Καθυστερήσεις και αδυναμίες στην υλοποίηση του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΣΑΑ) της Κύπρου καταγράφει η έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, επισημαίνοντας ότι μεγάλος αριθμός οροσήμων και στόχων δεν επιτεύχθηκε σύμφωνα με τον αρχικό προγραμματισμό, με αποτέλεσμα να υπάρχει κίνδυνος για απώλεια χρηματοδότησης.

Διαπιστώνει πως, η συσσώρευση σημαντικών καθυστερήσεων οδήγησε σε επανειλημμένες τροποποιήσεις του χρονοδιαγράμματος και των ίδιων των οροσήμων και στόχων (π.χ. τιμή στόχου, περιγραφή, αφαίρεση, μετακίνηση από τη χορηγία στο δάνειο και αντίστροφα). Μέχρι την ολοκλήρωση του ελέγχου της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, ο αρχικός σχεδιασμός του ΣΑΑ τροποποιήθηκε τέσσερεις φορές (οι 2 τροποποιήσεις δεν αφορούσαν στο σχεδιασμό του ΣΑΑ, αλλά ένα ή δύο μεμονωμένα μέτρα), ενώ σημειώνει πως αυτή τη στιγμή έχει υποβληθεί για έγκριση και πέμπτη τροποποίηση.

Η πρώτη και η τέταρτη τροποποίηση περιλάμβαναν, μεταξύ άλλων -γεγονός που προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία κατά την Ελεγκτική Υπηρεσία- η μετακίνηση των χρονοδιαγραμμάτων υλοποίησης οροσήμων και στόχων σε μεταγενέστερα τρίμηνα. Όπως προκύπτει από την τέταρτη τροποποίηση του Ιουνίου 2025, ο συνολικός αριθμός οροσήμων και στόχων που προγραμματίζεται να υλοποιηθούν κατά τα τρία τελευταία τρίμηνα μέχρι τη λήξη της προθεσμίας του ΣΑΑ (δηλαδή το τελευταίο τρίμηνο του 2025 και τα δύο τρίμηνα του 2026), αυξήθηκε από 86 (23 ορόσημα και 63 στόχοι), δηλαδή το 31,7% του συνόλου των 271 οροσήμων και στόχων του αρχικού εγκεκριμένου ΣΑΑ, σε 101 (31 ορόσημα και 70 στόχοι), δηλαδή το 37,3% του συνόλου των 271 οροσήμων και στόχων του τέταρτου τροποποιημένου ΣΑΑ.

Η εξέλιξη αυτή, όπως υπογραμμίζεται στην έκθεση, δηλαδή η μετακίνηση της επίτευξης οροσήμων και στόχων κατά τα ήδη βαρυφορτωμένα τρία τελευταία τρίμηνα από 86 σε 101, ισοδυναμεί με 18% και μειώνει τη δυνατότητα ευελιξίας, αφού εάν δεν επιτευχθούν, θα προκύψει αυξημένος κίνδυνος απώλειας της χρηματοδότησης που είναι συνδεδεμένη με αυτά.

Ο «δεκάλογος» των καθυστερήσεων

Πολλοί οι λόγοι πίσω από τις καθυστερήσεις στην υλοποίηση του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΣΑΑ) της Κύπρου καταγράφει η Ελεγκτική Υπηρεσία.

Μεταξύ των βασικών αιτιών συγκαταλέγεται η ανωριμότητα έργων κατά τον αρχικό σχεδιασμό, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις δεν είχαν ολοκληρωθεί μελέτες σκοπιμότητας και μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Επισημαίνει ότι τα αρχικά χρονοδιαγράμματα αποδείχθηκαν μη ρεαλιστικά, ενώ σημαντικά εμπόδια εντοπίζει και στις διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων, με καθυστερήσεις αλλά και προσφυγές στην Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών να επιβαρύνουν περαιτέρω την όλη διαδικασία.

Παράλληλα, ο αυξημένος χρόνος παράδοσης εξοπλισμού –κυρίως ως συνέπεια του πολέμου στην Ουκρανία– επηρέασε αρνητικά την πρόοδο συγκεκριμένων έργων, ενώ η Ελεγκτική αναδεικνύει επίσης μειωμένο ενδιαφέρον συμμετοχής σε σχέδια χορηγιών ή ακόμη και απόσυρση ενδιαφέροντος από δυνητικούς δικαιούχους. Επιπλέον, καταγράφει πως υπήρξαν καθυστερήσεις στην εξασφάλιση των απαραίτητων αδειών/πιστοποιητικών από τις Αρμόδιες Αρχές, καθώς και στην εκπόνηση αναγκαίων μελετών και σχεδίων.

Τον «δεκάλογο» των λόγων των καθυστερήσεων συμπληρώνουν ακόμη οικονομικοί παράγοντες, η έλλειψη διοικητικής επάρκειας, πολιτικοί λόγοι (ιδιαίτερα σε ό,τι τις μεταρρυθμίσεις).

Μέτρα που πιθανώς δεν θα δούμε

Στη βάση της πληροφόρησης που είχε η Ελεγκτική Υπηρεσία ενώπιον της, μέχρι τον Ιούνιο του 2025, προχώρησε σε αξιολόγηση του κινδύνου μη ολοκλήρωσης των Μέτρων του δείγματός τους μέχρι τον Αύγουστο του 2026.

Από την αξιολόγηση αυτή προκύπτει ότι ο κίνδυνος ήταν υπαρκτός για τα πλείστα από τα Μέτρα (16 από τα 20), είτε στην ολότητά τους (π.χ. Μέτρο C2.1I11: «Τερματισμός ενεργειακής απομόνωσης – Έργο EuroAsia Interconnector που περιλήφθηκε στο ΣΑΑ για δανειακή στήριξη ύψους €100εκ.), είτε σε σχέση με κάποια από τα ορόσημα/στόχους τους (π.χ. στόχος αρ. 68 του Μέτρου C2.3I1: Αντικατάσταση Αγωγού Μεταφοράς Χοιροκοιτίας – Αμμοχώστου»).

Στο αίτημα για την πέμπτη τροποποίηση του ΣΑΑ (Νοέμβριος 2025), ζητείται η αφαίρεση τεσσάρων από τα 16 μέτρα του δείγματος της Ελεγκτικής και η τροποποίηση των υπόλοιπων 12 Μέτρων, ώστε να επιτευχθεί η πλήρης απορρόφηση της χρηματοδότησης που σχετίζεται με αυτά, νοουμένου ότι θα ολοκληρωθούν μέχρι τη λήξη του ΜΑΑ, στις 31.8.2026.

Όπως πληροφορήθηκε η Ελεγκτική, αναστολή χρηματοδότησης ενδέχετο να προκύψει σε σχέση με τα ακόλουθα δύο μέτρα που αφορούν σε μεταρρυθμίσεις και συνδέονται με τις ειδικές συστάσεις που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για την Κύπρο:

(i) Μέτρο C2.1R1 με τίτλο «Πράσινη Φορολογία». Σύμφωνα με σχετική αναφορά στα Πρακτικά της συνεδρίας του Υπουργικού Συμβουλίου ημερ. 2.5.2025, σε περίπτωση μη εφαρμογής των φορολογιών για τα καύσιμα και του τέλους αποβλήτων, δηλαδή μη επίτευξης των σχετικών οροσήμων του Μέτρου, η αποκοπή από τη χορηγία, βάσει της μεθοδολογίας που χρησιμοποιεί η Επιτροπή, αναμένεται να φτάσει ή ακόμα και να ξεπεράσει τα €50εκ., χωρίς ωστόσο να μπορεί να υπολογιστεί το ακριβές ποσό της αποκοπής. Η Ε.Επ. υπέδειξε ότι εάν η Κύπρος δεν εφαρμόσει το Μέτρο εντός της χρονικής περιόδου του ΣΑΑ, πέραν του ότι η αποκοπή θα είναι μόνιμη, αυτό θα δημιουργήσει αρνητική εικόνα για την Κύπρο ως εταίρο ως προς την εκπλήρωση των υποχρεώσεών της έναντι της Ε.Ε.

(ii) Μέτρο C5.1R2 με τίτλο «Νέο σύστημα αξιολόγησης εκπαιδευτικών και σχολικών μονάδων». Σε περίπτωση που το Μέτρο δεν υλοποιηθεί μέχρι τον Αύγουστο του 2026, το ποσό της αναστολής εκτιμήθηκε από τη ΣΑ σε έως και €60εκ. Σύμφωνα με τον αρχικό προγραμματισμό, είχε τεθεί ως προθεσμία υλοποίησης το τέταρτο τρίμηνο του 2023, ωστόσο στη συνέχεια μετακινήθηκε στο δεύτερο τρίμηνο του 2026. Τελικά, στις 22.12.2025, η Βουλή των Αντιπροσώπων ψήφισε το σχετικό νομοσχέδιο.

Βλέπει στην 20ή θέση την Κύπρο

Η διαδικασία υποβολής αιτημάτων πληρωμής συνδέεται άμεσα με την επίτευξη των οροσήμων και στόχων. Συνεπώς, οι καθυστερήσεις στην υλοποίηση Μέτρων επιβράδυναν την υποβολή αιτήματος πληρωμής για τη μη επιστρεπτέα χρηματοδοτική στήριξη και κατ’ επέκταση της εκταμίευσης της, σε σχέση με το αρχικό χρονοδιάγραμμα.

Η Ελεγκτική Υπηρεσία τονίζει στην ειδική της έκθεση πως, ένα χρόνο περίπου πριν από την καταληκτική ημερομηνία του ΜΑΑ, η απορρόφηση περιορίστηκε στο 56% του συνολικού ποσού της χρηματοδότησης που κατανεμήθηκε στη Κύπρο (€1,02δισ.). Το συνολικό ποσό που εκταμιεύθηκε από τη μη επιστρεπτέα χρηματοδοτική στήριξη ανήλθε, μέχρι τις 8.8.2025, σε €567,7εκ., το οποίο συμπεριλαμβάνει και την προχρηματοδότηση ύψους €151,67 εκατ.

Με βάση τα στοιχεία που έλαβε από την Πλατφόρμα Παρακολούθησης (scoreboard) του ΜΑΑ στην ιστοσελίδα της Ε.Επ. στις 16.1.2026 (πληροφόρηση μέχρι 12/2025), η οποία παρέχει ανασκόπηση της πορείας υλοποίησης του ΜΑΑ στην ολότητα του, καθώς και των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ανά κράτος μέλος), η Κύπρος, όσον αφορά στο ποσοστό απορρόφησης της μη επιστρεπτέας χρηματοδοτικής στήριξης(ανά κράτος μέλος), κατατάσσεται στην 20^η  θέση από το σύνολο των 27 κρατών μελών.

Τα μηδέν δάνεια και τα 26 εκατ.

Η Κύπρος στο πλαίσιο του ΜΑΑ, μπορούσε να χρησιμοποιήσει δανειακή διευκόλυνση, ύψους €200,32εκ., η οποία συνδεόταν με την ικανοποιητική εκπλήρωση επτά Μέτρων. Δεν υποβλήθηκε κανένα αίτημα καταβολής δανειακής διευκόλυνσης και, βάσει της πέμπτης τροποποίησης του ΣΑΑ, η διευκόλυνση δεν θα χρησιμοποιηθεί, αφού έξι Μέτρα που συνδέονταν με αυτή κατά τη χρονική στιγμή της υποβολής της πρότασης, αφαιρέθηκαν από το ΣΑΑ. Ποσό ύψους €100εκ., που αντιστοιχεί στο 50% του συνολικού δανείου, αφορούσε στην υλοποίηση του έργου κοινού ενδιαφέροντος ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας - Κύπρου, «Great Sea Interconnector», η οποία δεν είναι πλέον εφικτή εντός της χρονικής περιόδου του ΣΑΑ, αφού αυτό δεν έχει καν ξεκινήσει. Το ποσό της προχρηματοδότησης, ύψους €26,04εκ. το οποίο ήδη εκταμιεύθηκε, θα συμψηφιστεί με επόμενες δόσεις χορηγίας.

Η Ελεγκτική Υπηρεσία εκτιμά ότι, ο δανεισμός μέσω του ΜΑΑ, με όρους ευνοϊκότερους από εκείνους που επιτυγχάνονται μέσω του δανεισμού από τις αγορές ή την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, θα έπρεπε να είχε αξιοποιηθεί.

Η Κύπρος και η διαβούλευση για το Σχέδιο

Η διαδικασία σχεδιασμού των Μέτρων του Σχεδίου της Κύπρου βασίστηκε αρχικά σε διαβούλευση με τους κοινωνικοοικονομικούς εταίρους, με τις Αρχές Τοπικές Αυτοδιοίκησης και τα πολιτικά κόμματα αλλά κυρίως σε εσωτερική συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων Υπουργείων και των ΦΥ, με τους οποίους πραγματοποιήθηκαν στοχευμένες τεχνικές συναντήσεις και ανταλλαγή εγγράφων για την προετοιμασία των Μέτρων, βάσει και των απαιτήσεων του σχετικού Κανονισμού και συστάσεων της Ε.Επ.

Όπως πληροφόρησε η ΣΑ την Ελεγκτική, δεν επιδιώχθηκε η υποβολή νέων προτάσεων, αλλά δόθηκε έμφαση στη συμπερίληψη στο Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας ήδη προγραμματισμένων δημοσίων επενδύσεων, προκειμένου να διασφαλιστεί η ταχεία και έγκαιρη υλοποίησή του μέχρι το 2026. Αναφορικά με την επιλογή των μεταρρυθμίσεων, λήφθηκαν υπόψη, μεταξύ άλλων, οι ανά χώρα συστάσεις για την Κύπρο στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού εξαμήνου.

Η Ελεγκτική συμπεραίνει ότι, παρότι διενεργήθηκαν στοχευμένες τεχνικές συναντήσεις μεταξύ των αρμόδιων Υπουργείων και φορέων, η διαδικασία προετοιμασίας του ΣΑΑ δεν στηρίχθηκε σε μια θεσμοθετημένη και ολοκληρωμένη εθνική πολιτική διαβούλευσης, η οποία εγκρίθηκε μεταγενέστερα στις 4.1.2024 από το Υπουργικό Συμβούλιο. Την ίδια ώρα, δεν τεκμηριώθηκε πλήρως η διαδικασία επιλογής των επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων, γεγονός που μείωσε -κατά την Ελεγκτική Υπηρεσία-- τη διαφάνεια και δυσχεραίνει την ανεξάρτητη αξιολόγηση της ορθότητας και της σκοπιμότητάς τους. Τέλος, τονίζει ότι, η απουσία εθνικού πλαισίου και στρατηγικής για τις δημόσιες διαβουλεύσεις, αποτελούσε θεσμική αδυναμία, η οποία περιόριζε την ποιότητα του σχεδιασμού δημοσίων πολιτικών και επενδύσεων.

Δείτε την έκθεση εδώ