Στη Βραζιλία, εκατομμύρια νέοι κινητοποιήθηκαν μέσω του διαδικτύου, αναρτώντας βίντεο και διαδίδοντας memes. Στη Σερβία, νέοι διέσχισαν με ποδήλατα την Ευρώπη και συμμετείχαν σε υπερμαραθώνιους, προκειμένου να ακουστεί η φωνή τους.

Και τα δύο κινήματα βρέθηκαν στο επίκεντρο της διεθνούς προσοχής τον περασμένο μήνα, καθώς διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στις προεκλογικές εκστρατείες των χωρών τους, εκφράζοντας την αντίθεσή τους στον αυταρχισμό.

Παράλληλα, όμως, ανέδειξαν ένα ευρύτερο φαινόμενο που εξαπλώνεται σε ολόκληρο τον κόσμο: τα κινήματα με πρωταγωνιστές τους νέους αναδιαμορφώνουν και πάλι το πολιτικό τοπίο, σύμφωνα με ανάλυση στον Guardian. 

«Η Gen Z βρίσκεται σε άνοδο», δήλωσε η Ερικα Τσένογουεθ, πολιτική επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ. «Είναι πλέον απολύτως σαφές ότι η γενιά Ζ σε μεγάλο ποσοστό, έχει κουραστεί να βρίσκεται στο περιθώριο, ενώ τα πολιτικά συστήματα δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες της».

Ερευνητές έχουν καταγράψει τουλάχιστον 25 κινήματα σε ολόκληρο τον κόσμο, στις οποίες η ηλικιακή ομάδα 14 έως 29 ετών διαδραμάτισε ενεργό ρόλο.

Από το Μπαγκλαντές μέχρι το Βέλγιο και από την Ιταλία και την Αλβανία μέχρι την Ινδία, η γενιά Ζ, που αντιπροσωπεύει περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού, φαίνεται να αποκτά ολοένα ισχυρότερη πολιτική φωνή.

«Η Gen Z ενδέχεται να βιώνει μία πολιτική αφύπνιση σε παγκόσμια κλίμακα», έγραψε πρόσφατα η Τσένογουεθ σε άρθρο της.

Από τους δρόμους στους διαδρόμους της εξουσίας

Οι λόγοι που οδήγησαν τους νέους στους δρόμους διέφεραν σημαντικά από χώρα σε χώρα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν:

• η καταγγελία της διαφθοράς και των κοινωνικών ανισοτήτων,
• η διεκδίκηση περισσότερων πόρων για την εκπαίδευση και την προσιτή στέγαση, καθώς και
• η απαίτηση για ουσιαστική δράση απέναντι στην κλιματική κρίση.

Πολλές από τις πρώτες κινητοποιήσεις που προσέλκυσαν τη διεθνή προσοχή εκδηλώθηκαν στην Ασία και την Αφρική. Το 2024, φοιτητές στην Ντάκα του Μπαγκλαντές έγιναν πρωτοσέλιδο σε όλο τον κόσμο, καθώς πρωτοστάτησαν στην πρώτη επανάσταση με επικεφαλής τη γενιά Ζ.

Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν με αφορμή νόμο για ποσοστώσεις, αλλά γρήγορα εξελίχθηκαν σε ευρύτερη έκφραση δυσαρέσκειας απέναντι στην αυταρχική διακυβέρνηση της πρωθυπουργού Σεΐχ Χασίνα.

Δύο μήνες αργότερα, η Χασίνα παραιτήθηκε και εγκατέλειψε τη χώρα με ελικόπτερο, αφού, όπως μετέδωσε το Associated Press, «εκδιώχθηκε από τους νεαρούς διαδηλωτές».

Δύο χρόνια αργότερα και περίπου 4.000 μίλια μακριά, φοιτητές βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή μιας ακόμη πολιτικής ανατροπής, αυτή τη φορά στη Σερβία. Εκεί, το φοιτητικό κίνημα αντιτάχθηκε σε μια κυβέρνηση που περιόριζε σταδιακά την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και τοποθετούσε κομματικά στελέχη σε καίριες θέσεις κρατικών θεσμών.

Στα τέλη του περασμένου μήνα, το φοιτητικό κίνημα της Σερβίας πέρασε από τους δρόμους στους διαδρόμους της εξουσίας, καθώς στις εκλογές κατάφερε να ανατρέψει τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς, τερματίζοντας την 14ετή κυριαρχία του κόμματός του.

Η γενιά Ζ οργανώθηκε – Ιδού πώς

Οι φοιτητές και οι νέοι βρίσκονταν ανέκαθεν στην πρώτη γραμμή των διεκδικήσεων για αλλαγή, επισημαίνουν σε πρόσφατη ανάλυσή τους οι ερευνητές Κέιτ Ντελέρε και Σεμπάστιαν Ντίτγκεν, παραπέμποντας, μεταξύ άλλων, στο κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα στις ΗΠΑ και στην Αραβική Ανοιξη του 2011.

«Αυτό που διαφοροποιεί το σημερινό κύμα κινητοποιήσεων είναι οι υποδομές οργάνωσης και κινητοποίησης: το TikTok και το X ενισχύουν και επιταχύνουν τη διάδοση της δυσαρέσκειας, οι ομαδικές συνομιλίες επιτρέπουν τον αποκεντρωμένο σχεδιασμό δράσεων, ενώ τα εικονικά ιδιωτικά δίκτυα (VPN) και οι αναδημοσιευμένες εκδοχές περιεχομένου βοηθούν τους διοργανωτές να παρακάμπτουν τις διακοπές πρόσβασης στο διαδίκτυο», σημειώνουν οι ερευνητές.

Αυτός ο συνδυασμός –νέοι στους δρόμους και κινητοποίηση μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης– συνέβαλε στην επιστροφή του Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα στην προεδρία της Βραζιλίας τον περασμένο μήνα.

Η απογοητευτική ήττα του στον πρώτο γύρο από τον δεξιό γερουσιαστή Φλάβιο Μπολσονάρο φαίνεται πως λειτούργησε σαν «καμπανάκι» για την Αριστερά στη χώρα.

Η κατάσταση άλλαξε όταν φοιτητές του Ομοσπονδιακού Πανεπιστημίου Φλουμινένσε οργάνωσαν πορεία υπέρ του Λούλα, πυροδοτώντας ένα κύμα ανάλογων κινητοποιήσεων σε ολόκληρη τη χώρα.

Λίγο αργότερα, ο βουλευτής και πολιτικός σύμμαχος του Λούλα, Αντρέ Ζανόνες, 42 ετών, δημιούργησε στο WhatsApp κανάλι με την ονομασία «Στρατός του Λούλα». Το κανάλι προσέλκυσε εκατομμύρια χρήστες, οι οποίοι ήθελαν να συμβάλουν στην ενίσχυση της παρουσίας φιλοκυβερνητικού περιεχομένου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Το «ευχαριστώ» του Λούλα και η εκστρατεία Μαμντάνι

Τη βραδιά της εκλογικής του νίκης, ο Λούλα αναγνώρισε δημόσια τη συμβολή των νέων. «Θέλω να ευχαριστήσω τη γενναιοδωρία των νέων της Βραζιλίας, που βγήκαν στους δρόμους για να υπερασπιστούν τη δημοκρατία», δήλωσε.

Κάποιοι πολιτικοί, πάντως, επιχείρησαν εξαρχής να προσεγγίσουν τη γενιά Ζ. Στις ΗΠΑ, η προεκλογική εκστρατεία του Ζοχράν Μαμντάνι για τη δημαρχία της Νέας Υόρκης συνδύασε την έξυπνη αξιοποίηση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης με ένα δίκτυο περίπου 50.000 εθελοντών, στο οποίο οι νέοι είχαν πρωταγωνιστικό ρόλο.

Οπως έγραψαν οι New York Times, η εθελοντική συμμετοχή στην εκστρατεία του Μαμντάνι λειτούργησε ως «βάλσαμο» για τους νεαρούς Νεοϋορκέζους, καθώς η προεκλογική δραστηριότητα δεν περιορίστηκε στην πολιτική κινητοποίηση, αλλά εξελίχθηκε και σε ευκαιρία κοινωνικής συναναστροφής.

Ενηλικίωση μέσα σε έναν κόσμο σε κρίση

Οι κινητοποιήσεις αυτές αντανακλούν το διεθνές περιβάλλον μέσα στο οποίο ενηλικιώθηκε η γενιά Ζ. Εναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από πολεμικές συγκρούσεις, όπως ο πόλεμος Ισραήλ-Γάζας, την κλιματική κρίση και την άνοδο του εθνικισμού, την ώρα που οι κανόνες οι οποίοι διαμόρφωσαν τη διεθνή τάξη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο βρίσκονται υπό αμφισβήτηση.

Τις τελευταίες εβδομάδες, νέο κύμα νεανικών κινητοποιήσεων εξαπλώνεται στην Ευρώπη. Στη Γαλλία, μαθητές διαμαρτύρονται για τις συνθήκες εκπαίδευσης, ενώ στην Ισπανία νέοι έχουν στήσει σκηνές διεκδικώντας προσιτή στέγαση.

Στη Γερμανία, χιλιάδες άνθρωποι κατέβηκαν στους δρόμους, διαμαρτυρόμενοι για το αυξημένο κόστος ζωής και ζητώντας περισσότερες επενδύσεις στην εκπαίδευση, την υγεία και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Την κινητοποίηση οργάνωσε ομάδα με την ονομασία «Gen Z regelt!», που θα μπορούσε να αποδοθεί ως «Η Gen Z αναλαμβάνει δράση».

Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι πίσω από τις διαφορετικές κινητοποιήσεις διακρίνεται το κοινό υπόβαθρο.

«Οι αιτίες διαφέρουν, αλλά η σπίθα είναι η ίδια: η κατάρρευση του κοινωνικού συμβολαίου», δήλωσε στην ιταλική εφημερίδα Corriere della Sera η Αράντσα Γκονζάλες, κοσμήτορας της Σχολής Διεθνών Σχέσεων του Παρισιού.

«Στην Ευρώπη, έχει καταρρεύσει η αντίληψη ότι οι οικονομίες μπορούν να παράγουν ευημερία και κοινωνική ισότητα»., σύμφωνα με την ίδια.

Από τις προσβολές στην καταστολή

Παρόμοια απογοήτευση διατρέχει και το «Κίνημα της Κατσαρίδας» στην Ινδία, το οποίο ξεκίνησε ως διαδικτυακή σατιρική πρωτοβουλία και εξελίχθηκε σε μαζική εκδήλωση αντίδρασης απέναντι στην κυβέρνηση του Ναρέντρα Μόντι.

Με όχημα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σημείο αναφοράς τις δημοκρατικές αξίες, το κίνημα που οφείλει το όνομά του σε προσβλητική αναφορά της κυβέρνησης στους διαμαρτυρόμενους νέους, ανέδειξε τη δυναμική του το φετινό καλοκαίρι, όταν οι διαδηλώσεις υπό την ηγεσία του οδήγησαν στην παραίτηση του υπουργού Παιδείας της χώρας.

Η αντίδραση των ινδικών δυνάμεων ασφαλείας υπήρξε έντονη. Χιλιάδες διαδηλωτές συνελήφθησαν, ενώ οι αρχές χρησιμοποίησαν δακρυγόνα και ξύλινα γκλομπ για να διαλύσουν τις συγκεντρώσεις.

Τον Οκτώβριο, οι αρχές έλαβαν εκτεταμένα μέτρα για να εμποδίσουν τη συγκέντρωση των διαδηλωτών στο κέντρο του Νέου Δελχί, αποκλείοντας δρόμους και διακόπτοντας την πρόσβαση στο διαδίκτυο και τα μέσα μαζικής μεταφοράς.

Το περιστατικό ανέδειξε μία ακόμη διάσταση των νεανικών κινημάτων: σύμφωνα με έρευνες, οι διαμαρτυρίες με πρωταγωνιστές νέους καταστέλλονται εντονότερα, παρόλο που οι συμμετέχοντες δεν εμφανίζουν μεγαλύτερη τάση προσφυγής στη βία σε σύγκριση με άλλες ομάδες διαδηλωτών.

Σε πρόσφατη ανάλυσή της, η μη κυβερνητική οργάνωση Civicus, που παρακολουθεί την κατάσταση των πολιτικών ελευθεριών διεθνώς, ανέφερε: «Επειδή αμφισβητούν τον τρόπο κατανομής της οικονομικής και πολιτικής εξουσίας, οι διαδηλώσεις υπό την ηγεσία της γενιάς Ζ αντιμετωπίζονται συστηματικά με κρατική βία».

Η οργάνωση συνδέει την καταστολή με το γεγονός ότι οι νέοι στρέφονται εναντίον συστημάτων και θεσμών που θεωρούνταν δεδομένα επί μακρόν.

Στο Μαρόκο, περισσότεροι από 2.000 άνθρωποι διώχθηκαν ποινικά, ενώ πολλοί καταδικάστηκαν σε βαριές ποινές φυλάκισης, μετά το κίνημα «Gen Z 212» του 2025. Οι διαδηλωτές είχαν στρέψει τα πυρά τους κατά της διαφθοράς, της εγκατάλειψης των δημόσιων υπηρεσιών και της έλλειψης ευκαιριών.

Λίγες εβδομάδες αργότερα, στο Μεξικό, νεανικές κινητοποιήσεις κατά της διαφθοράς και της εγκληματικότητας οδήγησαν σε συγκρούσεις με την αστυνομία και σε δεκάδες συλλήψεις.

Σε αρκετές περιπτώσεις πάντως, στα «θεμέλια» που δημιούργησε μία διαμαρτυρία χτίστηκαν νέα κινήματα.

Στις ΗΠΑ, μεγάλο μέρος της σημερινής πολιτικής κινητοποίησης των νέων διαμορφώθηκε μέσα από το φοιτητικό κίνημα αλληλεγγύης προς τους Παλαιστινίους.

Οι κινητοποιήσεις εκείνες οδήγησαν σε χιλιάδες συλλήψεις, αποβολές και αναστολές φοίτησης. Ενώ πολλά εκπαιδευτικά ιδρύματα υιοθέτησαν περιοριστικές πολιτικές απέναντι στις διαδηλώσεις, στο πλαίσιο ευρύτερης συρρίκνωσης της ακαδημαϊκής ελευθερίας.

Οι φοιτητές, ωστόσο, συνέχισαν να διεκδικούν αλλαγές.

Τον περασμένο μήνα, εκατοντάδες φοιτητές στη Βόρεια Καρολίνα πραγματοποίησαν πορεία, κατευθυνόμενοι προς τις κάλπες, αφού ένα ιστορικά μαύρο πανεπιστήμιο -ιδρύθηκε πριν από το 1964 με κύριο σκοπό την παροχή ανώτατης εκπαίδευσης σε Αφροαμερικανούς φοιτητές- στερήθηκε τη δυνατότητα να λειτουργήσει εκλογικό τμήμα.

Αντίβαρο στην υποχώρηση της δημοκρατίας;

Οπως επισημαίνει η Τσένογουεθ από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, το πρόσφατο κύμα νεανικών κινητοποιήσεων ενδέχεται να σηματοδοτεί την έναρξη ενός «βαθύτατου μετασχηματισμού», ο οποίος θα μπορούσε να λειτουργήσει ως αντίβαρο στην παγκόσμια τάση υποχώρησης της δημοκρατίας.

Ωστόσο, όπως δήλωσε πρόσφατα στο Associated Press ο 17χρονος Μπιλάλ Ναριτζισί, μαθητής λυκείου σε προάστιο βόρεια του Παρισιού, η έκρηξη των νεανικών κινημάτων στην Ευρώπη αναδεικνύει μια ευρύτερη αλήθεια, η οποία για χρόνια δεν λαμβανόταν επαρκώς υπόψη.

«Σε ένα πράγμα συμφωνούμε όλοι», σημείωσε, εξηγώντας: «Οι νέοι αντιμετωπίζονται συχνά σαν παιδιά και η φωνή τους δεν ακούγεται αρκετά».