Kathimerini.gr
Με την ισχύ της New START, της τελευταίας πυρηνικής συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ – Ρωσίας, να εκπνέει στις 5 Φεβρουαρίου, ως μόνη βεβαιότητα για το πυρηνικό μέλλον του πλανήτη μοιάζει να προβάλλει η… αβεβαιότητα.
«Ακόμη και στο απόγειο του πυρηνικού διαγκωνισμού του Ψυχρού Πολέμου, Ηνωμένες Πολιτείες και Σοβιετική Ενωση συνήψαν μια σειρά συνθηκών για να αποτρέψουν την ανεξέλεγκτη κλιμάκωση της κούρσας εξοπλισμών. Αν και δεν συμφωνούσαν σε πολλά άλλα θέματα, οι ηγέτες της Μόσχας και της Ουάσιγκτον αναγνώριζαν την αξία των συνομιλιών – από το 1969 έως πολύ μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991 – για τη δημιουργία ενός σταθερού και προβλέψιμου πλαισίου που περιόριζε το μέγεθος των πυρηνικών οπλοστασίων τους», σχολιάζει το Reuters.
ΗΠΑ και Ρωσία δεν έχουν πραγματοποιήσει καμία συζήτηση για μια νέα συνθήκη που θα διαδεχτεί την υπάρχουσα.
Τον Σεπτέμβριο, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν είχε προτείνει την παράταση για επιπλέον 12 ακόμη μήνες της ισχύος της υφιστάμενης new START – η οποία θέτει πλαφόν στον αριθμό πυρηνικών κεφαλών που μπορεί να αναπτύξει η κάθε πλευρά (1.550 έκαστη) και προβλέπει δικλείδες ελέγχων.
Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν έχει δώσει ακόμη επίσημη απάντηση στα περί παράτασης, ενώ αναλυτές ασφαλείας εμφανίζονται διχασμένοι για το αν θα πρέπει να γίνει ή όχι αποδεκτή η πρόταση Πούτιν.
Μηνύματα
Η ολιγωρία αυτή σηματοδοτεί μία πίστωση χρόνου για τις δύο πλευρές, ενώ στέλνει ένα πολιτικό μήνυμα πως αμφότερες οι δυνάμεις επιθυμούν να διατηρήσουν ένα ψήγμα ελέγχου των οπλοστασίων τους.
Από την άλλη, ωστόσο, η όποια καθυστέρηση επιτρέπει στη Ρωσία τη συνέχιση ανάπτυξης οπλικών συστημάτων εκτός πλαισίου new START – μεταξύ των οποίων, πυραύλους κρουζ Burevestnik και των τορπιλών Poseidon.
Σύμφωνα με τον Γκρεγκ Γουίβερ, πρώην υπεύθυνο στρατηγικών ικανοτήτων στο γενικό επιτελείο εθνικής άμυνας των ΗΠΑ, η Ρωσία αρνείται από το 2023 να δεχτεί αμοιβαίες επιθεωρήσεις που θα παρείχαν στη Ουάσιγκτον διαβεβαιώσεις ότι η Μόσχα εξακολουθεί να συμμορφώνεται με τους όρους της συνθήκης.
Ενδεχόμενη αποδοχή της πρότασης Πούτιν, προσθέτει ο Γουίβερ, θα έστελνε ένα μήνυμα στην Κίνα πως οι ΗΠΑ δεν θα ενίσχυαν τη στρατηγική πυρηνική τους δύναμη, κόντρα στο ραγδαία αναπτυσσόμενο πυρηνικό οπλοστάσιο του Πεκίνου.
«Το μήνυμα αυτό ενδεχομένως θα υπονόμευε την πιθανότητα να κάτσει η Κίνα στο τραπέζι των οπλικών διαπραγματεύσεων, υποδηλώνοντας πως οι αμερικανικές δυνάμεις θα παραμείνουν περιορισμένες ανεξαρτήτως από το πώς θα δράσει η Κίνα».
Ενστάσεις
Σύμφωνα με την Ομοσπονδία Αμερικανών Επιστημόνων (FAS, Federation of American Scientists), η Ρωσία και οι Ηνωμένες Πολιτείες εκτιμάται πως διαθέτουν από 5.459 και 5.177 πυρηνικές κεφαλές, αντιστοίχως, αριθμός που αντιστοιχεί σχεδόν στο 87% όλων των πυρηνικών κεφαλών παγκοσμίως.
Η Κίνα, ωστόσο, έχει επιταχύνει το πυρηνικό της πρόγραμμα και σήμερα διαθέτει περίπου 600 κεφαλές. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Πενταγώνου, το Πεκίνο θα διαθέτει πάνω από 1.000 κεφαλές έως το 2030.
Ενώ ο Τραμπ έχει διαμηνύσει ότι επιθυμεί την «αποπυρηνικοποίηση» τόσο με τη Ρωσία όσο και με την Κίνα, το Πεκίνο θεωρεί «παράλογη και μη ρεαλιστική» μία συμμετοχή του σε τριμερείς συνομιλίες για τον πυρηνικό αφοπλισμό με χώρες των οποίων τα οπλοστάσια είναι πολύ μεγαλύτερα.
Μία επιπλέον παράμετρος που περιπλέκει περαιτέρω τις προσπάθειες πυρηνικής συγκράτησης είναι η αξίωση της Ρωσίας να τεθούν υπό διαπραγμάτευση οι πυρηνικές δυνάμεις των μελών του ΝΑΤΟ, Βρετανίας και Γαλλίας – κάτι που οι δύο χώρες απορρίπτουν.
Σύμφωνα με τον Νικολάι Σοκόφ, η προσπάθεια επίτευξης μιας νέας πολυμερούς πυρηνικής συνθήκης σε αυτό το περιβάλλον είναι «σχεδόν αδιέξοδη. Θα πάρει μια αιωνιότητα».
Ο Σόκοφ, ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο για τον Αφοπλισμό και τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων της Βιέννης και πρώην διαπραγματευτής της Ρωσίας, δήλωσε ότι μια εναλλακτική θα ήταν Ρωσία και ΗΠΑ να καταλήξουν σε μια συμφωνία που θα διαδεχόταν τη νέα START και θα περιλάμβανε ευέλικτα όρια για την ανάπτυξη πυρηνικών κεφαλών, ώστε να ληφθεί υπόψη η κινεζική οπλική συσσώρευση των τελευταίων ετών.
Ωστόσο, σύμφωνα με το Reuters, μία πιο άμεση λύση θα ήταν οι χώρες να επικεντρωθούν σε μέτρα για την άμβλυνση του κινδύνου εκδήλωσης ενός πυρηνικού πολέμου από ατύχημα. Αυτή τη στιγμή, για παράδειγμα, σύμφωνα με τον Σοκόφ, μόνο η Ρωσία και οι ΗΠΑ διαθέτουν μια γραμμή επικοινωνίας που λειτουργεί 24 ώρες το 24ωρο, 7 ημέρες την εβδομάδα, για χρήση σε περίπτωση πυρηνικής κρίσης, ενώ «καμία ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, ούτε καν η έδρα του ΝΑΤΟ, δεν μπορεί να επικοινωνήσει με τη Μόσχα. Δεν υπάρχει ειδικός δίαυλος επικοινωνίας», λέει ο ίδιος.
«Αν τα μέρη ξεκινήσουν ταυτόχρονα και διαπραγματεύσεις για τον έλεγχο των όπλων, αυτό θα ήταν υπέροχο. Αλλά πρέπει να καταλάβετε ότι η επόμενη συνθήκη θα είναι πολύ, πολύ περίπλοκη… Θα χρειαστεί χρόνος. Επομένως, η πρώτη προτεραιότητα είναι η μείωση του κινδύνου και η οικοδόμηση εμπιστοσύνης», πρόσθεσε.
Τι προβλέπει η new START
Η new START κυρώθηκε το 2010, από τον τότε πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα και τον τότε πρόεδρο της Ρωσίας Ντμίτρι Μεντβέντεφ – και παρατάθηκε το 2021 για ακόμη πέντε χρόνια από τη διοίκηση Μπάιντεν. Από τις αρχές του 2011, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία είχαν επτά χρόνια για να μειώσουν τα αποθέματά τους σε στρατηγικά όπλα — δηλαδή, πυρηνικές κεφαλές που εκτοξεύονται από πυραύλους, αεροπλάνα ή υποβρύχια και μπορούν να καλύψουν μεγάλες αποστάσεις.
Συγκεκριμένα, κάθε χώρα περιορίζεται σε:
- 700 διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους, βαλλιστικούς πυραύλους που εκτοξεύονται από υποβρύχια και βαριά βομβαρδιστικά εξοπλισμένα με πυρηνικά όπλα
- ανάπτυξη έως 1.550 πυρηνικών κεφαλών
Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας, οι ομάδες επιθεώρησης των ΗΠΑ και της Ρωσίας δύνανται να διενεργούν 18 επιθεωρήσεις ετησίως κατόπιν βραχυπρόθεσμης ενημέρωσης στις πυρηνικές εγκαταστάσεις της άλλης χώρας, προκειμένου να διασφαλίσουν πως η άλλη πλευρά τηρεί τους όρους της συμφωνίας.
