Γράφει ο Κωνσταντίνος Σαράντης
Η Τρέισι Έμιν έχει εμμονή με τα ταρω. Επίσης έχει ένα κενό στα δόντια που δεν είχα παρατηρήσει ποτέ πριν. Βλέπω το πρόσωπό της να διαστέλλεται στη μεγάλη οθόνη καθώς εκείνη απαγγέλλει τα ονόματα όλων εκείνων που την έχουν κακοποιήσει. «Βρόμα, βρόμα, βρόμα», επαναλαμβάνει αναμασώντας τα λόγια τους. Έξι λεπτά και 40 δευτερόλεπτα αργότερα, το βίντεο κλείνει με εκείνη να χορεύει.
Η Τρέισι Έμιν δεν έγινε ποτέ χορεύτρια τελικά, όπως σημειώνει και ο τίτλος του ομώνυμου έργου της (Why I Never Became a Dancer, 1995). «Ίσως και καλύτερα έτσι», θα πει η Μαρία Μπόλσοου, διευθύντρια των γκαλερί της Tate και επιμελήτρια. «Αν είχε γίνει, θα είχαμε χάσει μία από τις πιο σημαντικές φωνές της σύγχρονης τέχνης».
(Φωτογραφία: Tate /Yili Liu)
Το βίντεο συνεχίζει να παίζει σε λούπα. Η φωνή της γίνεται αφήγηση και soundtrack. Πρωτοπρόσωπη, ωμή και ειλικρινής, μιλά για μια ζωή που διαφορετικά θα είχε περάσει στα απολεσθέντα. Η Έμιν κακοποιήθηκε σεξουαλικά στα 13 της, έκανε δύο αμβλώσεις στα 20 της, λοιδορήθηκε για την τέχνη της, διαγνώστηκε με καρκίνο το 2020 και έκτοτε ζει με ένα σακουλάκι ούρων στο πλευρό της, έχοντας υποβληθεί σε ουροστομία. Κάποτε υπήρξε «τσαμπουκαλού», σήμερα είναι απλώς τρυφερή. Αυτό αποκαλύπτουν μάλλον τα δεκάδες έργα από τα 40 χρόνια καριέρας της που απλώνονται στους τοίχους και στα πατώματα του τρίτου ορόφου της Tate Modern. «Ας μην αποκαλέσουμε την έκθεση αναδρομική. Αυτό ας το κάνουμε όταν πεθάνω», θα σχολιάσει η ίδια, με το στόμα της να γέρνει περιπαικτικά στο πλάι, όπως πάντα. Μια δεύτερη ζωή λοιπόν. Αυτό είναι το αίτημά της και ο τίτλος της μεγαλύτερης έκθεσης που έχει στηθεί ποτέ στο όνομά της στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Why I Never Became a Dancer (1995). Για την Έμιν ο πόνος γίνεται ένας άτσαλος χορός και η φωνή της ένα νήμα αφήγησης για την έκθεση. (Φωτογραφία: Tate /Yili Liu)
Is This a Joke, 2009. (Φωτογραφία: © Tracey Emin. All rights reserved, DACS 2026, courtesy Tate and Jack Arts)
Η πόρτα ανοίγει αργά. Μπροστά μου, η πρώτη της αναδρομική έκθεση (1982-1993), μια σειρά φωτογραφιών των πρώτων πινάκων που ζωγράφισε και ύστερα έκαψε. Ακολουθούν τα χρόνια στο παραθαλάσσιο Μαργκέιτ της Αγγλίας και τα καλοκαίρια με τον Τουρκοκύπριο πατέρα της. Και μετά, η βία. Οι πίνακες και τα κεντήματά της μοιάζουν μισοτελειωμένα. Ακέφαλα κορμιά που δεν ξεχωρίζουν (σ)τον πόνο. «Γιατί να φοβάμαι;» επαναλαμβάνει με κλωστή σε ένα λευκό πανί. Το πρόσωπό της επανέρχεται. Το αλφαβητάρι της άμβλωσης, τα χαμένα παιδιά, τα κενά του συστήματος υγείας, η κατακραυγή. «Σταμάτησα να ζωγραφίζω όταν ήμουν έγκυος. Η μυρωδιά της λαδομπογιάς μού έφερνε ναυτία. Ακόμα και μετά την έκτρωση δεν μπορούσα να ζωγραφίσω. Ήταν λες και έπρεπε να τιμωρήσω τον εαυτό μου, στερώντας μου αυτό που αγαπούσα περισσότερο. Μισούσα το σώμα μου και φοβόμουν το σκοτάδι». Τα λόγια της οδηγούν σε έναν σκοτεινό διάδρομο. Στα δεξιά, τα αυτοπορτρέτα της από το 2001, όταν το σεξ ήταν ένας μοχλός επιβίωσης για εκείνη. Στα αριστερά, οι φωτογραφίες που τράβηξε στο κινητό της (2020-2025) όταν της αφαίρεσαν το αιδοίο και της πρόσθεσαν τον σωλήνα της στομίας. Νομίζω δακρύζω, μα η εικόνα στο βάθος με προλαβαίνει.
Οι άφισες από τα neon έργα της γεμίζουν τους δρόμους του Λονδίνου. (Φωτογραφία: © Tracey Emin. All rights reserved, DACS 2026, courtesy Tate and Jack Arts)
Το κρεβάτι της
«Είναι αστείο πως πρόκειται για την πιο δημοφιλή φωτογραφία έργου τέχνης όλων των εποχών, αλλά σχεδόν κανείς της ηλικίας μας δεν το έχει δει από κοντά», θα μου πει η Τζες Μπάξτερ, βοηθός επιμελήτρια. Δεν ξέρω τι νιώθω. Το περίμενα διαφορετικό. Το είχα ταπετσαρία στο κινητό και πόστερ στον τοίχο όταν ήμουν στο πρώτο έτος της σχολής και τώρα στέκομαι δίπλα του. Και να το, λοιπόν, το κρεβάτι της από την περίοδο της κατάθλιψής της το 1999 (My Bed). Αρκουδάκια, προφυλακτικά, λερωμένα σεντόνια, αλκοόλ, τσιγάρα και άλλα μικρά απομεινάρια ζωής. Δείχνει σαν να φτιάχτηκε μόλις χθες και σαν να υπήρχε εκεί από πάντα, περισσότερο σαν ποίημα παρά σαν εγκατάσταση.
«Σταμάτησα να ζωγραφίζω όταν ήμουν έγκυος. Η μυρωδιά της λαδομπογιάς μού έφερνε ναυτία. Ακόμα και μετά την έκτρωση δεν μπορούσα να ζωγραφίσω»
Η δεύτερη ζωή της συνεχίζεται σε δύο ακόμα δωμάτια. Εκεί υπάρχουν οι πίνακές της από τότε και τώρα. Λίγο πριν βγω από την έκθεση, νιώθω πως έχω διαβάσει τρεις τόμους ποιητικών συλλογών σε κάτι λιγότερο από μία ώρα. Το στομάχι μου είναι βαρύ και το κεφάλι μου ζαλισμένο. Δεν θέλω να κλάψω και δεν ξέρω αν πονάω. «Νομίζω κάποιος θα νιώσει αυτό που όντως ήθελε να πετύχει με τα έργα της η Τρέισι. Ποτέ δεν αφορούσαν εκείνη και σήμερα μπορεί να το πει καθαρά. Από το “εγώ” μετακινείται στο “εσύ”. Σε ρωτά τι νιώθεις και τι θέλεις να νιώσεις», θα μου πει ο καλλιτεχνικός της διευθυντής και προσωπικός της βοηθός, Χάρι Γουέλερ.
I am The Last of my Kind, 2019. (Φωτογραφία: © Tracey Emin. All rights reserved, DACS 2026, courtesy Tate and Jack Arts)
Η Έμιν σταμάτησε το κάπνισμα έξι χρόνια πριν και μετανιώνει που το ξεκίνησε. Στο προαύλιο της Tate, μια κοπέλα που ήταν μαζί μου στην ξενάγηση μου ζητά να της δώσω ένα τσιγάρο. Δεν έχει καπνίσει ποτέ, αλλά νομίζει, λέει, πως το χρειάζεται.
Τρέισι Εμιν, μια σύντομη γνωριμία
Από κακό παιδί της καλλιτεχνικής σκηνής της δεκαετίας του ’90 μέχρι Ντάμα του Τάγματος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, η Τρέισι Έμιν έχει δημιουργήσει περισσότερα από 2.500 έργα.
Γεννήθηκε και μεγάλωσε στο παραθαλάσσιο Μαργκέιτ, στο οποίο σήμερα διατηρεί τη δική της καλλιτεχνική σχολή.
Το περίφημο «κρεβάτι» παρουσιάστηκε το 1999 στο πλαίσιο του βραβείου Τέρνερ και, παρόλο που δεν κέρδισε, αποτελεί την πιο γνωστή συμμετοχή όλων των εποχών.
Η τέντα της, μια σκηνή που ανέγραφε όλα τα ονόματα των ανδρών με τους οποίους είχε κοιμηθεί, χάθηκε σε μια πυρκαγιά – γεγονός για το οποίο η ίδια δηλώνει σήμερα ευγνώμων.
Tracey Emin: A second life, έως τις 31 Αυγούστου στην Tate Modern.
