Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε το πρωί της Δευτέρας ότι μια ειρηνευτική συμφωνία με το Ιράν επρόκειτο να υπογραφεί «σήμερα» στο Πακιστάν, υποστηρίζοντας ότι ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς βρισκόταν καθ’ οδόν.

Στην πραγματικότητα, ωστόσο, ο Βανς βρισκόταν στην Ουάσιγκτον, αναμένοντας σήμα από την Τεχεράνη πριν επιβιβαστεί στο αεροσκάφος του, μια ένδειξη της έντονης αβεβαιότητας που περιβάλλει τις εξελίξεις.

Ο Τραμπ επιδιώκει τον άμεσο τερματισμό του πολέμου, υπό τους δικούς του όρους, ωστόσο, με την εκεχειρία να λήγει σε μία ημέρα, το Ιράν να διατηρεί τον έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ και τις δύο πλευρές να μην έχουν καταφέρει να ορίσουν συνάντηση, ο κίνδυνος κλιμάκωσης παραμένει ορατός.

Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, ο Τραμπ «θέλει να τελειώνει με τον πόλεμο» και δεν αποδέχεται το ενδεχόμενο το Ιράν να χρησιμοποιεί τον έλεγχο των Στενών ως μοχλό πίεσης. «Δεν θέλει να συνεχίσει τις συγκρούσεις, αλλά θα το κάνει αν κρίνει ότι είναι απαραίτητο», ανέφερε χαρακτηριστικά.

«Παράθυρο» για συμφωνία

Παρά τις δυσκολίες, παραμένει ένα «παράθυρο» για συμφωνία, τουλάχιστον για παράταση της εκεχειρίας. Την περασμένη εβδομάδα, μάλιστα, σημειώθηκε ουσιαστική πρόοδος, με τις δηλώσεις του Τραμπ περί επικείμενης συμφωνίας να φαίνονται, μέχρι την Παρασκευή, ρεαλιστικές. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί είχε δηλώσει τότε ότι τα Στενά του Ορμούζ ήταν «πλήρως ανοιχτά», πυροδοτώντας θετικό κλίμα στις αγορές.

Η κατάσταση, ωστόσο, επιδεινώθηκε εκ νέου μέσα σε 24 ώρες. Λίγο μετά τις δηλώσεις Αραγτσί, οι Φρουροί της Επανάστασης άνοιξαν πυρ κατά δεξαμενόπλοιων, επικαλούμενοι την άρνηση των ΗΠΑ να άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό.

Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι το περιστατικό ανέδειξε εσωτερικές διαφωνίες στην Τεχεράνη μεταξύ του προέδρου της Βουλής Μοχάμεντ Γκαλιμπάφ και της στρατιωτικής ηγεσίας. «Δεν είναι σαφές ποιος έχει τον έλεγχο — και ίσως ούτε οι ίδιοι το γνωρίζουν», σχολίασε δεύτερος αξιωματούχος.

Την Κυριακή, οι ΗΠΑ κλιμάκωσαν την ένταση, ανοίγοντας πυρ και καταλαμβάνοντας ιρανικό φορτηγό πλοίο στον Κόλπο του Ομάν, εκτός των Στενών.

Απειλές, αισιοδοξία και αντικρουόμενα μηνύματα

Στο μεταξύ, οι δημόσιες παρεμβάσεις του Τραμπ φαίνεται να εντείνουν τη σύγχυση, καθώς οι απειλές, η αισιοδοξία και τα αντικρουόμενα μηνύματα εναλλάσσονται στις δηλώσεις του.

Ενώ οι διαπραγματευτές του συζητούσαν αποδέσμευση 20 δισ. δολαρίων από παγωμένα ιρανικά κεφάλαια και προσωρινή αναστολή εμπλουτισμού ουρανίου, ο ίδιος δήλωνε ότι το Ιράν έχει ήδη συμφωνήσει να εγκαταλείψει πλήρως το πυρηνικό πρόγραμμά του.

Παράλληλα, μετέβαλλε συνεχώς τις δηλώσεις του για το ποιος θα μεταβεί στο Πακιστάν και πότε, ενώ ταυτόχρονα απειλούσε με καταστροφή υποδομών στο Ιράν. Η Τεχεράνη ερμήνευσε τη στάση αυτή ως πιθανή συγκάλυψη για αιφνιδιαστική στρατιωτική επίθεση.

Ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν υπογράμμισε ότι «ο σεβασμός των δεσμεύσεων αποτελεί τη βάση κάθε ουσιαστικού διαλόγου», κάνοντας λόγο για «βαθιά ιστορική δυσπιστία» απέναντι στις ΗΠΑ και καταγγέλλοντας «αντιφατικά και μη εποικοδομητικά μηνύματα».

Η ατζέντα των επαφών

Οι διαμεσολαβητές από το Πακιστάν επιχειρούν να επαναφέρουν τη διαδικασία σε τροχιά, μεταφέροντας προτάσεις που αφορούν κυρώσεις, εμπλουτισμό, οικονομικά ανταλλάγματα και το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος.

Παρά τους ισχυρισμούς του Τραμπ, Ιρανοί αξιωματούχοι δεν έχουν αποδεχθεί την οριστική εγκατάλειψη του εμπλουτισμού, με τις θέσεις τους να κυμαίνονται από προσωρινή αναστολή έως πολυετείς δεσμεύσεις περιορισμού.

Από την πλευρά των ΗΠΑ, εκτιμάται ότι η οικονομική πίεση από τον αποκλεισμό είναι ασφυκτική για την ιρανική οικονομία, με αξιωματούχους να σημειώνουν ότι η Τεχεράνη επιδιώκει άρση κυρώσεων και πρόσβαση σε κεφάλαια.

«Πιστεύουμε ότι δεν μπορούν να αντέξουν αυτή την κατάσταση. Η οικονομική καταστροφή είναι πραγματική. Οι Ιρανοί είναι σκληροί και ανθεκτικοί, αλλά αυτό είναι πολύ βαρύ», ανέφερε χαρακτηριστικά Αμερικανός αξιωματούχος.

Παρά τη συγκρατημένη αισιοδοξία, ο χρόνος πιέζει και η Ουάσιγκτον εξετάζει ήδη εναλλακτικά σενάρια, συμπεριλαμβανομένου του σεναρίου κατάληψης της στρατηγικής σημασίας νήσου Χάργκ. Οπως σημειώνεται, η φάση των επιχειρήσεων που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου ενδέχεται να αποτελεί μόνο την αρχή.

«Βρισκόμαστε στη δεύτερη φάση. Το αν θα ακολουθήσει τρίτη, με περισσότερους βομβαρδισμούς ή με μια ειρηνευτική συμφωνία, εξαρτάται από το Ιράν», ανέφερε χαρακτηριστικά αξιωματούχος.

«Οχι» από την Τεχεράνη

Η Τεχεράνη αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να μη συμμετάσχει τελικά στις συνομιλίες. «Μέχρι στιγμής δεν έχει ληφθεί απόφαση για τον επόμενο γύρο διαπραγματεύσεων», δήλωσε ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ, Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ, ενώ αμφότερες οι πλευρές ανταλλάσσουν κατηγορίες για παραβίαση της εκεχειρίας.

Ιρανικά κρατικά μέσα μετέδωσαν ότι η Τεχεράνη «απέρριψε» τον δεύτερο γύρο συνομιλιών, αποδίδοντας την πιθανή απουσία της στις «υπερβολικές απαιτήσεις» της Ουάσιγκτον, τις «μη ρεαλιστικές προσδοκίες» και τον συνεχιζόμενο ναυτικό αποκλεισμό. Παραμένει, ωστόσο, ασαφές αν η στάση αυτή είναι οριστική, καθώς ανάλογες δηλώσεις είχαν προηγηθεί και πριν από τον πρώτο γύρο επαφών.

Παρά την αβεβαιότητα, το Ισλαμαμπάντ ενίσχυσε τα μέτρα ασφαλείας ενόψει της άφιξης των αντιπροσωπειών, με αποκλεισμούς δρόμων και αυξημένη παρουσία ενστόλων πέριξ της διπλωματικής ζώνης. Οι εξελίξεις επηρέασαν άμεσα τις αγορές: οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν, ενώ τα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια κινήθηκαν πτωτικά υπό το βάρος της έντασης. «Η συνέχιση της σύγκρουσης δεν ωφελεί κανέναν», δήλωσε ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν, τονίζοντας ότι η Τεχεράνη επιδιώκει τον τερματισμό του πολέμου «με τιμή, σύνεση και σοφία».

Στο μεταξύ, οι τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, ξεπερνώντας τα 4 δολάρια ανά γαλόνι. Ο υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ εκτίμησε ότι δεν αναμένεται σημαντική αποκλιμάκωση πριν από το επόμενο έτος λόγω των επιπτώσεων του πολέμου. Ο Τραμπ, ωστόσο, απέρριψε αυτή την εκτίμηση, δηλώνοντας ότι οι τιμές θα υποχωρήσουν «μόλις τελειώσει η σύγκρουση».