούμενο δεν υφίσταται φυσικός φάκελος στο ΤΦ, γεγονός που υποδεικνύει ότι ουδέποτε διενεργήθηκε έλεγχος, και το ΤΦ έκδωσε άμεση φορολογία με βάση τη δήλωση του για την πλειοψηφία των ετών που υπέβαλε φορολογική δήλωση.

Η 3^η περίπτωση

Περιορισμένος έλεγχος επιστροφών ΦΠΑ και συσσώρευση ζημιών στην εταιρεία «Γ». Η εταιρεία «Γ», η οποία δραστηριοποιείται στην παροχή επιχειρηματικών και διαχειριστικών συμβουλών, υπέβαλε τέσσερα αιτήματα διόρθωσης λαθών στις δηλώσεις ΦΠΑ την περίοδο 2020–2022 και έλαβε επιστροφές ύψους περίπου €696.000, από το 2018 μέχρι την ημερομηνία του ελέγχου, κατόπιν ελέγχων που περιορίστηκαν μόνο από το γραφείο (desk audits). Οι έλεγχοι αφορούσαν αποκλειστικά τις συγκεκριμένες διορθώσεις και δεν επεκτάθηκαν σε άλλες περιόδους. Επιπλέον, η εταιρεία παρουσιάζει διαχρονικά σημαντικές φορολογικές ζημιές, οι οποίες το 2022 ανήλθαν σε €31,2εκ., ενώ το ΤΦ έκδωσε φορολογίες εισοδήματος για 2016–2020 βάσει δήλωσης χωρίς αναπροσαρμογές. Η συσσώρευση ζημιών, σε συνάρτηση με τα επαναλαμβανόμενα αιτήματα διόρθωσης τα οποία ενδέχεται να υποδηλώνουν αδυναμίες στις εσωτερικές διαδικασίες και στην εφαρμογή της νομοθεσίας, δημιουργούν ενδεχόμενους κινδύνους απώλειας δημοσίων εσόδων και θα έπρεπε το ΤΦ να διενεργεί διεξοδικούς ελέγχους σε όλες τις περιπτώσεις.

Η 4^η περίπτωση

Μη έγκαιρος φορολογικός έλεγχος της εταιρείας «Δ» και αμφισβητούμενος φορολογικός χειρισμός χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Το ΤΦ, σχετικά με την εταιρεία «Δ» η οποία έχει αντικείμενο εργασιών «Δραστηριότητες γραφείων είσπραξης και γραφείων οικονομικών και εμπορικών πληροφοριών», προχώρησε σε ουσιαστικό έλεγχο σχεδόν δέκα χρόνια μετά την εγγραφή της στο Μητρώο ΦΠΑ και κατόπιν αιτημάτων επιστροφής ΦΠΑ ποσού περίπου €500χιλ.. Συγκεκριμένα, το ΤΦ διενήργησε έλεγχο το 2018 για την περίοδο 2008–2016, υπερβαίνοντας την εξαετία, εφόσον του επιτρεπόταν, λόγω ενδείξεων για απώλεια φόρων από δόλο ή εσκεμμένες παραλείψεις. Τα αιτήματα επιστροφής ΦΠΑ, τα οποία προκάλεσαν και τον έλεγχο τελικά απορρίφθηκαν, βεβαιώθηκε ΦΠΑ περίπου €550χιλ. το οποίο τελικά μειώθηκε σε περίπου €205χιλ. μετά από ένσταση της εταιρείας, παρόλο που τα λογιστικά βιβλία αρχικά κρίθηκαν ελλιπή και εσφαλμένα. Η καθυστέρηση διενέργειας ελέγχου ενδέχεται να προκάλεσε σημαντική απώλεια δημοσίων εσόδων, ιδίως σε σχέση με διεκδικήσεις φόρου εισροών σχεδόν €300εκ. για ενδοκοινοτικές συναλλαγές (αποκτήσεις ή υπηρεσίες μεταξύ επιχειρήσεων σε διαφορετικά κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης) για τις οποίες δεν διενεργήθηκε οποιοσδήποτε έλεγχος. Επιπλέον, έσοδα από χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και προμήθειες συνολικής αξίας €28εκ. για τα έτη 2008-2015 θεωρήθηκαν εξαιρούμενα από ΦΠΑ, χωρίς όμως, κατά την άποψη μας, το Τμήμα Φορολογίας να διαθέτει επαρκή στοιχεία για τον ορθό προσδιορισμό του τόπου παροχής των υπηρεσιών, εφόσον αποτελεί καθοριστικό παράγοντα ώστε να επιβληθεί ΦΠΑ ή να παρέχεται δικαίωμα έκπτωσης φόρου εισροών.

Η 5^η περίπτωση

Ελλιπής φορολογικός έλεγχος της εταιρείας «Ε», παρά τις εσωτερικές εισηγήσεις για έλεγχο. Στον φορολογικό φάκελο της εταιρείας «Ε» η οποία δραστηριοποιείται στην παροχή λογιστικών, συμβουλευτικών και νομικών υπηρεσιών, περιλαμβάνονται επανειλημμένες εσωτερικές εισηγήσεις, το 2015, για ολοκληρωμένο έλεγχο λόγω κινδύνου απώλειας εσόδων και ενδεχομένου λανθασμένου χειρισμού δαπανών, οι οποίες δεν πραγματοποιήθηκαν. Στα πλαίσια του Κυπριακού Επενδυτικού Προγράμματος (ΚΕΠ), το 2020, διενεργήθηκε έλεγχος ο οποίος περιορίστηκε μόνο σε συγκεκριμένες συναλλαγές της εταιρείας στα πλαίσια παροχής υπηρεσιών πολιτογράφησης και από τις μεμονωμένες αυτές συναλλαγές προέκυψε βεβαίωση ΦΠΑ μικρού ποσού. Επιπλέον και πάλι σύμφωνα με τον φάκελο, η εταιρεία δεν ανταποκρίθηκε σε αίτημα του ΤΦ το 2014 να παρέχει στοιχεία για έλεγχο ΦΠΑ, χωρίς να ληφθούν τα αναγκαία μέτρα προς πίεση της. Παράλληλα, εντοπίστηκε διαχρονική απόκλιση μεταξύ κύκλου εργασιών που δηλώθηκε για σκοπούς ΦΠΑ και φόρου εισοδήματος κατά τα έτη 2017–2020, γεγονός που εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την ορθότητα των δηλώσεων. Με βάση τις πιο πάνω ενδείξεις, το ΤΦ όφειλε να διενεργήσει διευρυμένο και στοχευμένο φορολογικό έλεγχο, τόσο για άμεση όσο και για έμμεση φορολογία προς διασφάλιση των δημοσίων εσόδων.

Η 6^η περίπτωση

Μη έγκαιρος έλεγχος εταιρείας «ΣΤ» και μη διερεύνηση ενδεχόμενης ευθύνης λογιστή. Μετά από περίοδο τριών περίπου ετών που η εταιρεία «ΣΤ» (ασχολείται με τη διακόσμηση εσωτερικού χώρου) υπέβαλλε ΦΠΑ δηλώσεις μόνο με φόρο εισροών και την πάροδο έξι και πλέον ετών που υπέβαλε δηλώσεις ΦΠΑ με μηδενικά ποσά, το ΤΦ προχώρησε σε σχετικό έλεγχο. Ο έλεγχος που διενεργήθηκε το 2020, για την περίοδο 1.12.2014–31.5.2017 αποκάλυψε αδήλωτες ενδοκοινοτικές αποκτήσεις αξίας €188.002 και επιβλήθηκε φόρος €35.720, ενώ λόγω μη έγκαιρης δράσης δεν κατέστη δυνατή η επέκταση του ελέγχου πέραν της εξαετίας, εφόσον σύμφωνα με τη Μονάδα Διερεύνησης Φορολογικής Απάτης (ΜΔΦΑ), δεν τεκμηριώθηκε δόλος που να επέτρεπε την επέκταση της, με αποτέλεσμα ενδεχομένως να απωλέσθηκε φόρος εκροών για ενδοκοινοτικές αποκτήσεις περίπου €315.000.

Παράλληλα, ενώ εντοπίστηκε από το ΤΦ ότι ο λογιστής συνέχιζε επί χρόνια να υποβάλλει μηδενικές δηλώσεις χωρίς επικοινωνία με τη διεύθυνση της εταιρείας και χωρίς τεκμηρίωση συναλλαγών, εντούτοις το ΤΦ δεν προχώρησε σε οποιαδήποτε μέτρα για την ευθύνη του. Τα πιο πάνω καταδεικνύουν ανάγκη έγκαιρων και συντονισμένων ελέγχων, καθώς και εξέτασης ευθυνών προσώπων που υποβάλλουν ανακριβείς ή και ψευδείς δηλώσεις.

Η 7^η περίπτωση

Αποφυγή καταβολής ΦΠΑ και ενδείξεις καταχρηστικής αξιοποίησης νομοθεσίας από την εταιρεία «Ζ». Η Εταιρεία «Ζ», η οποία δραστηριοποιείται στη διαχείριση και εκμετάλλευση σκαφών αναψυχής, εισήγαγε δύο σκάφη στην Κύπρο εκμεταλλευόμενη το μηδενικό συντελεστή που εφαρμόζεται στις περιπτώσεις που τα σκάφη εισάγονται υπό το καθεστώς προσωρινής εισαγωγής, δεδομένου ότι ικανοποιούνται συγκεκριμένοι όροι χρήσης και εξάγονται με την πάροδο 6 μηνών. Παρότι τα σκάφη (τα οποία παρεμπίπτοντος ήταν στη χώρα μέχρι και την στιγμή του ελέγχου) παρέμειναν στη χώρα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, ειδικότερα το ένα είχε υπερβεί την περίοδο των δύο ετών, και παρά το γεγονός ότι φαίνεται ότι ο πραγματικός τους προορισμός ήταν η Κύπρος, εντούτοις δεν έχουν ληφθεί διορθωτικά μέτρα από το ΤΦ. Ο έλεγχος του ΤΦ το 2020 ανέδειξε πιθανή καταχρηστική αξιοποίηση της νομοθεσίας, ενώ το ΤΦ δεν φαίνεται να διενέργησε ευρύτερους ελέγχους σε ενδεχομένως παρόμοιες περιπτώσεις.

Ο συγκεκριμένος έλεγχος σχεδιάστηκε για να καλύψει περιπτώσεις ελέγχων ΦΠΑ, στα Επαρχιακά Γραφεία Λεμεσού και Λευκωσίας. Αρχικά διενεργήθηκε έλεγχος σε φακέλους που αφορούσαν έρευνες που διενέργησε το Επαρχιακό Γραφείο Λεμεσού, ενώ για το Επαρχιακό Γραφείο Λευκωσίας, εν τω μεταξύ, συστάθηκε η Παγκύπρια Μονάδα Ελέγχου (ΠΜΕ) ΦΠΑ, η οποία ανέλαβε τις εργασίες των Επαρχιακών Γραφείων ΦΠΑ, συμπεριλαμβανομένου και της Λευκωσίας. Ως εκ τούτου ο έλεγχος αναπροσαρμόστηκε στην πορεία και επικεντρώθηκε στην ΠΜΕ. Ο συνολικός αριθμός υποθέσεων που επιλέχθηκε για έλεγχο ανήλθε σε 39 φακέλους. Ο έλεγχος διενεργήθηκε σταδιακά την περίοδο Δεκέμβριο 2022-Μάρτιο 2025, και κάλυψε τις ενέργειες του ΤΦ μέχρι και την ημερομηνία ελέγχου.

Δείτε την έκθεση εδώ