Προς μεγάλη έκπληξη των επιστημόνων, οι πολικές αρκούδες του Σβάλμπαρντ έχουν γίνει πιο παχιές και υγιέστερες από τις αρχές της δεκαετίας του ’90, παρά τη σταθερή υποχώρηση των πάγων, λόγω κλιματικής αλλαγής. 

Οι πολικές αρκούδες βασίζονται στον θαλάσσιο πάγο ως θηρευτική βάση, από την οποία κυνηγούν τις φώκιες. Τα αποθέματα λίπους των αρκούδων τούς παρέχουν ενέργεια και μόνωση, επιτρέποντας στις μητέρες να παράγουν πλούσιο γάλα για τα μικρά τους.

Οι ερευνητές αξιολόγησαν 770 ενήλικες πολικές αρκούδες στο νορβηγικό αρχιπέλαγος της Αρκτικής, μεταξύ 1992 – 2019, διαπιστώνοντας πως έχουν αυξήσει σημαντικά το βάρος τους. Οπως εκτιμούν, οι αρκούδες του Σβάλμπαρντ προσαρμόστηκαν στην απώλεια των πάγων, τρώγοντας περισσότερα θηράματα που ζουν στην ξηρά, όπως ταράνδους και θαλάσσιους ίππους.

Δεδομένων των σημαντικών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στο Σβάλμπαρντ, τα ευρήματα αυτά που δημοσιεύτηκαν στο Scientific Reports, προκάλεσαν τουλάχιστον έκπληξη στους επιστήμονες. 

«Η βελτίωση της σωματικής κατάστασης σε μια περίοδο σημαντικής απώλειας θαλάσσιου πάγου ήταν μια έκπληξη», παραδέχεται ο Τζον Ααρς, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και επιστήμονας στο Νορβηγικό Πολικό Ινστιτούτο. 

Η φυσική κατάσταση των πολικών αρκούδων στον Κόλπο του Χάντσον, στο βορειοανατολικό Καναδά, για παράδειγμα, «έχει επιδεινωθεί σημαντικά λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας», συμπληρώνει η Σάρα Κουμπάινες, ερευνήτρια στο γαλλικό κέντρο περιβαλλοντικών ερευνών CEFE – η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη. Σύμφωνα με την ίδια, τα ευρήματα του Σβάλμπαρντ «φαίνονται αναπάντεχα, επειδή έρχονται σε αντίθεση με τα αποτελέσματα μελετών που έχουν διεξαχθεί σε άλλους πληθυσμούς πολικών αρκούδων».

Αλλαξαν πηγή τροφής 

«Η πιο πιθανή εξήγηση είναι ότι οι πολικές αρκούδες έχουν καταφέρει να αντισταθμίσουν όλο και περισσότερο τον μειωμένο χρόνο που περνούν στον πάγο της θάλασσας, εκμεταλλευόμενες τους πόρους της ξηράς. Κυνηγούν περισσότερες τάρανδους, τρέφονται με πτώματα θαλάσσιων ίππων και καταναλώνουν αυγά, πουλιά και φώκιες», λέει ο Ααρς.

«Αυτό φαίνεται να έχει επιτρέψει στις αρκούδες να διατηρήσουν —και μάλιστα να βελτιώσουν— τη φυσική τους κατάσταση, παρότι περνούν πολύ περισσότερο χρόνο στην ξηρά από ό,τι στο παρελθόν», εξηγεί ο ίδιος. 

«Αυτό σημαίνει επίσης ότι οι πολικές αρκούδες επηρεάζουν όλο και περισσότερο τα χερσαία οικοσυστήματα, ιδίως τις αποικίες πουλιών, και γίνονται πιο σημαντικό μέρος του χερσαίου οικοσυστήματος του Σβάλμπαρντ από ό,τι στο παρελθόν», λέει ο Ααρς.

Σημειώνεται πως η πολύχρονη εκστρατεία προστασίας των θαλάσσιων ίππων που έφτασαν στο χείλος της εξαφάνισης λόγω αλόγιστου κυνηγιού, έχει αυξήσει τους πληθυσμούς τους – που προσφέρουν στις αρκούδες μια νέα, αναπάντεχη πηγή πλούσιων λιπαρών. 

«Υπάρχουν πολύ περισσότεροι θαλάσσιοι ίπποι [για να κυνηγήσουν] αυτές τις μέρες», είπε ο Ααρς. 

Οπως εξηγεί ο ίδιος, λόγω της συρρίκνωσης των πάγων, οι φώκιες έχουν πλέον στη διάθεσή τους μικρότερες περιοχές όπου καταφεύγουν καταδιωκόμενες, κάτι που τελικά τις καθιστά ευκολότερη και συλλογική λεία για τις αρκούδες. 

«Βραχυπρόθεσμα θετική» εξέλιξη

Αν και πρόκειται για ανέλπιστα καλή είδηση για τους δεινούς αυτούς θηρευτές της Αρκτικής, οι ερευνητές εκτιμούν πως πρόκειται για μία εξέλιξη «βραχυπρόθεσμα θετική».

Καθώς ο θαλάσσιος πάγος συνεχίζει να μειώνεται, οι αρκούδες θα πρέπει να ταξιδεύουν πιο μακριά για να έχουν πρόσβαση σε περιοχές κυνηγιού, καταναλώνοντας περισσότερη ενέργεια και εξαντλώντας τα πολύτιμα αποθέματα λίπους τους.

«Οι πολικές αρκούδες εξαρτώνται από τον θαλάσσιο πάγο για ένα ελάχιστο χρονικό διάστημα κάθε χρόνο, αλλά δεν γνωρίζουμε ακόμη πού βρίσκεται αυτό το κρίσιμο όριο. Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν ενδείξεις δραματικής μείωσης της επιβίωσης ή της αναπαραγωγής», τονίζει ο Ααρς. 

«Η μακροπρόθεσμη προοπτική για τις πολικές αρκούδες είναι σαφής: χρειάζονται τον θαλάσσιο πάγο για να επιβιώσουν», λέει ο δρ Τζον Γουάιτμαν, επικεφαλής ερευνητή στο PBI.

«Η απώλεια πάγου σημαίνει μείωση του πληθυσμού των αρκούδων, αλλά [αυτή η μελέτη δείχνει] ότι η βραχυπρόθεσμη προοπτική μπορεί να διαφέρει σημαντικά από περιοχή σε περιοχή».

«Μακροπρόθεσμα», δήλωσε στο BBC News, «αν η απώλεια πάγου συνεχιστεί ανεξέλεγκτα, γνωρίζουμε ότι οι αρκούδες τελικά θα εξαφανιστούν».