Σχεδόν 48 ώρες πριν ξεκινήσει το αμερικανοϊσραηλινό πλήγμα κατά του Ιράν, ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου μίλησε τηλεφωνικά με τον Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με τους λόγους υπέρ ενός τόσο περίπλοκου και μακρινού πολέμου – σενάριο που ο Αμερικανός ηγέτης είχε απορρίψει κατά την προεκλογική του εκστρατεία.

Το «παράθυρο ευκαιρίας» για την εξόντωση Χαμενεΐ

Τόσο ο Τραμπ όσο και ο Νετανιάχου ήταν ενήμεροι από τις υπηρεσίες πληροφοριών ότι ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και οι βασικοί συνεργάτες του επρόκειτο να συναντηθούν στο συγκρότημά του στην Τεχεράνη, γεγονός που τους καθιστούσε ευάλωτους σε ένα «πλήγμα αποκεφαλισμού» – μια επίθεση κατά της ανώτατης ηγεσίας μιας χώρας που ως τακτική χρησιμοποιείται συχνά από το Ισραήλ αλλά όχι τόσο συχνά από τις ΗΠΑ.

Νέες πληροφορίες υποδείκνυαν ότι η σύσκεψη είχε μεταφερθεί για το πρωί του Σαββάτου αντί για το βράδυ του Σαββάτου, σύμφωνα με τρεις πηγές που επικαλείται σε αποκλειστικό δημοσίευμά του το πρακτορείο Reuters.

Αυτή η συνομιλία των δύο ηγετών δεν είχε γίνει γνωστή.

Ο Νετανιάχου, αποφασισμένος να προχωρήσει σε μια επιχείρηση που υποστήριζε εδώ και δεκαετίες, ισχυρίστηκε ότι ίσως να μην παρουσιαζόταν ποτέ καλύτερη ευκαιρία να εξουδετερωθεί ο Χαμενεΐ και να εκδικηθούν οι ΗΠΑ για προηγούμενες ιρανικές απόπειρες δολοφονίας του Τραμπ, ανέφεραν οι ίδιες πηγές.

Σε αυτές τις απόπειρες περιλαμβανόταν ένα σχέδιο δολοφονίας που φέρεται να οργανώθηκε από το Ιράν το 2024, όταν ο Τραμπ ήταν ακόμα υποψήφιος.

Το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης έχει κατηγορήσει έναν Πακιστανό ότι προσπάθησε να στρατολογήσει άτομα στις ΗΠΑ για το σχέδιο το οποίο αποσκοπούσε σε αντίποινα για τη δολοφονία του κορυφαίου διοικητή των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, Κασέμ Σολεϊμανί, από την Ουάσιγκτον.

Ηταν μόνο ζήτημα χρόνου για τις ΗΠΑ

Πριν μιλήσουν οι δύο ηγέτες, ο Τραμπ είχε εγκρίνει την ιδέα μιας αμερικανικής στρατιωτικής επιχείρησης κατά του Ιράν, αλλά δεν είχε αποφασίσει πότε ή υπό ποιες συνθήκες θα εμπλέκονταν οι ΗΠΑ, σύμφωνα με τις πηγές οι οποίες μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας.

Επί εβδομάδες, ο αμερικανικός στρατός ενίσχυε την παρουσία του στη Μέση Ανατολή, γεγονός που οδήγησε πολλούς εντός της κυβέρνησης να συμπεράνουν ότι ήταν απλώς θέμα χρόνου να δώσει ο πρόεδρος το «πράσινο φως». Μία πιθανή ημερομηνία, λίγες ημέρες νωρίτερα, είχε τελικώς απορριφθεί λόγω κακών καιρικών συνθηκών.

Το Reuters σημειώνει πως στην επίμαχη τηλεφωνική επικοινωνία Τραμπ – Νετανιάχου ο Ισραηλινός πρωθυπουργός παρουσίασε το «τελικό τους επιχείρημα» για την επιχείρηση στη Μέση Ανατολή. Οι τρεις πηγές που μίλησαν στο Reuters εξέφρασαν την εκτίμησή τους πως τα επιχειρήματα Νετανιάχου σε συνδυασμό με τις πληροφορίες που έδειχναν ότι έκλεινε το «παράθυρο ευκαιρίας» για τη δολοφονία του Ιρανού ηγέτη λειτούργησαν καταλυτικά όσον αφορά την τελική απόφαση του Τραμπ να διατάξει τον αμερικανικό στρατό να προχωρήσει στην επιχείρηση «Epic Fury».

Ο Τραμπ θα μπορούσε να γράψει Ιστορία συμβάλλοντας στην εξάλειψη μιας ιρανικής ηγεσίας που επί μακρόν προκαλούσε αποστροφή στη Δύση και σε πολλούς Ιρανούς, υποστήριξε ο Νετανιάχου. Οι Ιρανοί ίσως να έβγαιναν στους δρόμους, ανέφερε, ανατρέποντας ένα θεοκρατικό σύστημα που κυβερνά τη χώρα από το 1979 και αποτελεί έκτοτε βασική «πηγή» τρομοκρατικών ενεργειών και αστάθειας παγκοσμίως.

Οι πρώτες βόμβες έπληξαν στόχους το πρωί του Σαββάτου 28 Φεβρουαρίου και ο Τραμπ ανακοίνωσε το ίδιο βράδυ πως ο Χαμενεΐ ήταν νεκρός.

Σε απάντηση αιτήματος για σχόλιο, η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Ανα Κέλι δεν αναφέρθηκε άμεσα στην τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ Τραμπ και Νετανιάχου, αλλά δήλωσε στο Reuters ότι η στρατιωτική επιχείρηση είχε σχεδιαστεί για να «καταστρέψει τις βαλλιστικές δυνατότητες του ιρανικού καθεστώτος, να εξαλείψει το ιρανικό ναυτικό, να τερματίσει την ικανότητά του να εξοπλίζει συμμάχους-πληρεξούσιους και να εγγυηθεί ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα».

Ο Νετανιάχου, σε συνέντευξη Τύπου την Πέμπτη, απέρριψε ως «ψευδείς ειδήσεις» τους ισχυρισμούς ότι «το Ισραήλ με κάποιο τρόπο έσυρε τις ΗΠΑ σε σύγκρουση με το Ιράν». «Πιστεύει πραγματικά κανείς ότι κάποιος μπορεί να πει στον πρόεδρο Τραμπ τι να κάνει;», είχε σχολιάσει χαρακτηριστικά.

Ο Τραμπ έχει δηλώσει δημόσια ότι η απόφαση για το πλήγμα ήταν αποκλειστικά δική του.

Η έρευνα του Reuters, κατόπιν επικοινωνίας με αξιωματούχους και άλλους παράγοντες που βρίσκονται «κοντά» στους δύο ηγέτες, δεν καταλήγει στο συμπέρασμα πως ο Νετανιάχου ανάγκασε τον Τραμπ να πάει σε πόλεμο. Ωστόσο, δείχνει ότι ο Ισραηλινός ηγέτης υπήρξε «αποτελεσματικός» και παρουσίασε πειστικά τα επιχειρήματά του στο Αμερικανό πρόεδρο – συμπεριλαμβανομένης της ευκαιρίας να σκοτωθεί ο Ιρανός ηγέτης που φέρεται να είχε σχεδιάσει τη δολοφονία του Τραμπ.

Ο υπουργός Αμυνας Πιτ Χέγκσεθ στις αρχές Μαρτίου υπαινίχθηκε ότι η εκδίκηση ήταν τουλάχιστον ένα από τα κίνητρα της επιχείρησης, λέγοντας στους δημοσιογράφους: «Το Ιράν προσπάθησε να σκοτώσει τον πρόεδρο Τραμπ, και ο πρόεδρος Τραμπ είχε τον τελευταίο λόγο».

Πλήγμα στις πυρηνικές εγκαταστάσεις

Κατά την προεκλογική του εκστρατεία το 2024, ο Τραμπ παρουσίασε ως κεντρικό δόγμα της εξωτερικής πολιτικής το σύνθημα «Η Αμερική Πρώτα», δηλώνοντας δημόσια ότι ήθελε να αποφύγει τον πόλεμο με το Ιράν, προτιμώντας τη διπλωματική προσέγγιση με την Τεχεράνη.

Ωστόσο, καθώς οι συζητήσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν δεν οδήγησαν σε συμφωνία την περασμένη άνοιξη, ο Τραμπ άρχισε να εξετάζει το ενδεχόμενο πλήγματος, σύμφωνα με τα τρία άτομα με γνώση των διαβουλεύσεων στον Λευκό Οίκο.

Μια πρώτη επίθεση σημειώθηκε τον περασμένο Ιούνιο, όταν οι ΗΠΑ βομβάρδισαν πυρηνικές εγκαταστάσεις και το Ισραήλ πυραυλικές βάσεις του Ιράν. Οταν η κοινή αυτή επιχείρηση ολοκληρώθηκε μετά από 12 ημέρες, ο Τραμπ είχε εκφράσει δημοσίως την ικανοποίησή του για την επιτυχία, υποστηρίζοντας ότι οι ΗΠΑ «είχαν εξαφανίσει» τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.

Μήνες αργότερα, ΗΠΑ και Ισραήλ άρχισαν εκ νέου να συζητούν για έναν δεύτερο γύρο αεροπορικών επιθέσεων, με στόχο την καταστροφή άλλων πυραυλικών εγκαταστάσεων και τη συντριβή κάθε προοπτικής του Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.

Το Ισραήλ σχεδίαζε (και) «μοναχική» επιχείρηση

Οι Ισραηλινοί επιθυμούσαν επίσης την εξόντωση του Χαμενεΐ, ο οποίος είχε επανειλημμένα εκτοξεύσει πυραύλους κατά του Ισραήλ και στήριζε παραστρατιωτικές δυνάμεις που περιέβαλλαν τη χώρα. Σε αυτές περιλαμβάνονταν η Χαμάς, που εξαπέλυσε την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 από τη Γάζα, καθώς και η Χεζμπολάχ στον Λίβανο.

Οι Ισραηλινοί άρχισαν να σχεδιάζουν την επίθεσή τους κατά του Ιράν με την υπόθεση ότι θα ενεργούσαν μόνοι τους, δήλωσε ο υπουργός Αμυνας Ισραελ Κατζ στο ισραηλινό δίκτυο N12 News στις 5 Μαρτίου.

Η «στροφή» του Τραμπ

Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της επίσκεψή του τον Δεκέμβριο στο Μαρ-α-Λάγκο, στη Φλόριντα, ο Νετανιάχου είπε στον Τραμπ ότι δεν ήταν πλήρως ικανοποιημένος από το αποτέλεσμα της κοινής επιχείρησης του Ιουνίου, σύμφωνα με δύο πρόσωπα που γνωρίζουν τη σχέση των δύο ηγετών. Ο Τραμπ φέρεται να άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας νέας επιχείρησης βομβαρδισμών, πρόσθεσαν οι ίδιες πηγές, αλλά ταυτόχρονα επιθυμούσε να δοκιμάσει ακόμη έναν γύρο διπλωματικών συνομιλιών.

Δύο γεγονότα ώθησαν τον Τραμπ προς μια νέα επίθεση κατά του Ιράν, σύμφωνα με αρκετούς Αμερικανούς και Ισραηλινούς αξιωματούχους και διπλωμάτες.

Η αμερικανική επιχείρηση της 3ης Ιανουαρίου για τη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, στο Καράκας, η οποία ολοκληρώθηκε χωρίς απώλειες Αμερικανών και οδήγησε στην απομάκρυνση ενός μακροχρόνιου αντιπάλου των ΗΠΑ, κατέδειξε ότι φιλόδοξες στρατιωτικές επιχειρήσεις μπορούν να έχουν περιορισμένες συνέπειες για τις αμερικανικές δυνάμεις.

Αργότερα τον ίδιο μήνα, όταν οι μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις κορυφώθηκαν στο Ιράν προκαλώντας σκληρή καταστολή από τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης, με αποτέλεσμα τον θάνατο χιλιάδων ανθρώπων. Ο Τραμπ υποσχέθηκε να στηρίξει τους διαδηλωτές, χωρίς όμως να προβεί άμεσα σε δημόσιες ενέργειες.

Η συνεργασία μεταξύ των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων και της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή εντάθηκε, με κοινό στρατιωτικό σχεδιασμό σε μυστικές συναντήσεις, σύμφωνα με δύο Ισραηλινούς αξιωματούχους που μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας.

Λίγο αργότερα, κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του Νετανιάχου στην Ουάσιγκτον τον Φεβρουάριο, ο Ισραηλινός ηγέτης ενημέρωσε τον Τραμπ για την ταχεία ανάπτυξη του βαλλιστικού πυραυλικού προγράμματος του Ιράν, επισημαίνοντας συγκεκριμένες εγκαταστάσεις που προκαλούσαν ανησυχία. Παράλληλα, παρουσίασε τους πιθανούς κινδύνους, συμπεριλαμβανομένου του ενδεχομένου το Ιράν να αποκτήσει στο μέλλον τη δυνατότητα να πλήξει ακόμη και την αμερικανική επικράτεια, σύμφωνα με τρεις πηγές με γνώση των ιδιωτικών συνομιλιών.

Ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε σε ερωτήματα σχετικά με τις συναντήσεις του Τραμπ με τον Νετανιάχου τον Δεκέμβριο και τον Φεβρουάριο.

Μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου, πολλοί Αμερικανοί αξιωματούχοι και διπλωμάτες θεωρούσαν πολύ πιθανό ένα αμερικανικό πλήγμα κατά του Ιράν, αν και οι λεπτομέρειες παρέμεναν ασαφείς, σύμφωνα με δύο ακόμη Αμερικανούς αξιωματούχους, έναν Ισραηλινό αξιωματούχο και δύο ακόμη πηγές με γνώση της υπόθεσης.

Ο Τραμπ είχε ενημερωθεί από το Πεντάγωνο και τις υπηρεσίες πληροφοριών για τα πιθανά οφέλη μιας επιτυχημένης επίθεσης, μεταξύ των οποίων και η συντριβή του πυραυλικού προγράμματος του Ιράν, σύμφωνα με δύο άτομα που γνωρίζουν τις σχετικές ενημερώσεις.

Η προειδοποίηση του Ρούμπιο για αντίποινα

Πριν από την τηλεφωνική επικοινωνία Νετανιάχου – Τραμπ, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ενημέρωσε στις 24 Φεβρουαρίου μια μικρή ομάδα κορυφαίων μελών του Κογκρέσου ότι το Ισραήλ ήταν πιθανό να επιτεθεί στο Ιράν, ανεξαρτήτως της συμμετοχής των ΗΠΑ, και ότι το Ιράν πιθανότατα θα ανταπέδιδε πλήττοντας αμερικανικούς στόχους, σύμφωνα με τρεις πηγές που ενημερώθηκαν για τη συνάντηση.

Πίσω από την προειδοποίηση του Ρούμπιο βρισκόταν η εκτίμηση των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών ότι μια τέτοια επίθεση θα προκαλούσε πράγματι αντίποινα από το Ιράν εναντίον αμερικανικών διπλωματικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων, καθώς και εναντίον συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο, σύμφωνα με τρεις πηγές με γνώση σχετικών εκθέσεων.

Η πρόβλεψη αυτή επιβεβαιώθηκε. Τα πλήγματα οδήγησαν σε ιρανικές αντεπιθέσεις κατά αμερικανικών στρατιωτικών στόχων, στον θάνατο περισσότερων από 2.300 Ιρανών αμάχων και τουλάχιστον 13 Αμερικανών στρατιωτικών, σε επιθέσεις κατά συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο, στο κλείσιμο μίας από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες οδούς παγκοσμίως και σε εκρηκτική άνοδο των τιμών του πετρελαίου.

Η αντίθετη άποψη της CIA

Ο Τραμπ είχε επίσης ενημερωθεί ότι υπήρχε πιθανότητα, έστω και μικρή, η εξόντωση της ανώτατης ηγεσίας του Ιράν να οδηγήσει σε μια κυβέρνηση στην Τεχεράνη πιο πρόθυμη να διαπραγματευτεί με την Ουάσιγκτον, σύμφωνα με δύο ακόμη πηγές που γνωρίζουν την ενημέρωση του Ρούμπιο.

Το ενδεχόμενο ανατροπής του καθεστώτος αποτέλεσε ένα από τα επιχειρήματα του Νετανιάχου στην τηλεφωνική επικοινωνία λίγο πριν ο Τραμπ δώσει την τελική εντολή για την επίθεση κατά του Ιράν, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές.

Την εκτίμηση αυτή δεν συμμεριζόταν η CIA, η οποία είχε αξιολογήσει τις προηγούμενες εβδομάδες ότι ο Χαμενεΐ θα αντικαθίστατο πιθανότατα από έναν σκληροπυρηνικό εκ των έσω, σε περίπτωση που δολοφονούνταν.

Ο Τραμπ κάλεσε επανειλημμένα σε εξέγερση μετά τη δολοφονία του Χαμενεΐ. Με τον πόλεμο να εισέρχεται στην τέταρτη εβδομάδα του και την περιοχή να βρίσκεται σε αναβρασμό, οι Φρουροί της Επανάστασης εξακολουθούν να περιπολούν στους δρόμους του Ιράν, ενώ εκατομμύρια Ιρανοί παραμένουν κλεισμένοι στα σπίτια τους. Ο γιος του Χαμενεΐ, Μοτζτάμπα, ο οποίος έχει υιοθετήσει ακόμη πιο σκληρή αντι-αμερικανή στάση από τον πατέρα του, έχει ανακηρυχθεί νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν.