Τις ισχυρότερες μέχρι σήμερα αποδείξεις ότι πλανήτες πέρα από το ηλιακό μας σύστημα διαθέτουν μαγνητικά πεδία όπως η Γη και πέντε ακόμα πλανήτες στο ηλιακό μας σύστημα έχουν πλέον στα χέρια τους αστρονόμοι, με βάση τη συμπεριφορά των ανέμων σε επτά μεγάλους εξωπλανήτες με ατμόσφαιρες στις οποίες καταγράφονται υψηλές θερμοκρασίες.

Τα ευρήματα, που προέκυψαν από τις παρατηρήσεις με τηλεσκόπια στη Χιλή και τη Χαβάη, εμβαθύνουν την κατανόησή μας για τους εξωπλανήτες αποδεικνύοντας ότι τουλάχιστον ορισμένοι έχουν ένα σημαντικό χαρακτηριστικό το οποίο παρατηρείται σε έξι από τους οκτώ πλανήτες του ηλιακού συστήματος. Αυτό δεν είναι άλλο από το μαγνητικό πεδίο, ένα αόρατο πεδίο δύναμης που παράγεται από την κίνηση ενός ηλεκτρικά αγώγιμου υλικού βαθιά μέσα σε έναν πλανήτη – έναν πυρήνα λιωμένου μετάλλου – σε συνδυασμό με την περιστροφή του πλανήτη.

Και παρόλο που κανένας από τους εξωπλανήτες της έρευνας δεν είναι υποψήφιος για να φιλοξενήσει ζωή όπως τη γνωρίζουμε, το μαγνητικό πεδίο θα μπορούσε να είναι ένας από τους παράγοντες που συμβάλλει ώστε να γίνει κατοικήσιμος ένας βραχώδης πλανήτης όπως η Γη.

Αυτοί οι εξωπλανήτες περιστρέφονται ο καθένας πολύ κοντά σε ένα μεγάλο και θερμό αστέρι, με τη μία πλευρά να αντικρίζει μόνιμα το αστέρι και την άλλη να παραμένει διαρκώς στραμμένη προς το σκοτάδι, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της Σελήνης με τη Γη.

Αυτός ο τύπος πλανήτη ονομάζεται «καυτός Δίας», καθώς έχει μέγεθος και σύνθεση συγκρίσιμα με αυτά του μεγαλύτερου πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος, με τη διαφορά ότι έχει πολύ υψηλότερη θερμοκρασία. Οσο για τη μάζα τους ήταν συγκρίσιμη με αυτή του Δία – έως και τρεις φορές μεγαλύτερη.

Ισχυροί άνεμοι πνέουν από το ημισφαίριο που αντικρίζει το θερμό τους αστέρι (dayside) προς το ημισφαίριο που κοιτάζει μακριά από το αστέρι (nightside). Η τροχιακή εγγύτητα των πλανητών με τα άστρα που τους φιλοξενούν δημιουργεί υψηλότατες θερμοκρασίες στην πλευρά προς το αστέρι. Ολοι τους βρίσκονται πιο κοντά στο αστέρι που τους φιλοξενεί, από ό,τι ο Ερμής στον ήλιο.

«Αυτό που θα περίμενε κανείς είναι ότι οι πλανήτες με υψηλότερες θερμοκρασίες θα είχαν ισχυρότερους ανέμους. Οσο περισσότερη ενέργεια έχει ένα σύστημα, τόσο πιο βίαιοι γίνονται οι άνεμοι. Αλλά βλέπουμε το αντίθετο», δήλωσε η αστρονόμος Τζούλια Σάιντελ του Εργαστηρίου Λαγκράνζ του Αστεροσκοπείου της Κυανής Ακτής στη Νίκαια της Γαλλίας, κύρια συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύθηκε την Τρίτη στο περιοδικό Nature Astronomy.

«Οι πιο καυτοί πλανήτες έχουν τους λιγότερο ισχυρούς ανέμους (…) και αυτό είναι πραγματικά περίεργο από όσα γνωρίζουμε για το πώς συμπεριφέρονται οι ατμόσφαιρες», είπε η Σάιντελ. «Αυτό σημαίνει ότι όλη αυτή η ενέργεια που το αστέρι διοχετεύει στην ατμόσφαιρα του πλανήτη πρέπει να διαχυθεί με διαφορετικό τρόπο. Και η μόνη δυνατότητα (…) είναι μέσω του μαγνητικού πεδίου και της αλληλεπίδρασής του με τα κινούμενα φορτισμένα σωματίδια της ατμόσφαιρας».

Οι ταχύτητες ανέμου στους επτά εξωπλανήτες ήταν πολλαπλάσιες από αυτές που καταγράφονται στον Δία.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι οι περισσότεροι πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος έχουν μαγνητικά πεδία, οι ερευνητές δήλωσαν ότι δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι το ίδιο συμβαίνει και με τους εξωπλανήτες. Ωστόσο, οι επιστήμονες δυσκολεύονταν μέχρι τώρα να βρουν πειστικά στοιχεία.

«Δεν εξετάζουμε έναν μόνο εξωπλανήτη, αλλά εξετάζουμε ένα πλήθος και βλέπουμε μια τάση να αναδύεται», είπε η Σάιντελ.

Το μαγνητικό πεδίο του Δία είναι το μεγαλύτερο και ισχυρότερο στο ηλιακό μας σύστημα. Οι επτά εξωπλανήτες είχαν μαγνητικά πεδία μικρότερα από αυτά του Δία, αλλά συγκρίσιμα με τους υπόλοιπους πλανήτες του ηλιακού συστήματος.

Ο Ερμής, ο Κρόνος, ο Ουρανός, ο Ποσειδώνας, η Γη και ο Δίας διαθέτουν μαγνητικά πεδία πλανητικής κλίμακας. Η Αφροδίτη και ο Αρης, αντίθετα, δεν διαθέτουν μαγνητικό πεδίο, ενώ και ο Γανυμήδης, ένα μεγάλο φεγγάρι του Δία, παράγει το δικό του μαγνητικό πεδίο. Το φεγγάρι της Γης, πολύ καιρό πριν, διέθετε επίσης το δικό του μαγνητικό πεδίο.

Το μαγνητικό πεδίο είναι ένας από τους παράγοντες που καθορίζουν το κατά πόσον ένας πλανήτης είναι σε θέση να διατηρήσει την ατμόσφαιρά του για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Για παράδειγμα, ο Αρης κάποτε είχε μαγνητικό πεδίο, αλλά το έχασε πριν από δισεκατομμύρια χρόνια, αφού ψύχθηκε το εσωτερικό του, και τώρα η ατμόσφαιρά του είναι εύθραυστη και το περιβάλλον του αφιλόξενο.

«Αν και η αντίληψη ότι τα μαγνητικά πεδία καθορίζουν άμεσα εάν ένας πλανήτης είναι κατοικήσιμος είναι εσφαλμένη, αυτά μπορούν πράγματι να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στο πώς εξελίσσεται ένας πλανήτης με την πάροδο του χρόνου», δήλωσε η αστρονόμος και συν-συγγραφέας της μελέτης Μπιμπιάνα Πρινοθ του Ευρωπαϊκού Νότιου Αστεροσκοπείου στη Γερμανία. «Η ζωή όπως την ξέρουμε βασίζεται στην ύπαρξη ατμόσφαιρας. Η ατμόσφαιρα βοηθά στη διατήρηση της επιφανειακής πίεσης, στη ρύθμιση της θερμοκρασίας και, στη Γη, επιτρέπει την ύπαρξη νερού σε υγρή μορφή στην επιφάνεια».