Ώρα για ενδοσκόπηση

Με τη νέα χρονιά να κινείται πολιτικά ανάμεσα στην ανάληψη της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ε.Ε. και μιας ακόμα εκλογικής αναμέτρησης, έχουμε δυστυχώς να ακούσουμε πολλά και να υποστούμε περισσότερα. Και γι’ αυτό ακριβώς επείγει να «ξυπνήσουμε» όσο είναι ακόμα νωρίς, ώστε να θέσουμε σε λειτουργία τον μηχανισμό άμυνας απέναντι στα μεγάλα λόγια που προβλέπεται να κυκλοφορήσουν μπροστά μας τον νέο αυτό χρόνο. Αναμφισβήτητα θα λεχθούν πολλά –από κυβέρνηση και από κόμματα– για το πόσο καλά τα καταφέρνουν, για το πόσο περήφανοι είναι για τα επιτεύγματά τους, για το ποιος είναι ο πιο ικανός, ο πιο πατριώτης, ο πιο αποτελεσματικός κτλ. και η δημόσια σφαίρα θα γεμίσει από επικοινωνιακές συγκρίσεις και επιλεκτικές «αλήθειες» με επιλεκτική μνήμη. Ήρθε, λοιπόν, η ώρα να συνειδητοποιήσουμε πως τώρα περισσότερο από ποτέ οφείλουμε να στρέψουμε το βλέμμα από τα έδρανα και τα τηλεοπτικά πάνελ στον καθρέφτη, ώστε να αντιληφθούμε επιτέλους τι είδους πολιτική κουλτούρα συντηρούμε τόσο καιρό με τη στάση μας. Να αναρωτηθούμε τι ανεχόμαστε, τι επιλέγουμε να ακούμε και ποιο είναι το κριτήριο που διαμορφώνει την κρίση μας. Η τοξικότητα, ο καμουφλαρισμένος λαϊκισμός, η αβάσταχτη ελαφρότητα λόγου και σκέψης, η απουσία πολιτικών που να εμπνέουν σοβαρότητα δεν εμφανίστηκαν από το πουθενά. Κάποιος δημιούργησε τον χώρο για να κάνουν την παρουσία τους αισθητή κι αυτός ο κάποιος είμαστε εμείς. Όσο δεν αναγνωρίζουμε την ευθύνη μας και κατ’ επέκταση δεν την αναλαμβάνουμε, τόσο θα επιτρέπουμε τη μετατροπή της πολιτικής σε αρένα εντυπώσεων με μας να χειροκροτούμε ή να αποδοκιμάζουμε χωρίς να διεκδικούμε καμία ουσία. Για να διεκδικήσουμε, ωστόσο, ουσία πρέπει επιτέλους να πάψουμε να επιλέγουμε πολικά πρόσωπα ή σχήματα με βάση το θυμικό μας και να επανακτήσουμε τη λογική και τον στοχασμό μας. Η αλλαγή δεν επέρχεται με την αντίδραση, αλλά με τη δράση και η δράση δεν πρέπει να προκύπτει αντανακλαστικά, αλλά ενδοσκοπικά με την αναγνώριση των λαθών που μας οδήγησαν στην αναζήτηση σωτήρων και επέτρεψαν στο φαίνεσθαι να κερδίσει έδαφος. Την ίδια ώρα, λοιπόν, που η κυβέρνηση θα καυχιέται για τα όσα σπουδαία θα επιτύχουμε ως χώρα που προεδρεύει του Συμβουλίου της Ε.Ε. και τα κόμματα θα προσπαθήσουν να κόψουν και να ράψουν τις θέσεις τους στα μέτρα όχι του δημόσιου συμφέροντας αλλά των ποσοστών που προσδοκούν να αποκτήσουν, εμείς οφείλουμε να σταθούμε στο ύψος της κρισιμότητας αυτής της συγκυρίας και να αναλογιστούμε κατά πόσο θα επιτρέψουμε να συνεχίσει αυτό το θλιβερό σενάριο με τους εμφανιζόμενους «σωτήρες», τους «αντισυστημικούς» και τα «καλά παιδιά», που με μαθηματική ακρίβεια οδηγεί στην επικράτηση του λαϊκισμού και των ακραίων στοιχείων ή αν θα «ξυπνήσουμε» απαιτώντας την επικράτηση σοβαρών πολιτικών που ξέρουν να εστιάζουν στην ουσία και διαθέτουν πολιτική τόλμη για υπερβάσεις από τις παθογένειές μας. Προκειμένου, ωστόσο, να μετατοπιστούμε προς αυτή την κατεύθυνση, είναι προαπαιτούμενο η παραδοχή πως μπερδέψαμε την εικόνα με την ουσία, το φαιδρό με το αντισυστημικό, το κενό περιεχομένου με το δήθεν καθαρό και τη βραχυπρόθεσμη ανακούφιση με τη μακροπρόθεσμη ευθύνη. Καλά κάνουμε, λοιπόν, να το ξεκαθαρίσουμε μέσα μας νωρίς-νωρίς, πως η Προεδρία της Κύπρου στην Ε.Ε. δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση πολιτικής ωριμότητας ούτε και πιστοποιητικό πολιτικού πολιτισμού. Το ίδιο ισχύει και για τις εκλογές, οι οποίες δεν αρκούν από μόνες τους για να ανανεώσουν ή και να προφυλάξουν τη δημοκρατία, αφού η δημοκρατία δοκιμάζεται καθημερινά στον τρόπο που μιλάμε, ακούμε, κρίνουμε, σκεφτόμαστε και κυρίως πολιτευόμαστε. Και γι’ αυτό ακριβώς, η πιο ουσιαστική πολιτική πράξη της νέας χρονιάς είναι μια ειλικρινής αυτοεξέταση. Να ξανασκεφτούμε πού θέλουμε να πάμε ως κοινωνία. Και αν είμαστε διατεθειμένοι να πληρώσουμε το τίμημα της σοβαρότητας, της συνέπειας και της ευθύνης. Γιατί χωρίς αυτά, καμία προεδρία και καμία εκλογή δεν μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας.