Γράφει ο Σταύρος Τζίμας

Είναι μια πολύ μικρή, αλλά πολύ διαβολική ευρωπαϊκή χώρα, όπου αμερικανικά στοιχεία συνεργάζονται με Ιρανούς προδότες και καταστρώνουν σχέδια κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας». Η δήλωση ανήκει στον νεκρό πλέον θρησκευτικό ηγέτη του Ιράν Αλί Χαμενεΐ. Εγινε με αφορμή τη δολοφονία του κορυφαίου στρατηγού των Φρουρών της Επανάστασης, Κασέμ Σουλεϊμανί, τον Ιανουάριο του 2020 στο αεροδρόμιο της Βαγδάτης, από αμερικανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος και η «διαβολική χώρα» δεν ήταν άλλη από την Αλβανία.

Η αντίδραση ήρθε από τον τότε πρόεδρο Ιλιρ Μέτα, που έσπευσε να απαντήσει ότι «η Αλβανία είναι πράγματι μια μικρή χώρα, δημοκρατική και καθόλου διαβολική, η οποία σέβεται το διεθνές δίκαιο». Στο ίδιο πνεύμα και ο πρωθυπουργός Εντι Ράμα έσπευσε να διαμηνύσει πως οι απειλές δεν τον πτοούν, καθώς, όπως είπε, η χώρα, ως μέλος του ΝΑΤΟ, τελεί υπό το δίχτυ προστασίας του.

Πώς και γιατί όμως το Ιράν απειλεί το νοτιοανατολικό άκρο της Ευρώπης; Μεταξύ των μουλάδων της Τεχεράνης και της Αλβανίας μαίνεται, χρόνια τώρα, ένας άγνωστος πόλεμος με αφορμή τη «φιλοξενία» έξω από τα Τίρανα τριών χιλιάδων αντικαθεστωτικών Ιρανών Μουτζαχεντίν του Λαού (ΜΕΚ), τους οποίους η Τεχεράνη έχει κατατάξει στους «εχθρούς τρομοκράτες». Αυτή την περίοδο, με τις εχθροπραξίες στον Κόλπο, σε ιρανικά μέσα προσκείμενα στους Φρουρούς της Επανάστασης, εμφανίζονται σενάρια περί στοχοποίησης στο εξωτερικό δομών σχετιζομένων με εχθρικές δραστηριότητες, με τους μουτζαχεντίν στα Τίρανα να βρίσκονται στο επίκεντρο.

Η κυβερνοεπίθεση, την Τρίτη, στα ψηφιακά συστήματα του αλβανικού κοινοβουλίου από χάκερς, που όπως φαίνεται συνδέονται με το καθεστώς του Ιράν, ανέβασε στα ύψη τις ανησυχίες ότι μπορεί η «μικρή διαβολική χώρα» στην Ευρώπη να αποτελέσει στόχο, όχι πυραύλων και drones, αλλά ασύμμετρων επιθέσεων «μοναχικών λύκων» και «ψηφιακών τρομοκρατών».

Η υπόγεια, στην αρχή, σύγκρουση εξελίχθηκε στην πορεία σε πλήρη κατάρρευση των διακρατικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών, με απελάσεις διπλωματών, κλείσιμο πρεσβειών, κυβερνοεπιθέσεις και απειλές, που κρατάει μέχρι σήμερα. Εξ ου και ο πρωθυπουργός Ράμα με το ξέσπασμα του πολέμου στον Κόλπο τάχθηκε με σκληρές δηλώσεις του ανοιχτά υπέρ των ΗΠΑ και του Ισραήλ, αναφέροντας μεταξύ άλλων: «Η Αλβανία έχει αντιμετωπίσει από πρώτο χέρι το βάρβαρο πρόσωπο του καθεστώτος της Τεχεράνης μέσω των κυβερνοεπιθέσεων εναντίον της χώρας μας. Για εμάς αυτό δεν είναι αφηρημένη γεωπολιτική. Είναι εθνική ασφάλεια, ηθική και νομική σαφήνεια», είπε, ενώ ο πρώην αντιπρόεδρος της Αλβανίας και νυν ερευνητής στο Αλβανικό Ινστιτούτο Διεθνών Σπουδών, Γκεντς Πόλο, δήλωσε ότι το καθεστώς της Τεχεράνης «απειλεί όχι μόνο το Ισραήλ, την Αμερική και τη Μέση Ανατολή, αλλά και την Αλβανία, και το έχει δείξει αυτό τα τελευταία χρόνια».

Ιράν και Αλβανία είχαν επί καθεστώτων Χότζα και Χομεϊνί άριστες σχέσεις. Μεταξύ 2013 και 2016, περίπου 3.000 μέλη των Ιρανών Μουτζαχεντίν του Λαού μετεγκαταστάθηκαν στο στρατόπεδο «Ασράφ-3», κοντά στο Δυρράχιο. «Η μετεγκατάσταση αυτή πραγματοποιήθηκε κατόπιν αιτήματος των Αμερικανών και με τη συμμετοχή των Ηνωμένων Εθνών», λέει στην «Κ» ο διευθυντής του Ιδρύματος για τη Δημοκρατία στα Τίρανα, Αριάν Ντουρμίσι και εξηγεί: «Το στρατόπεδο Ασράφ-3 λειτουργεί σήμερα ως η παγκόσμια έδρα της MEK, από όπου οργανώνονται διάφορες δραστηριότητες, όπως οι παγκόσμιες σύνοδοι κορυφής “Free Iran” ή δράσεις για την άσκηση πιέσεων σε δυτικές πρωτεύουσες. Επίσης, από εκεί γίνεται ο συντονισμός με μονάδες εντός του Ιράν για τη διεξαγωγή διαδηλώσεων, για ψηφιακές εκστρατείες μέσω κοινωνικών δικτύων και διαδικτυακή προπαγάνδα με στόχο το ιρανικό καθεστώς».

Προσέγγιση

Το ενδιαφέρον του θεοκρατικού καθεστώτος για τη μικρή και άσημη Αλβανία είχε εκδηλωθεί πολύ πριν από την εγκατάσταση των αντικαθεστωτικών «εχθρών» πολεμιστών μουτζαχεντίν στα Τίρανα. «Μετά την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος της Αλβανίας, το Ιράν επιδίωξε να χρησιμοποιήσει τη χώρα ως πλατφόρμα για την προώθηση του σιιτικού Ισλάμ στα Βαλκάνια, ένα προγεφύρωμά του στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Αυτό διευκολύνθηκε από τις ευνοϊκές σχέσεις που είχαν διαμορφωθεί με το Ιράν μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, όχι για θρησκευτικούς λόγους –καθώς η Αλβανία είχε κλείσει όλα τα θρησκευτικά ιδρύματα και είχε κηρύξει τον αθεϊσμό μία δεκαετία νωρίτερα– αλλά ως διπλωματική κίνηση. Το Ιράν θεωρήθηκε τότε από το καθεστώς Χότζα πιθανός σύμμαχος απέναντι στον διακηρυγμένο εχθρό της Αλβανίας, τις ΗΠΑ. Ιρανικά πολιτιστικά κέντρα, όπως το ίδρυμα Saadi Shirazi και το ίδρυμα Κορανίου, προώθησαν την περσική λογοτεχνία, τη σιιτική ερμηνευτική και θρησκευτικές τελετές, στοχεύοντας ιδιαίτερα την κοινότητα των Μπεκτασήδων, ένα ανεκτικό σουφιστικό-σιιτικό τάγμα που αποτελούσε το 15%-20% των Αλβανών μουσουλμάνων. Κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Βοσνία, το Ιράν χρησιμοποίησε την πρεσβεία και τη γενικότερη παρουσία του στην Αλβανία για να ασκήσει επιρροή στη Βοσνία. Αν και η μακροπρόθεσμη πολιτική του Ιράν ήταν να προσπαθήσει να εξαγάγει το ισλαμιστικό επαναστατικό μοντέλο στην Αλβανία και από εκεί στα Βαλκάνια, αναδεικνύοντας τη θρησκεία του Ισλάμ στη δική της εκδοχή, οι προσδοκίες του προσέκρουσαν στην εξάπλωση του ουαχαμπισμού (συντηρητικό κίνημα του σουνιτικού ισλαμικού δόγματος) και στην επιρροή της Σαουδικής Αραβίας, των χωρών του σουνιτικού κόλπου και αργότερα της Τουρκίας. Επίσης, και αυτό είναι πολύ σημαντικό, η ουσιαστική διείσδυση αναχαιτίστηκε από την πορεία της Αλβανίας προς την ένταξη στο ΝΑΤΟ και στην Ε.Ε., τον έντονα φιλοδυτικό προσανατολισμό της και τον συνταγματικό της κοσμικό χαρακτήρα. Οι παράγοντες αυτοί περιόρισαν την επιρροή του Ιράν στη χώρα. Η κύρια πηγή των σημερινών ιρανικών απειλών προς την Αλβανία δεν πηγάζει από θρησκευτικά αίτια, αλλά από τις δραστηριότητες της MEK κατά του ιρανικού καθεστώτος και από τη στήριξη της Αλβανίας στη συμμαχία ΗΠΑ – Ισραήλ», λέει ο Αριάν Ντουρμίσι.

Και συμπληρώνει ότι «οι έντονες αντικαθεστωτικές δραστηριότητες των μουτζαχεντίν προσείλκυσαν, όπως ήταν φυσικό, το ενδιαφέρον των μυστικών υπηρεσιών του Ιράν, που έθεσαν σε κλοιό παρακολούθησης το στρατόπεδό τους στο χωριό Μανς, μεταξύ Τιράνων και Δυρραχίου, ενώ στο παιχνίδι των κατασκόπων μπήκαν και οι μυστικές υπηρεσίες του Ισραήλ και των ΗΠΑ. Καθώς η πρεσβεία του Ιράν στα Τίρανα λειτουργούσε ως βάση στήριξης των ιρανικών επιχειρήσεων και σε άλλες περιοχές της Ευρώπης, ο νευραλγικός ρόλος του πρέσβη Γκολαμχοσεΐν Μοχαμαντνία, με υπόνοιες εμπλοκής σε τρομοκρατικές επιχειρήσεις, αποκαλύφθηκε, με αποτέλεσμα οι αλβανικές αρχές να τον απελάσουν, τελικά, τον Δεκέμβριο του 2018».

«Επικίνδυνη συμπεριφορά»

Αν και τότε δεν δόθηκαν από αλβανικής πλευράς περισσότερες διευκρινίσεις, οι πάντες εξέλαβαν τις απελάσεις ως έχουσες σχέση με την παρουσία των μουτζαχεντίν και, σύμφωνα με δημοσιεύματα του αλβανικού και διεθνούς Τύπου, με σχεδιαζόμενες δολοφονίες στελεχών τους από τις μυστικές υπηρεσίες της Τεχεράνης. Είχε προηγηθεί απέλαση, με το που πάτησαν το πόδι στο αεροδρόμιο των Τιράνων, δύο άλλων Ιρανών, οι οποίοι ταξίδεψαν υπό δημοσιογραφικό μανδύα στην Αλβανία, πλην όμως οι αλβανικές αρχές, «κατόπιν διαβουλεύσεωνμε συμμαχικές χώρες», τους γύρισαν αμέσως πίσω ως πράκτορες των μυστικών υπηρεσιών του Ιράν, που είχαν ως στόχο να διαπράξουν δολοφονίες. Tόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ισραήλ χαιρέτισαν τις απελάσεις, κατηγορώντας το Ιράν για «επικίνδυνη συμπεριφορά στην Ευρώπη και σε ολόκληρη την υφήλιο», ενώ ο τότε σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ Τζον Μπόλτον μίλησε για «Ιρανούς πράκτορες, οι οποίοι προετοίμαζαν τρομοκρατική επίθεση στην Αλβανία». Μετά και τη στοχοποίηση, το 2020, της Αλβανίας από τον Χαμενεΐ, οι αρχές της χώρας έθεσαν σε καραντίνα το στρατόπεδο των μουτζαχεντίν, φοβούμενες πιθανή επίθεση Ιρανών πρακτόρων.

Κλιμάκωση ψηφιακών «χτυπημάτων» και προειδοποιήσεις

Τον Ιούλιο του 2022, μια οργάνωση υπό την επωνυμία Homeland Justice, που σύμφωνα με τις μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ και του Ισραήλ ανήκε στο Ιράν, εξαπέλυσε συντονισμένη κυβερνοεπίθεση παραλύοντας την ψηφιακή κυβερνητική πύλη της Αλβανίας, e-Albania, και διακόπτοντας τη λειτουργία βασικών υπηρεσιών της χώρας. Τόσο οι Αμερικανοί όσο και η εταιρεία κυβερνοασφάλειας Mandiant απέδωσαν την επίθεση σε Ιρανούς κρατικούς χάκερς και ο Εντι Ράμα, επικαλούμενος «αδιαμφισβήτητα στοιχεία», διέκοψε τις διπλωματικές σχέσεις με την Τεχεράνη, απελαύνοντας εντός 24 ωρών όλο το προσωπικό της πρεσβείας.

Ο πόλεμος Τεχεράνης και μουτζαχεντίν θα κλιμακωθεί με εκατέρωθεν κυβερνοεπιθέσεις και τον Αύγουστο του 2023, η ειδική υπηρεσία κατά της διαφθοράς, η γνωστή SPAK, έστειλε την αστυνομία των Τιράνων να πραγματοποιήσει ελέγχους στο στρατόπεδο φιλοξενίας. Στο σχετικό αίτημα της SPAK γινόταν λόγος για «υπόνοιες διεξαγωγής κυβερνοπολέμου μεταξύ της κυβέρνησης του Ιράν και της ΜΕΚ και στην τελική, η Αλβανία είναι αυτή που κινδυνεύει». Κατά την έφοδο των αστυνομικών οι μουτζαχεντίν προέβαλαν αντίσταση, με αποτέλεσμα να σημειωθούν επεισόδια. Σκοτώθηκε ένα άτομο και έκτοτε το στρατόπεδο τέθηκε σε καραντίνα. Δύο χρόνια αργότερα, το 2025, οι Ιρανοί χάκερς εξαπέλυσαν νέα κυβερνοεπίθεση, εξουδετερώνοντας αυτή τη φορά τις υπηρεσίες του δήμου των Τιράνων. Οπως σημείωνε η εφημερίδα Tirana Times, η εν λόγω κυβερνοεπίθεση έρχεται καθώς η Αλβανία έχει σαφώς ευθυγραμμιστεί με το Ισραήλ, ενώνοντας τις δυνάμεις της με τους δυτικούς συμμάχους στην καταδίκη των πυρηνικών φιλοδοξιών του Ιράν και των πρόσφατων επιθέσεών του σε ισραηλινούς στόχους». Σε ανάρτησή τους στο Telegram οι χάκερς ανέφεραν ότι «σας προειδοποιήσαμε να απελάσετε τους τρομοκράτες από την επικράτειά σας, αλλά εσείς τους καλωσορίσατε ως νόμιμους πρόσφυγες. Τώρα οι ηγέτες σας τιμωρούνται».

Οι αλβανικές αρχές, με αφορμή τον εν εξελίξει πόλεμο στη Μέση Ανατολή, έχουν «στεγανοποιήσει» το στρατόπεδο των μουτζαχεντίν, απαγορεύοντας την είσοδο και την έξοδο από αυτό. Τις ανησυχίες τους τροφοδοτούν οι πιθανότητες υβριδικού πολέμου από πλευράς Ιράν με τρομοκρατικά χτυπήματα ανά τον πλανήτη, ενδεχόμενο που βάζει στο κάδρο και την Αλβανία. Ιστοσελίδα επικαλούμενη πληροφορίες ιρανικών μέσων ενημέρωσης συνδεόμενων με το θεοκρατικό καθεστώς ανέφερε πως η Τεχεράνη εξετάζει το ενδεχόμενο στοχοποίησης δομών που θεωρεί ότι σχετίζονται με «εχθρικές δραστηριότητες», συμπεριλαμβανομένων των μουτζαχεντίν της Αλβανίας.

Μπορούν να φτάσουν στα Τίρανα οι πύραυλοι του Ιράν και να μεταφέρουν έτσι οι αγιατολάχ τον πόλεμο στην Ευρώπη; Κατά τον στρατηγό και πρώην υπουργό Εσωτερικών Σαντρ Λέσαϊ, «σήμερα η Αλβανία δεν απειλείται από αέρος, αλλά το Ιράν μπορεί να μας χτυπήσει από άλλες απόψεις. Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε σε εχθρικές χώρες να λειτουργούν ελεύθερα και ανοιχτά με τους πράκτορές τους σε αλβανικό έδαφος. Οι αλβανικές μυστικές υπηρεσίες πρέπει να δώσουν απαντήσεις για το πώς είναι δυνατόν Ιρανοί πράκτορες να λειτουργούν ελεύθερα στην Αλβανία…».