*Θεόδωρος Τσακίρης
Οι όροι συμφωνίας της αμερικανοϊρανικής εκεχειρίας που διέρρευσαν στις 17 Ιουνίου, αν και φαίνεται να αντιμετωπίζουν επαρκώς το άμεσο ζητούμενο του ανοίγματος των Στενών του Ορμούζ, δεν αποτελούν τίποτε περισσότερο από μια συμφωνία για το πώς θα καταλήξουν στην τελική συμφωνία. Οι όροι της εκεχειρίας, την οποία κατά δήλωση του Αμερικανού προέδρου ο ίδιος υποχρεώθηκε να υπογράψει για να αποτρέψει μια «παγκόσμια οικονομική καταστροφή», καθώς τα στρατηγικά αποθέματα των ΗΠΑ «θα τελείωναν σε 4 εβδομάδες», είναι καταφανώς ετεροβαρείς υπέρ της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Η παραδοχή του κ. Τραμπ αποδεικνύει το μέγεθος, αφενός της αποτελεσματικότητας του οικονομικού στραγγαλισμού που επέβαλαν οι Ιρανοί και αφετέρου της απρονοησίας του ίδιου του Αμερικανού προέδρου να τους υποτιμήσει.
Το ότι η εκεχειρία αλλά και η τελική συμφωνία συζητούνται μόνο μεταξύ ΗΠΑ – Ιράν αλλά επιχειρούν να δεσμεύσουν τους συμμάχους και των δύο πλευρών αποτελεί, από μόνο του, το πρώτο προβληματικό σημείο της συμφωνίας καθώς η ικανότητα των ΗΠΑ να επιβάλουν την εκεχειρία στον Λίβανο έναντι του Ισραήλ θα δοκιμάζεται συνεχώς. Το συμφωνητικό της εκεχειρίας αναφέρεται ρητά στον Λίβανο ως τμήμα της συνολικής κατάπαυσης του πυρός (παράγραφος 1), υπογραμμίζοντας ότι τα συμβαλλόμενα μέρη θα σεβαστούν την εδαφική ακεραιότητα και κυριαρχία της χώρας, χωρίς ωστόσο να κάνει καμία αναφορά στην αποχώρηση ισραηλινών στρατευμάτων ή στην ανάγκη αφοπλισμού της Χεζμπολάχ.
Η συμφωνία επιχειρεί, και εάν δεν καταρρεύσει λόγω του Λιβάνου θα το επιτύχει, να αποσυμπιέσει τις πετρελαϊκές επιπτώσεις του πολέμου προβλέποντας την άρση του εκατέρωθεν αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ και των νοτίων λιμένων της Ισλαμικής Δημοκρατίας μέσα σε 30 ημέρες από τη 19η Ιουνίου (παράγραφος 4) μεταθέτοντας την ευθύνη για την αποναρκοθέτηση των Στενών στο ίδιο το Ιράν (παράγραφος 5).
Το συμφωνητικό παρέχει μια σειρά πολύ σημαντικών κινήτρων προς το Ιράν για να αποναρκοθετήσει τα Στενά από μόνο του, χωρίς να επιβάλει για 60 ημέρες κανένα τέλος ή δασμό, ενώ παραπέμπει το ενδεχόμενο επιβολής χρεώσεων για τη διέλευση πλοίων μέσα από τα Στενά σε μια διμερή διαπραγμάτευση μεταξύ Ιράν και Ομάν «σε συζήτηση με (in discussion with) άλλα παράκτια κράτη του Περσικού Κόλπου» (παράγραφος 5).
Η πρόβλεψη αυτή αν και φαίνεται να μην αφορά τις ΗΠΑ, θα επηρεάσει το κόστος μεταφοράς υδρογονανθράκων από τις αμερικανικές εταιρείες που λειτουργούν στον Περσικό Κόλπο, και μας προϊδεάζει για την πρόθεση μεγάλων παραγωγών του Κόλπου να πληρώσουν κάποια μορφή άτυπων διοδίων «κατευνασμού» προς το Ιράν, τουλάχιστον έως ότου υλοποιηθούν σχέδια αγωγών πετρελαίου που θα παρακάμπτουν το Ορμούζ.
Τα κίνητρα συμμόρφωσης που δίνονται στην Τεχεράνη ποικίλλουν από το «πάγωμα» όλων των κυρώσεων που έχουν επιβληθεί στην πώληση ιρανικού πετρελαίου και παραγώγων του για 60 ημέρες από τις 19 Ιουνίου (παράγραφος 10), έως την απελευθέρωση των (αξίας τουλάχιστον 24 δισ. δολ.) ιρανικών παγωμένων περιουσιακών στοιχείων κατά την εφαρμογή (upon implementation) του συμφωνητικού, με στόχο την πλήρη απελευθέρωσή τους μέσα σε διάστημα (το συντομότερο) 60 ημερών (παράγραφος 11).
Το σημαντικότερο όλων των ζητημάτων, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, παραπέμπεται στην ad minimum 60ήμερη διαπραγμάτευση, αφήνοντας όλα τα ενδεχόμενα ανοικτά, ενώ περιορίζεται να αναφέρει ότι η ελάχιστη κοινά αποδεκτή μεθοδολογία απομείωσης του αποθέματος υπερ-εμπλουτισμένου ουρανίου (60%) είναι ο επιτόπου απεμπλουτισμός του υπό την εποπτεία της ΙΑΕΑ.
Φυσικά εάν το απεμπλουτισθέν απόθεμα δεν αφαιρεθεί εκτός χώρας και το Ιράν διατηρήσει φυγοκεντριστές, τότε μπορεί κατά το δοκούν να το επαναεμπλουτίσει…
*Ο δρ Θεόδωρος Τσακίρης είναι διευθυντής Διεθνών Σχέσεων του ΑΔΜΗΕ Α.Ε. και καθηγητής Γεωπολιτικής και Ενεργειακής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
