ΚΛΕΙΣΙΜΟ
Loading...
ΚΛΕΙΣΙΜΟ

Κριτικές Δοκιμές: «The Effect»

Η επιλογή της Ιωάννου να στήσει το έργο στον υπόγειο χώρο του Σατιρικού Θεάτρου αποδεικνύεται ιδιαίτερα ευνοϊκή για τη σκηνοθετική της ανάγνωση

Της ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΙΩΑΝΝΟΥ


Παρενέργεια
ή αληθινός έρωτας; Μπορεί η επιστήμη να παρέμβει στη λειτουργία του εγκεφάλου και να πλαστογραφήσει τα συναισθήματα του έρωτα; Πώς αντιδρούν δύο εθελοντές που υποβάλλονται σε ένα εκούσιο πείραμα κλινικής δοκιμής αντικαταθλιπτικών, όταν συνδέονται ερωτικά, χωρίς να μπορούν να διακρίνουν αν αυτά που αισθάνονται είναι αληθινά ή παρενέργεια του φαρμάκου; Στο έργο της «The Effect» (2012) η Βρετανίδα συγγραφέας Lucy Prebble, επηρεασμένη από το σκάνδαλο που ξέσπασε μετά από κλινικές δοκιμές του φαρμάκου TGN1412 στο νοσοκομείο Northwick Park του Λονδίνου το 2006 θέτει στο μικροσκόπιό της το «συναίσθημα» ως «πείραμα», ενώ εξετάζει τη νευροχημεία του έρωτα και το ζήτημα της κατάθλιψης. Μέσα από έναν λόγο με καταιγιστικό ρυθμό και εξειδικευμένη ιατρική ορολογία, η συγγραφέας παρακολουθεί την εξέλιξη της σχέσης των δύο εθελοντών, αναπτύσσοντας παράλληλα την ερωτική ιστορία των δύο γιατρών που είναι υπεύθυνοι για το πείραμα. Μια ιστορία, ωστόσο, με αντίθετα χαρακτηριστικά, αφού δεν είναι άγνωστοι, έχουν ερωτικό παρελθόν και τα συναισθήματά τους δεν υπόκεινται στον έλεγχο χημικών ουσιών.

Το «The Effect» κινείται, θεματικά και δομικά, στο είδος του θεάτρου που ταιριάζει στη σκηνοθετική ιδιοσυγκρασία της Εβίτας Ιωάννου, η οποία συστήνει για άλλη μια φορά στο κυπριακό κοινό ένα σύγχρονο έργο της βρετανικής δραματουργίας, όπως συνέβη και το περασμένο φθινόπωρο με το «People, Places, Things» του Duncan Macmillan. Με τη διαφορά ότι στην περίπτωση αυτή είχε να διαχειριστεί ένα έργο με στιβαρή δραματουργία, πολλαπλά επίπεδα ανάγνωσης, αλλά και ένα θέμα με ισχυρότερες κοινωνικές αναφορές (η χρήση ουσιών και ο εθισμός), κάτι που επιβεβαιώθηκε από την ευρεία κοινωνική και καλλιτεχνική αποδοχή που είχε η παραγωγή. Στην περίπτωση, ωστόσο, του «The Effect», παρά τα επίκαιρα και ουσιώδη ερωτήματα που επιχειρεί να θέσει η Prebble, το δικό της συγγραφικό πείραμα μοιάζει να οδηγεί σε αδιέξοδο. Ενώ η κεντρική ιστορία βρίσκει, αρχικά τουλάχιστον, ρυθμό και εύστοχα σημεία σύνδεσης με τους προβληματισμούς του έργου, η εξέλιξη, και πολύ περισσότερο η κατάληξή της, αφήνει στον θεατή αναπάντητα ερωτήματα και αμφιβολίες για την πειστικότητα του όλου εγχειρήματος. Το περιορισμένο υπόβαθρο και η απουσία ουσιαστικής σύνδεσής τους με το βίωμα της κατάθλιψής, η πληθώρα ψυχιατρικών και ψυχαναλυτικών όρων που δεν αποκτούν ουσιαστική δραματουργική βαρύτητα, η απλουστευτική προσέγγιση του ζητήματος της κατάθλιψης, η παράλληλη ιστορία των γιατρών που παραμένει σχηματική και χωρίς ουσιαστική δραματουργική εξέλιξη, αλλά και οι ανατροπές της πλοκής που μοιάζουν περισσότερο επινοημένες παρά δραματουργικά αναγκαίες, συνθέτουν ένα έργο που παρά την επιδεξιότητα με την οποία η δημιουργός του χειρίζεται τις ιδέες, τον λόγο και το χιούμορ, αφήνει τελικά να διαφανεί περισσότερο η συγγραφική κατασκευή, παρά η οργανική εξέλιξη της ιστορίας του.

Η επιλογή της Ιωάννου να στήσει το έργο στον υπόγειο χώρο του Σατιρικού Θεάτρου αποδεικνύεται ιδιαίτερα ευνοϊκή για τη σκηνοθετική της ανάγνωση, αφού η διαμόρφωση του χώρου αποτελεί το βασικό της εργαλείο για να αντισταθμίσει τις εγγενείς αδυναμίες του έργου. Αδυναμίες που η μετάφραση (Ε. Ιωάννου, Μ. Καυκαρίδου) δεν καταφέρνει πάντα να αμβλύνει, αφού σε αρκετά σημεία ο λόγος στην ελληνική χάνει τη φυσικότητα του πρωτοτύπου. Η σκηνοθέτιδα αξιοποιεί σκηνικά ολόκληρο το Υπόγειο (ίσως έχουμε να δούμε τόσο καλή χρήση του υπογείου από το 2018 με το «Saved» του E. Bond, σε σκηνοθεσία Μαρίας Κυριακού), αναπτύσσοντας τη δράση σε ορατά και μη ορατά σημεία του χώρου, γύρω και πίσω από τους θεατές, τοποθετώντας τους έτσι στη θέση του «παρατηρητή» του πειράματος. Η χωρική αυτή διάταξη και η διαρκής μετατόπιση της δράσης κρατά τον θεατή σε εγρήγορση, αφού αισθάνεται ότι «εκτίθεται» στη σκηνική δράση και δεν περιορίζεται σε μια στατική ή μετωπική συνθήκη θέασης.

Εκείνο, ωστόσο, που υπονομεύει αυτή την αίσθηση σύνδεσης και οικειότητας του θεατή με όσα διαδραματίζονται στη σκηνή, είναι η επιλογή να διαμορφωθεί το αισθητικό περιβάλλον της παράστασης σε έναν «αποστειρωμένο» χώρο εργαστηρίου, παρά σε μια σύγχρονη κλινική που αποτελεί και την πραγματική συνθήκη στην οποία βασίζεται το έργο. Παρά το ότι η Ιωάννου εντοπίζει ή ακόμη και εφευρίσκει εύστοχα κάποιες χιουμοριστικές στιγμές, οι ψυχροί φωτισμοί και οι φωτιστικές «στήλες» που οριοθετούν την κυρίως δράση (Βασίλης Πετεινάρης), οι χρωματικές επιλογές στο σκηνικό (Έλενα Κατσούρη) και τα κοστούμια (Κατερίνα Τάκκα), αλλά και ο τρόπος που παρουσιάζεται η αύξηση της δοσολογίας και τα αποτελέσματα του πειράματος από τη γιατρό, δημιουργούν ένα ακαθόριστο, δυστοπικό και ανοίκειο περιβάλλον το οποίο κρατά τον θεατή σε απόσταση και αποδυναμώνει τη συναισθηματική του εμπλοκή με όσα παρακολουθεί.

Επιπλέον, η επιλογή να δημιουργηθεί πολλαπλή δράση μέσα από τη χρήση της κάμερας, της επιφάνειας προβολών και της οθόνης δείχνει να μη βρίσκει τον στόχο της, αφού κανένα από αυτά τα μέσα δεν αποκτά ουσιαστική και οργανική λειτουργία στην παράσταση. Η παρουσία της κάμερας που θα μπορούσε, μέσα από τη ζωντανή καταγραφή (live cinema), να αποτελέσει ένα καίριο σκηνοθετικό εργαλείο αναλαμβάνοντας τον ρόλο του «παρατηρητή», περιορίζεται στα κινηματογραφημένα close-ups (Νικόλας Κάσινος) τα οποία λειτουργούν απλώς ως μεγέθυνση της σκηνικής εικόνας, καθοδηγώντας, στην ουσία, την οπτική του θεατή. Το σκηνικό στοιχείο που φαίνεται να καθορίζει και να προοικονομεί πιο εύστοχα από τα υπόλοιπα τις συναισθηματικές μεταπτώσεις, τόσο των ηρώων, όσο και των θεατών, είναι το ηχητικό τοπίο/σύνθεση που δημιουργεί ο Γιώργος Παπακώστας, το οποίο μετατρέπει τον καρδιακό χτύπο σε έναν ρυθμικό παλμό που συνοδεύει διαρκώς τη δράση.

Η Εβίτα Ιωάννου επιλέγει για το ζεύγος των εθελοντών την Έλενα Καλλινίκου και τον Ανδρέα Κούτσουμπα, ενώ για το ζεύγος των γιατρών τη Ραφαέλα Καβάζη και τον Βασίλη Μιχαήλ. Η σκηνική χημεία της Καλλινίκου και του Κούτσουμπα, αλλά και η εξοικείωσή με ρόλους οι οποίοι δεν έχουν ως βάση τους τον ρεαλισμό είναι έκδηλη καθ’ όλη τη διάρκεια του έργου. Η Έλενα Καλλινίκου κινείται με άνεση, ιδιαίτερα κινησιολογικά (Έλενα Αντωνίου), σε έναν ρόλο που υποκριτικά ανακαλεί τη φόρμα, τα μοτίβα και τις εντάσεις της ερμηνείας της ως Έμμα («People, Places, Things»), ενώ ο Ανδρέας Κούτσουμπας βρίσκει στη συνθήκη αυτή μια πιο ισορροπημένη και κλιμακούμενη δημιουργία του ρόλου του, χωρίς περιττές εξάρσεις. Από την άλλη, η Ραφαέλα Καβάζη και ο Βασίλης Μιχαήλ δείχνουν να μη βρίσκουν πάντα την απαιτούμενη σκηνική χημεία για να δημιουργήσουν με πειστικότητα το ζεύγος των δύο γιατρών, κυρίως γιατί πρόκειται για δύο χαρακτήρες που από γραφής, μένουν σχηματικοί και ανολοκλήρωτοι.

Αν επιχειρούσε κανείς να εντοπίσει την ουσία στις δύο ιστορίες που δημιουργεί η Prebble, θα κατέληγε στο ότι οι ανθρώπινες σχέσεις, είτε εκκινούν μέσα από ένα πείραμα, είτε μέσα από την καθημερινή ζωή, καθορίζονται από ένα σύνθετο και συχνά αντιφατικό πλέγμα συναισθημάτων και συμπεριφορών, του οποίου οι διαδρομές δείχνουν να οδηγούν σε αδιέξοδο. Αυτή είναι και η ουσία που κρατάει ο θεατής από την τελική σκηνή στη σκηνοθετική ανάγνωση της Εβίτας Ιωάννου∙ την αδυναμία του ανθρώπου να υπερβεί τις αντιφάσεις του και να συναντήσει ουσιαστικά τον «άλλον». Μέσα σε αυτήν την αδυναμία επικοινωνίας και συνάντησης, η μοναξιά φαίνεται να αναδεικνύεται, τελικά, ως η μόνη αδιαμφισβήτητη αλήθεια.

 

Σημείωση: Η Κατερίνα Ιωάννου είναι απόφοιτη Ελληνικής Φιλολογίας του ΕΚΠΑ, χοροδιδάσκαλος Ισπανικού και Latin χορού και μεταπτυχιακή φοιτήτρια Θεατρικών Σπουδών του Ανοιχτού Πανεπιστημίου Κύπρου.

Επιμέλεια στήλης: Μαρία Χαμάλη, Διδάκτωρ Θεατρολογίας, Ανεξάρτητο Μέλος της Διεθνούς Ένωσης Κριτικών Θεάτρου (IATC)

 

Πληροφορίες

Σατιρικό Θέατρο, Κάτω Σκηνή Σατιρικού Θεάτρου (Υπόγειο), οδός Βλαδίμηρου Καυκαρίδη 11-15, 2102, Αγλαντζιά.

Επόμενες παραστάσεις 18, 20, 21, Νοεμβρίου, ώρα 8:00 μ.μ. και 22 Νοεμβρίου, ώρα 6:30 μ.μ.

Για άτομα άνω των 16 ετών.

Εισιτήρια online: https://ticket.satirikotheatro.com και στο Ταμείο του θεάτρου, στο τηλέφωνο 22312940

ΣΧΕΤΙΚΑ TAGS

NEWSROOM

Θέατρο-Χορός: Τελευταία Ενημέρωση

Οι παραστάσεις συνεχίζουν το ταξίδι τους σε δημόσιους χώρους της Πάφου, της Λάρνακας και της Λευκωσίας
ΠΗΓΗ: Ανακοινώσεις
 |  ΘΕΑΤΡΟ-ΧΟΡΟΣ
X

Μπες στο μυαλό των
αγαπημένων σου αρθρογράφων

Λάβε στο email σου το τελευταίο τους άρθρο τη στιγμή που δημοσιεύεται.

ΑΠΟΚΤΗΣΕ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Απόκτησε συνδρομή με €50 τον χρόνο για πρόσβαση στην έντυπη έκδοση.

ΑΠΟΚΤΗΣΕ ΣΥΝΔΡΟΜΗ