Η αθηρωμάτωση, ο σχηματισμός λιπώδους πλάκας εντός των αρτηριών (στο τοίχωμά τους), μπορεί να εμφανιστεί οπουδήποτε στο σώμα. Στα σημεία αυτά περιλαμβάνονται οι αρτηρίες στον λαιμό, οι οποίες τροφοδοτούν με αίμα τον εγκέφαλο (βλ. εικονογράφηση). Γνωστή ως στένωση της καρωτίδας αρτηρίας, αυτή η πάθηση καθιστά τα άτομα ευάλωτα σε σοβαρές επιπλοκές. Εάν η αθηρωματική πλάκα ραγεί και ανοίξει, μπορεί να σχηματιστεί θρόμβος και αυτός να μετακινηθεί προς τον εγκέφαλο, διακόπτοντας την αιμάτωσή του και προκαλώντας εγκεφαλικό.
Ο καλύτερος τρόπος αξιολόγησης και μείωσης αυτού του άμεσου αλλά ασυνήθιστου κινδύνου είναι εδώ και χρόνια αμφιλεγόμενος. Ωστόσο, πρόσφατες εξελίξεις έχουν αποτελέσει έναυσμα για νέες θεωρίες γύρω από τη διαχείριση της στένωσης της καρωτίδας, λέει ο καρδιολόγος δρ Peter Libby, καθηγητής και κάτοχος της έδρας Mallinckrodt Καθηγητή Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ. Σε αυτές περιλαμβάνονται ευρήματα από μια μελέτη σύγκρισης επεμβατικών διαδικασιών για την αντιμετώπιση της καρωτιδικής νόσου, καθώς και βελτιωμένες τεχνικές για τον εντοπισμό επικίνδυνης πλάκας στις καρωτίδες αρτηρίες.
«Ωστόσο, οι συνήθειες του τρόπου ζωής παραμένουν ο σημαντικότερος τρόπος πρόληψης και αντιμετώπισης όλων των μορφών αθηροσκλήρυνσης», λέει ο δρ Libby. Η τακτική άσκηση και η υιοθέτηση ενός μοντέλου διατροφής με έμφαση στις τροφές φυτικής προέλευσης, όπως η μεσογειακή διατροφή, είναι ουσιαστικής σημασίας, υπογραμμίζει. Πέρα από αυτό, σε πολλούς είναι απαραίτητα τα φάρμακα για τον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης, της χοληστερόλης και του σακχάρου στο αίμα, καθώς οι αυξημένες τιμές αυτών των παραγόντων συμβάλλουν στη συσσώρευση πλάκας και σε επιπλοκές.
Ενδοπροθέσεις έναντι χειρουργείου: Τα τελευταία δεδομένα
Στους ασθενείς με σοβαρή στένωση της καρωτίδας αρτηρίας (έμφραξη μεγαλύτερη του 70%) συνήθως παρέχεται μια επέμβαση για τη θεραπεία της πλάκας· θεραπεία μπορεί να συσταθεί επίσης με μικρότερη στένωση εάν εκδηλωθεί εγκεφαλικό επεισόδιο ή σχετιζόμενα με αυτό συμπτώματα. Μια επιλογή είναι η τοποθέτηση ενδοπρόθεσης (stent), ενός μικροσκοπικού μεταλλικού πλέγματος που διατηρεί ανοιχτή την αρτηρία. Η άλλη είναι μια χειρουργική επέμβαση που περιλαμβάνει τομή και άνοιγμα της αρτηρίας ώστε να αφαιρεθεί η πλάκα.
Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στις 21 Νοεμβρίου 2025 στο επιστημονικό περιοδικό The New England Journal of Medicine διαπίστωσε ότι άτομα που έλαβαν φαρμακοθεραπεία και ενδοπρόθεση είχαν λιγότερα εγκεφαλικά και ήταν λιγότερο πιθανό να καταλήξουν τα επόμενα τέσσερα χρόνια συγκριτικά με εκείνους που έλαβαν μόνο το φάρμακο. Η ενδαρτηρεκτομή δεν παρείχε επιπρόσθετο όφελος πέραν του φαρμάκου μόνου. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι συμμετέχοντες στη μελέτη είχαν όλοι σοβαρή στένωση και κανείς δεν είχε πρόσφατα συμπτώματα στένωσης της καρωτίδας (βλ. «Ενδείξεις και συμπτώματα στένωσης της καρωτίδας»).
Παρότι τα αποτελέσματα αυξάνουν τις προειδοποιήσεις για την ενδαρτηρεκτομή, δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι οι ενδοπροθέσεις είναι καλή ιδέα, λέει ο δρ Libby. Οι πρώτοι συμμετέχοντες εντάχθηκαν στη μελέτη ξεκινώντας από το 2014. Τότε, οι στόχοι της φαρμακοθεραπείας δεν ήταν τόσο αυστηροί όσο συνιστούν οι τρέχουσες κατευθυντήριες οδηγίες.
«Παραδείγματος χάριν, οι τιμές-στόχοι για την αρτηριακή πίεση είναι σήμερα χαμηλότερες. Σήμερα έχουμε φάρμακα που μπορούν να μειώσουν ριζικά την LDL [κακή] χοληστερόλη, μεταξύ των οποίων τους αναστολείς PCSK9 όπως η αλιροκουμάμπη, η εβολοκουμάμπη και η ινκλισιράνη. Επίσης, τα νέα φάρμακα GLP-1 για τον διαβήτη και την παχυσαρκία έχουν αποδεδειγμένα οφέλη στη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου», λέει ο δρ Libby.
Διστακτικότητα στη λήψη φαρμάκων
Όμως το να πείσει κανείς κάποιον να λάβει φάρμακα όταν δεν έχει κανένα σύμπτωμα αποτελεί πρόκληση. «Κανείς δεν αισθάνεται την υπέρταση ή την υψηλή χοληστερόλη, έτσι περνάω μεγάλο μέρος του χρόνου μου προσπαθώντας να πείσω τους ασθενείς να λαμβάνουν φάρμακα ώστε να μειώσουν τον κίνδυνο που διατρέχουν», λέει ο δρ Libby. Επιπλέον, το κέρδος είναι απροσδιόριστο – κανείς δεν θα σας πει ποτέ ευχαριστώ για ένα εγκεφαλικό που δεν έπαθε, προσθέτει.
Τι ισχύει όμως για τα άτομα με σοβαρή στένωση της καρωτιδικής αρτηρίας που αναρωτιούνται για το εάν θα υποβληθούν σε επέμβαση για την αντιμετώπιση της αθηρωματικής πλάκας; Στο σύνολό τους, τα σημερινά φάρμακα είναι τόσο πολύ περισσότερο αποτελεσματικά, που ενδέχεται να είμαστε σε θέση να αποτρέψουμε την ανάγκη για διηθητικές επεμβάσεις, λέει ο δρ Libby. Μάλιστα, παρατηρείται μια παράλληλη τάση θεραπευτικής αντιμετώπισης της πλάκας των στεφανιαίων αρτηριών με εντατική φαρμακοθεραπεία αντί με ενδοπρόθεση.
Παρότι οι ενδοπροθέσεις για τη στένωση της καρωτίδας είναι σαφώς κατάλληλες σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι αμφιλεγόμενες γιατί σπανίως η επέμβαση μπορεί να προκαλέσει εγκεφαλικό επεισόδιο. Η συμβουλή του δρος Libby είναι να συνεργαστείτε στενά με τον γιατρό σας προκειμένου να προσδιορίσετε κατά πόσο τα φάρμακα έχουν νόημα για εσάς. Μερικοί άνθρωποι μπορεί να αισθάνονται περισσότερο ασφαλείς με την τοποθέτηση ενδοπρόθεσης. «Η δουλειά μου είναι να ενημερώνω τον κόσμο σχετικά με τα οφέλη και τους κινδύνους και να συνεργάζομαι μαζί τους στη λήψη της απόφασης», επισημαίνει.
Βελτίωση προσδιορισμού του κινδύνου και μελλοντικές κατευθύνσεις
Όλο και περισσότερο, οι ειδικοί αναγνωρίζουν πως ο βαθμός στένωσης στο εσωτερικό της καρωτίδας δεν είναι επαρκής πληροφορία προκειμένου να εκτιμηθεί ο κίνδυνος εγκεφαλικού. Όπως ακριβώς συμβαίνει στις στεφανιαίες αρτηρίες, οι πλάκες που μεγαλώνουν μπορεί να μην προκαλούν στένωση των καρωτίδων αρτηριών, αλλά μπορεί να υποστούν ρήξη και να σχηματίσουν επικίνδυνους θρόμβους. Στο μέλλον, απεικονιστικές εξετάσεις μεγαλύτερης ακρίβειας, γνωστές ως υπολογιστικές τομογραφίες καταμέτρησης φωτονίων, είναι πιθανό να επιτρέπουν στους γιατρούς να χαρακτηρίσουν καλύτερα τους διαφορετικούς τύπους πλάκας στις αρτηρίες του λαιμού και της καρδιάς, γεγονός που μπορεί να βελτιώσει την ικανότητα πρόγνωσης του κινδύνου που διατρέχει ένα άτομο, λέει ο δρ Libby.
Ενδείξεις και συμπτώματα της στένωσης της καρωτίδας αρτηρίας
Η στένωση της καρωτίδας αρτηρίας συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα, εκτός εάν η αρτηρία έχει σοβαρή στένωση ή είναι πλήρως φραγμένη. Πιθανή ένδειξη αποτελεί ένας χαρακτηριστικός συριστικός ήχος, που ονομάζεται φύσημα, τον οποίο ο γιατρός μπορεί να ακροαστεί μέσω στηθοσκοπίου που τοποθετείται πάνω στην αρτηρία.
Σε ορισμένους ασθενείς, το πρώτο σύμπτωμα της στένωσης καρωτίδας είναι ένα εγκεφαλικό επεισόδιο. Άλλοι παρουσιάζουν ένα παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο (ΠΙΕ / TIA), ή μίνι εγκεφαλικό, το οποίο συνήθως διαρκεί για σύντομο διάστημα και υποχωρεί εντός 24 ωρών. Τα ΠΙΕ είναι ένα προειδοποιητικό σύμπτωμα ενός επικείμενου κανονικού εγκεφαλικού επεισοδίου. Τα εγκεφαλικά και τα ΠΙΕ συχνά συνδέονται και με οφθαλμολογικά προβλήματα, με συνηθέστερη την αιφνίδια απώλεια της όρασης, που οι ασθενείς περιγράφουν συχνά σαν μια κουρτίνα που πέφτει μπροστά στο ένα μάτι. Άλλα ζητήματα περιλαμβάνουν δυσκολία στην ομιλία ή ξαφνική αδυναμία στο πρόσωπο, στα χέρια ή στα πόδια.
Εάν έχετε οποιοδήποτε από αυτά τα συμπτώματα, ακόμη κι αν περάσουν γρήγορα, καλέστε αμέσως το 166.
Σημείωση: Στόχος του περιοδικού Harvard Health Letter είναι να διερμηνεύει ιατρικές πληροφορίες για τον γενικό αναγνώστη με έγκαιρο και ακριβή τρόπο. Το περιεχόμενό του δεν προορίζεται να παρέχει προσωπική ιατρική συμβουλή, η οποία θα πρέπει να λαμβάνεται απευθείας από γιατρό.
