Τη θέση ότι ο τομέας των ακινήτων μπορεί να αποτελέσει έναν από τους σημαντικότερους μοχλούς για την πράσινη μετάβαση της Κύπρου εξέφρασε ο Head of Business Development and Strategy της Altia, Δημήτρης Τσιακκής. Στο πλαίσιο ομιλίας του στο συνέδριο Green Agenda, τονίστηκε πως, η Πράσινη Ατζέντα αποτελεί μία από τις κορυφαίες προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ότι η εφαρμογή ορισμένων πολιτικών μπορεί μεν να καθυστερεί, ωστόσο ο τελικός στόχος της πράσινης μετάβασης παραμένει αμετάβλητος.

Όπως είπε, τα κτίρια και η γη διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην προσπάθεια επίτευξης περιβαλλοντικής βιωσιμότητας σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, και ενώ οι νέες αναπτύξεις θα διαμορφώσουν το μέλλον, η αναβάθμιση του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος θα καθορίσει εάν θα επιτευχθούν οι κλιματικοί στόχοι. Ο κ. Τσιακκής υπογράμμισε ότι, η πολιτική γης αποτελεί το ισχυρότερο εργαλείο που διαθέτουν οι κυβερνήσεις για να κατευθύνουν τη βιώσιμη ανάπτυξη του τομέα των ακινήτων.

Όπως υπογράμμισε, η πράσινη μετάβαση δεν αποτελεί απλώς μια περιβαλλοντική πολιτική, αλλά μια στρατηγική που επηρεάζει την οικονομία, την ενέργεια, τις επενδύσεις και τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται οι πόλεις του μέλλοντος. Τα κτίρια στην Ευρωπαϊκή Ένωση ευθύνονται για περίπου το 40% της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας και για περίπου το 35% των ενεργειακών εκπομπών. Παράλληλα, όπως είπε ο κ. Τσιακκής, ο κατασκευαστικός τομέας παράγει περίπου το 40% των συνολικών αποβλήτων και χρησιμοποιεί σχεδόν το 50% των πρώτων υλών που εξορύσσονται.

Σημειώνεται πως, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη θέσει ως στόχο την επίτευξη μηδενικών καθαρών εκπομπών έως το 2050, ενώ μέσω της πρωτοβουλίας «Fit for 55» επιδιώκει τη σημαντική μείωση των εκπομπών μέχρι το 2030.

Αναποτελεσματικό το κτηριακό απόθεμα

Ο Head of Business Development and Strategy της Altia σημείωσε ότι πάνω από το 80% του κτιριακού αποθέματος της Κύπρου θεωρείται ενεργειακά αναποτελεσματικό, ενώ οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα που σχετίζονται με τα κτίρια εκτιμάται ότι ξεπερνούν το 50% του συνολικού αποτυπώματος. Την ίδια στιγμή, τα ποσοστά ανακύκλωσης κατασκευαστικών αποβλήτων είναι κάτω από το 38% και η εξάρτηση από την  υγειονομική ταφή απορριμμάτων υψηλή. Κατά αντιστοιχία, στην Ε.Ε. το ποσοστό συνολικής κατανάλωσης ενέργειας είναι στο 40%, ποσοστό σχεδόν ίδιο με της Κύπρου στο 30 – 40%. Στην Ε.Ε. το ποσοστό ενεργειακά αναποτελεσματικών κτηρίων είναι στο 75%, οι εκπομπές CO2 σε όλο τον κύκλο ζωή των κτηρίων στο 40% και το ποσοστό των συνολικών αποβήτων στο 37%. Το ποσοστό ανακύκλωσης στην Ε.Ε. είναι στο 10% - 90%, ποσοστό εξαιρετικά μεγαλύτερο από το 15% της Κύπρου.

Τα πρότυπα ενεργειακής κατανάλωσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Κύπρο όπως τόνισε ο κ. Τσιακκής διαφέρουν σημαντικά ως προς τη σχέση μεταξύ κτιρίων και μεταφορών. Η χαμηλότερη συμμετοχή των κτιρίων στην Κύπρο δεν οφείλεται σε καλύτερη ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, αλλά κυρίως στη σημαντικά μεγαλύτερη κατανάλωση ενέργειας που προέρχεται από τον τομέα των μεταφορών, εξήγησε, ενώ παρότι δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία για την Κύπρο, όσον αφορά στο περιβαλλοντικό αποτύπωμα των κτιρίων, εκτιμάται ότι το συνολικό ανθρακικό αποτύπωμα είναι υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ. "Οι ενσωματωμένες εκπομπές άνθρακα (Embodied Emissions) είναι σημαντικά υψηλότερες, τόσο σε απόλυτους όσο και σε σχετικούς όρους", υπέδειξε.

Ο ρόλος των κινήτρων

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στην ανάγκη υιοθέτησης ενός νέου μοντέλου πολεοδομικού σχεδιασμού. Όσον αφορά στο ρυθμιστικό πλαίσιο, ο κ. Τσιακκής σημείωσε πως, η κυβέρνηση προσφέρει σήμερα επιχορηγήσεις και επιδοτήσεις δανείων για πράσινες αναπτύξεις και νέες ενεργειακά αποδοτικές οικοδομές. Τα κίνητρα αυτά κατά τον ίδιο μπορούν να ενισχυθούν σημαντικά τόσο για τους ιδιοκτήτες κατοικιών όσο και για τους μεγάλους developer γης. Επιπρόσθετα, οι αναπτύξεις που πληρούν αυξημένα περιβαλλοντικά πρότυπα μπορούν να επωφελούνται από ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης.

Αναφορικά με την ανάπτυξη σε επίπεδο περιοχής, κατά τον κ. Τσιακκή απαιτείται μια πιο προηγμένη πολεοδομική στρατηγική που θα υπερβαίνει την έννοια του μεμονωμένου πράσινου κτιρίου και θα οδηγεί στη δημιουργία μικτών αναπτύξεων μικρής κλίμακας. Οι αναπτύξεις αυτές μπορούν να μοιράζονται ενεργειακές υποδομές, να βελτιώνουν τη συνδεσιμότητα και τις μετακινήσεις, να ενσωματώνουν περισσότερο πράσινο και να αξιοποιούν ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε μεγαλύτερη κλίμακα.

Σχετικά με τις ενσωματωμένες εκπομπές, η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται κυρίως στις λειτουργικές εκπομπές των κτιρίων, παραβλέποντας τις εκπομπές που προκύπτουν από την ίδια την κατασκευή τους. Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την Κύπρο, όπως είπε, καθώς η πλειονότητα των οικοδομικών υλικών εισάγεται από το εξωτερικό. Συνεπώς, θα πρέπει να προωθούνται και να επιβραβεύονται έργα που λαμβάνουν υπόψη το συνολικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής τους.

Πιο φιλική η ανακαίνιση

Η συντήρηση και αναβάθμιση των υφιστάμενων κτιρίων αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη πρόκληση, καθώς όπως υπέδειξε, η αναβάθμιση τους μπορεί να μειώσει τις εκπομπές κατά 50% έως 70% σε σύγκριση με την ανέγερση νέων οικοδομών. Τα υφιστάμενα κτίρια εμπεριέχουν ήδη σημαντικές ποσότητες άνθρακα μέσω των υλικών κατασκευής, των μεταφορών και των εργασιών που πραγματοποιήθηκαν κατά την ανέγερσή τους, ενώ η κατεδάφιση και η ανοικοδόμηση δημιουργούν μεγάλες νέες εκπομπές.

Όπως σημείωσε, τα περισσότερα κτίρια που θα υπάρχουν το 2050 έχουν ήδη κατασκευαστεί σήμερα. Τα ανακαινισμένα και σωστά συντηρημένα ακίνητα σύμφωνα με τον επικεφαλής της Altia διατηρούν υψηλότερη αξία και είναι σημαντικά πιο ελκυστικά στην αγορά, ενώ η βιωσιμότητα αποτελεί πλέον βασικό κριτήριο επιλογής για πολλούς ενοικιαστές και επενδυτές, ιδιαίτερα διεθνείς.

Ο οικοτουρισμός και η αξιοποίηση γης

Σύμφωνα με τις πρωτοβουλίες για τη βιώσιμη αξιοποίηση της γης, τονίστηκε στην παρουσίαση πως, η αύξηση των οικιστικών ζωνών στις αγροτικές περιοχές δεν αποτελεί πάντοτε την πιο αποτελεσματική αξιοποίηση της γης. Αντίθετα, η προώθηση του οικοτουρισμού μπορεί να δημιουργήσει καλύτερη ισορροπία μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης και περιβαλλοντικής προστασίας. Ο οικοτουρισμός ενθαρρύνει ήπιες αναπτύξεις χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος, ενώ παράλληλα δημιουργεί οικονομικά κίνητρα για τη διατήρηση και προστασία της φύσης.

Παράλληλα με τον οικοτουρισμό, υπέδειξε πως, η αναδάσωση πρέπει να αποτελέσει βασική προτεραιότητα. Σήμερα, μεγάλες δασικές εκτάσεις παραμένουν απομονωμένες ή υποαξιοποιημένες, καθώς η έλλειψη υδάτινων πόρων καθιστά πολλά έργα αναδάσωσης οικονομικά δύσκολα. Η οικονομική δραστηριότητα που δημιουργείται μέσω του οικοτουρισμού μπορεί να στηρίξει την περαιτέρω προστασία των δασών και να συμβάλει στην αντιμετώπιση περιβαλλοντικών προβλημάτων που επιδεινώνονται με την πάροδο του χρόνου.

Κόστος ενέργειας παρά τον ήλιο

Παρά τη μεγάλη ηλιοφάνεια που διαθέτει η Κύπρος καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, ο κ. Τσιακκής υπενθύμισε πως, το κόστος ενέργειας παραμένει υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. «Πολλοί οι λόγοι», όπως είπε, όπως οι περιορισμοί στη χωρητικότητα του δικτύου, η έλλειψη επαρκών συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας και η ενεργειακή απομόνωση της χώρας δεν επιτρέπουν την πλήρη αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. «Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια εποχή όπου η ενεργειακή ασφάλεια εξελίσσεται σε κρίσιμο γεωπολιτικό και οικονομικό παράγοντα», σχολίασε.