A.P., PRESS TV
Η πολεμική ένταση αναζωπυρώνεται στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, με τους Ιρανούς να απορρίπτουν τους όρους ειρήνευσης που έθεσε ο Ντόναλντ Τραμπ από τη μία πλευρά και τους Αμερικανούς να στέλνουν νέες δυνάμεις στην περιοχή από την άλλη. Χώρες όπως το Πακιστάν επιχείρησαν να διαδραματίσουν διαμεσολαβητικό ρόλο με στόχο την εκτόνωση της έντασης, η οποία όμως δείχνει να κλιμακώνεται. Είναι χαρακτηριστικό, πάντως, ότι στην πλειονότητά τους οι πολίτες στις ΗΠΑ επικρίνουν την εμπλοκή της χώρας στον πόλεμο.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, αναγνώρισε ότι υπάρχει ανταλλαγή μηνυμάτων μεταξύ των δύο πλευρών, τόνισε όμως ότι η αλλαγή στον τόνο από μέρους της Ουάσιγκτον αποτελεί παραδοχή αποτυχίας, μετά το αίτημα που είχε προβάλει για «ανυ όρων παράδοση» της Τεχεράνης.
Σε τροχιά κλιμάκωσης ξανά ο Κόλπος
Βραχύβιο κινδυνεύει να αποδειχθεί το πάρτι των διεθνών αγορών ύστερα από τις προχθεσινές δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ περί ουσιώδους προόδου σε παρασκηνιακές διαβουλεύσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, που γέννησαν ελπίδες για σύντομη αποκατάσταση της ομαλότητας στα Στενά του Ορμούζ.
Επικαλούμενο ανώτατο αξιωματούχο, το αγγλόφωνο τηλεοπτικό δίκτυο του Ιράν Press TV ανέφερε ότι η Τεχεράνη απέρριψε αμερικανικό σχέδιο 15 σημείων για κατάπαυση του πυρός, θεωρώντας ότι οι αξιώσεις της Ουάσιγκτον είναι «υπερβολικές και αποκομμένες από την αποτυχία της στο πεδίο της μάχης». Ο ίδιος αξιωματούχος έθεσε πέντε προϋποθέσεις για την ειρήνευση: Πλήρη τερματισμό των «επιθέσεων και δολοφονιών» από τον εχθρό, μηχανισμούς και εγγυήσεις που θα διασφαλίζουν ότι δεν θα υπάρξει νέα επίθεση, πολεμικές αποζημιώσεις, αναγνώριση της ιρανικής κυριαρχίας στα Στενά του Ορμούζ και τερματισμό των επιχειρήσεων εναντίον «όλων των οργανώσεων αντίστασης».
Ο τελευταίος όρος αφορά πρωτίστως τον Λίβανο, όπου ο ισραηλινός στρατός διεξάγει εκτεταμένες επιχειρήσεις εναντίον της φιλοϊρανικής, σιιτικής οργάνωσης Χεζμπολάχ. Την Τρίτη, ο Ισραηλινός υπουργός Αμυνας Ισραελ Κατς δήλωσε ότι ο στρατός του έχει εντολή να καταλάβει όλες τις περιοχές που εκτείνονται από τα σύνορα των δύο χωρών μέχρι τον ποταμό Λιτάνι και ισοδυναμούν με το 10% της επιφάνειας του Λιβάνου.
Συγκλίνοντα ρεπορτάζ αμερικανικών και ιρανικών Μέσων αναφέρουν ότι η ιρανική ηγεσία δεν εμπιστεύεται τις διπλωματικές χειρονομίες της κυβέρνησης Τραμπ, θεωρώντας ότι εξαπατήθηκε δύο φορές, τον περασμένο Ιούνιο και τον Φεβρουάριο, καθώς οι ΗΠΑ και στις δύο περιπτώσεις επιτέθηκαν στο Ιράν ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμά του. Βάσει αυτών των εμπειριών, οι Ιρανοί υποπτεύονται ότι και οι νέες χειρονομίες του Αμερικανού προέδρου για συμφωνία αποτελούν προπέτασμα καπνού για σχέδια στρατιωτικής κλιμάκωσης.
Τις υποψίες αυτές τροφοδοτούν τα άκρως αντιφατικά μηνύματα που συνεχίζει να εκπέμπει η Ουάσιγκτον. Στις δηλώσεις του από το Οβάλ Γραφείο την Τρίτη, ο Τραμπ βεβαίωσε ότι «βρισκόμαστε σε διαπραγματεύσεις» με ανώτατους αξιωματούχους του Ιράν, οι οποίοι «μας έκαναν ένα πολύ μεγάλο δώρο» σε ό,τι αφορά το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Την ίδια ημέρα, όμως, το Πεντάγωνο έκανε γνωστό ότι τουλάχιστον 1.000 αλεξιπτωτιστές της 82ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας κατευθύνονται προς τη Μέση Ανατολή, παράλληλα με τους 2.000 πεζοναύτες που σπεύδουν στον Κόλπο προερχόμενοι από την Ιαπωνία.
Οπως επιβεβαίωσε χθες αξιωματούχος της Τεχεράνης, το αμερικανικό σχέδιο 15 σημείων, την ύπαρξη του οποίου πρώτοι αποκάλυψαν οι New York Times, διαβιβάστηκε στους Ιρανούς από το Πακιστάν, το οποίο φιλοδοξεί να φιλοξενήσει συνάντηση εκπροσώπων των δύο πλευρών. Το αμερικανικό σχέδιο προβλέπει δρακόντειους περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα και στους βαλλιστικούς πυραύλους του Ιράν, όπως και διακοπή της υποστήριξής του σε Χαμάς, Χεζμπολάχ και Χούθι, ενώ του προσφέρει άρση όλων των αμερικανικών κυρώσεων. Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Καρολάιν Λέβιτ κάλεσε το Ιράν «να αναγνωρίσει ότι ηττήθηκε στρατιωτικά», απειλώντας ότι στην αντίθετη περίπτωση θα δεχθεί ακόμη σκληρότερα πλήγματα.
Δημοσκόπηση του Associated Press φέρει το 59% των Αμερικανών να αποδοκιμάζει τον Τραμπ για την εμπλοκή των ΗΠΑ στον πόλεμο κατά του Ιράν θεωρώντας την «υπερβολική», ενώ το 45% εμφανίζεται «εξαιρετικά» ή «πολύ» ανήσυχο για την τιμή της βενζίνης. Πάντως, το συνολικό ποσοστό αποδοχής του προέδρου μένει σταθερό, στα επίπεδα του 40%.
Τραμπ: Το Ιράν θέλει πολύ τη συμφωνία αλλά φοβάται να το πει
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε τα ξημερώματα της Πέμπτης ότι το Ιράν επιθυμεί έντονα την επίτευξη συμφωνίας, αλλά «φοβάται να το παραδεχτεί».
«Κανείς δεν έχει δει κάτι αντίστοιχο με όσα κάνουμε στη Μέση Ανατολή με το Ιράν. Διαπραγματεύονται και επιθυμούν ιδιαιτέρως μια συμφωνία, αλλά φοβούνται, καθώς εκτιμούν ότι θα σκοτωθούν από τους δικούς τους ανθρώπους. Φοβούνται επίσης ότι θα σκοτωθούν από εμάς», ανέφερε ο Trump, μιλώντας σε εκδήλωση ενίσχυσης του προεκλογικού μηχανισμού των Ρεπουμπλικανών στην Ουάσιγκτον.
Νωρίτερα, ο Λευκός Οίκος είχε διαμηνύσει ότι οι συνομιλίες με το Ιράν δεν έχουν περιέλθει σε αδιέξοδο, παρά το γεγονός ότι η Τεχεράνη δεν αποδέχθηκε άμεσα σχέδιο 15 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν τη διοργάνωση συνάντησης στο Πακιστάν, με στόχο την αναζήτηση διέξοδου, σύμφωνα με δύο κυβερνητικούς αξιωματούχους που μίλησαν στο CNN.
Από την πλευρά του, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Abbas Araghchi, επιβεβαίωσε ότι έχουν ανταλλαγεί μηνύματα με τις ΗΠΑ μέσω διαμεσολαβητών, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι οι εν λόγω επαφές δεν συνιστούν επίσημες διαπραγματεύσεις.
Ο γρίφος των πιθανών διαπραγματεύσεων
Τα αντικρουόμενα μηνύματα που εκπέμπονται από τις εμπλεκόμενες στον πόλεμο πλευρές γύρω από το ενδεχόμενο συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν διαμορφώνουν πια ένα ιδιαίτερα σύνθετο σκηνικό στη Μέση Ανατολή, την ώρα όμως που η ανταλλαγή πυρών συνεχίζεται με αμείωτη ένταση.
Η προοπτική επανέναρξης του αμερικανοϊρανικού διαλόγου δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις στον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου, σημειώνει σε ανάλυσή της η Λούσι Γουίλιαμσον, ανταποκρίτρια του βρετανικού ειδησεογραφικού δικτύου BBC στο Ισραήλ.
Αυτή τη στιγμή, χιλιάδες Αμερικανοί πεζοναύτες μετακινούνται στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, σύμφωνα με όσα αναφέρουν τα αμερικανικά ΜΜΕ. Ωστόσο, όπως σημειώνει το BBC, στο Ισραήλ ενισχύεται η εκτίμηση ότι ο Αμερικανός πρόεδρος ενδέχεται να αναζητεί διέξοδο από αυτή τη σύγκρουση, γεγονός το οποίο όμως φανερώνει ότι οι στόχοι των ΗΠΑ και του Ισραήλ αποκλίνουν. Ο Μάικλ Μίλσταϊν, Ισραηλινός πρώην αξιωματικός στρατιωτικών πληροφοριών, επισημαίνει ότι «ο Νετανιάχου θέλει να συνεχίσει τον πόλεμο», καθώς έχει δεσμευτεί ότι θα εξαλείψει τις υπαρξιακές απειλές για το Ισραήλ και θα δημιουργήσει συνθήκες αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν. Οπως σημειώνεται, ωστόσο, υπάρχει πλέον χάσμα μεταξύ αυτών των υποσχέσεων και της πραγματικότητας στο πεδίο.
Σε περίπτωση που η Ουάσιγκτον κινηθεί προς μια κατεύθυνση διαπραγμάτευσης με τους Ιρανούς, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα δίλημμα από το οποίο δεν υπάρχει εύκολη διέξοδος: δεν μπορεί να συνεχίσει τον πόλεμο χωρίς την υποστήριξη των ΗΠΑ, αλλά ούτε και να απορρίψει μια αμερικανική πρωτοβουλία.
Πίεση στο Ισραήλ
Παράλληλα, ωστόσο, η εσωτερική πίεση στο Ισραήλ παραμένει υψηλή. Ο Νταν Ιλούζ, βουλευτής του κόμματος του Νετανιάχου, Λικούντ, τονίζει ότι η κοινή γνώμη επιθυμεί το τέλος του πολέμου, αλλά «με τρόπο που να εξαλείφει την απειλή», και ότι ως εκ τούτου θα πρέπει να απορριφθούν μοντέλα «ανάσχεσης» όπως ήταν εκείνα που εφαρμόστηκαν στο παρελθόν με τη Χαμάς.
Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ εμφανίζεται αποφασισμένο να συνεχίσει τις επιχειρήσεις του όχι μόνο κατά του Ιράν αλλά και στον Λίβανο. Ο υπουργός Αμυνας Ισραελ Κατς ανακοίνωσε σχέδιο δημιουργίας ζώνης ασφαλείας νοτίως του ποταμού Λιτάνι.
Ο αναλυτής από το Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφαλείας στο Τελ Αβίβ, Ντάνι Σιτρινόβιτς, εκτιμά ότι μια συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν είναι απίθανη, καθώς οι διαφορές τόσο στις θέσεις όσο και στις προσδοκίες των δύο πλευρών είναι υπερβολικά μεγάλες. «Από την ιρανική πλευρά θεωρούν ότι κερδίζουν, όχι ότι χάνουν, άρα θα ζητήσουν αποζημιώσεις και εγγυήσεις», σημειώνει. «Από την άλλη, ο Τραμπ πιστεύει ότι το Ιράν θα αποδεχθεί όλες τις απαιτήσεις των ΗΠΑ». Για να υπάρξει συμφωνία, προσθέτει, είτε ο Τραμπ και ο Νετανιάχου θα πρέπει να επιδιώξουν αλλαγή καθεστώτος είτε να εγκαταλείψουν βασικές απαιτήσεις τους. «Αυτό το (σ.σ. ιρανικό) καθεστώς δεν πρόκειται να συνθηκολογήσει – δεν θα δώσει στους Αμερικανούς κάτι που δεν τους έδωσε πριν από τον πόλεμο. Ελέγχουν τα Στενά του Ορμούζ και θεωρούν ότι έχουν το πάνω χέρι στις διαπραγματεύσεις», προσθέτει.
Η αυτοπεποίθηση των Ιρανών φέρεται να ενισχύθηκε μάλιστα μετά την απόσυρση του τελεσιγράφου Τραμπ προς την Τεχεράνη για επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ υπό την απειλή εκτεταμένων επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές. Η απειλή εκείνη αποσύρθηκε από τον Αμερικανό πρόεδρο όταν το Ιράν προειδοποίησε με αντίποινα κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων που συνδέονται με τις ΗΠΑ στην περιοχή.
Δεν έχει να χάσει
Αναλυτές επισημαίνουν ότι ο Τραμπ δεν έχει πολλά να χάσει από πλευράς πολιτικού κόστους όταν εμφανίζεται πρόθυμος για έναν νέο γύρο συνομιλιών με το Ιράν, είτε αυτό αποσκοπεί στην εκτόνωση των αγορών ενέργειας, είτε στη δημιουργία ρωγμών στην ιρανική ηγεσία, είτε στην εξασφάλιση χρόνου για ενδεχόμενη νέα στρατιωτική κλιμάκωση εκ μέρους των ΗΠΑ. Δεν θα αποτελούσε έκπληξη αν οι ΗΠΑ προχωρούσαν ακόμη και σε νέα στρατιωτική επίθεση μέσα στις επόμενες ημέρες.
Η σύγκρουση πλέον ισορροπεί ανάμεσα στη συνθηκολόγηση και την κλιμάκωση, καθώς καμία πλευρά δεν φαίνεται να βρίσκεται σε θέση που θα την ανάγκαζε να αποδεχθεί τους όρους του αντιπάλου της.
