Διπλωμάτης καριέρας, ο Τζαβάντ Ζαρίφ γεννήθηκε στην Τεχεράνη, σπούδασε στο Σαν Φρανσίσκο και στο Ντένβερ, έγινε υπουργός Εξωτερικών της Ισλαμικής Δημοκρατίας επί ημερών του μετριοπαθούς προέδρου Χασάν Ρουχανί και έπαιξε κομβικό ρόλο στη διεθνή συμφωνία του 2015 για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Στις τελευταίες προεδρικές εκλογές του 2024 υποστήριξε τον μεταρρυθμιστή υποψήφιο και νυν πρόεδρο της χώρας Μασούντ Πεζεσκιάν, αν και απολαύει σεβασμού από ολόκληρο το πολιτικό φάσμα. Τούτων δοθέντων, το γεγονός ότι αποφάσισε να γράψει άρθρο στο πιο έγκυρο αμερικανικό περιοδικό διεθνών σχέσεων, το Foreign Affairs, με τον εύγλωττο τίτλο «Μια συμφωνία που θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή από την Τεχεράνη» την ώρα που μαίνεται ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο, συνιστά πράξη αυξημένου πολιτικού βάρους.

Ο έμπειρος διπλωμάτης εκτιμά πως το Ιράν «ξεκάθαρα κερδίζει τον πόλεμο» που του επιβλήθηκε από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, αλλά τονίζει ότι αυτό δεν του επιτρέπει να πέσει στην παγίδα της αυτοϊκανοποίησης. Αντιθέτως, «η Τεχεράνη πρέπει να χρησιμοποιήσει το γεγονός ότι έχει το πάνω χέρι όχι για να συνεχίσει να μάχεται, αλλά για να διακηρύξει ότι νίκησε και να κλείσει μια συμφωνία που θα τερματίσει αυτή τη σύγκρουση και θα αποτρέψει την επόμενη».

Τι προβλέπει

Η πρόταση του Ζαρίφ προβλέπει επώδυνους συμβιβασμούς και από τις δύο εμπόλεμες πλευρές. Το Ιράν καλείται να δεχθεί τον περιορισμό της περιεκτικότητας εμπλουτισμένου ουρανίου σε 3,67% (από 60% που είναι σήμερα), όπως και αυστηρότατους διεθνείς ελέγχους που θα βεβαιώνουν τον ειρηνικό χαρακτήρα του πυρηνικού του προγράμματος. Επιπλέον, θα πρέπει να ανοίξει άμεσα τα Στενά του Ορμούζ, χωρίς περιορισμούς. Από την πλευρά τους οι Αμερικανοί θα πρέπει να άρουν όλες τις κυρώσεις εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας, να της προσφέρουν αποζημιώσεις για τις καταστροφές από τους πολέμους του 2025 και του 2026, και να υπογράψουν μαζί της σύμφωνο μη επίθεσης.

Ο έμπειρος διπλωμάτης τονίζει ότι μια απλή εκεχειρία χωρίς συνεκτική συμφωνία ειρήνης θα είναι εύθραυστη, καθώς θα αφήσει και τις δύο πλευρές με βαθιά τραύματα και έντονη καχυποψία, εγγράφοντας στην ημερήσια διάταξη το ισχυρό ενδεχόμενο μιας νέας σύγκρουσης. Αντιθέτως, μια συμφωνία ειρήνης θα μπορούσε να κλείσει τον κύκλο 47 χρόνων εχθρότητας στις σχέσεις των δύο χωρών και να ανοίξει τον δρόμο για αμοιβαία επωφελή οικονομική συνεργασία. Ο Ζαρίφ προβάλλει το δέλεαρ των αμερικανικών επενδύσεων στην ιρανική παραγωγή πετρελαίου και κλείνει το άρθρο του με τη φράση ότι «η Ιστορία θυμάται με τον καλύτερο τρόπο εκείνους που κάνουν ειρήνη», δύο θέσεις που έχουν ως προφανή αποδέκτη τον Ντόναλντ Τραμπ.

Είναι δύσκολο να αποφανθεί κανείς κατά πόσον το άρθρο του Ζαρίφ απηχεί τις απόψεις του ανωτάτου ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ και των Φρουρών της Επανάστασης, που έχουν ανεβασμένο, αν όχι καθοριστικό ειδικό βάρος στους κόλπους του καθεστώτος σήμερα. Σε κάθε περίπτωση, θεωρείται βέβαιο ότι η πρωτοβουλία του πρώην ΥΠΕΞ είχε τουλάχιστον την ανοχή της ιρανικής ηγεσίας, έστω και σαν ένας τρόπος σφυγμομέτρησης των αμερικανικών διαθέσεων.

Βομβαρδισμοί

Η πρώτη δημόσια τοποθέτηση του Ντόναλντ Τραμπ μετά τη δημοσιοποίηση του άρθρου του Ζαρίφ δεν ήταν ενθαρρυντική. Σε ανάρτησή του στη διαδικτυακή πλατφόρμα Truth Social, ο Αμερικανός πρόεδρος έγραψε ότι «με λίγο χρόνο ακόμη μπορούμε εύκολα να ανοίξουμε τα Στενά του Ορμούζ, να τους πάρουμε το πετρέλαιο και να βγάλουμε μια περιουσία». Μία μέρα νωρίτερα πανηγύριζε για την ανατίναξη της μεγαλύτερης οδικής γέφυρας του Ιράν, που επρόκειτο σύντομα να δοθεί στην κυκλοφορία, και απειλούσε ότι θα γυρίσει τη χώρα «στη Λίθινη Εποχή», καταστρέφοντας όλες τις εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.

Τα τελευταία εικοσιτετράωρα έχουν πυκνώσει οι βομβαρδισμοί πολιτικών υποδομών του Ιράν που δεν συνδέονται με κανένα στρατιωτικό στόχο. Ο ΠΟΥ στηλίτευσε την καταστροφή του Ινστιτούτου Παστέρ στην Τεχεράνη, η ιρανική Ερυθρά Ημισέληνος ανέφερε ότι 307 εγκαταστάσεις υγείας και παροχής πρώτων βοηθειών υπέστησαν ζημιές και άνω των 100 Αμερικανοί ειδικοί στο διεθνές δίκαιο έκαναν λόγο για «πιθανά εγκλήματα πολέμου» από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Από τη δική του πλευρά, το Ιράν έχει πλήξει εγκαταστάσεις πετρελαίου, φυσικού αερίου και άλλες πολιτικές υποδομές του Ισραήλ και κρατών του Κόλπου, με τελευταίο κρούσμα την επίθεση σε εργοστάσιο αφαλάτωσης θαλασσινού νερού στο Κουβέιτ.

Επιχείρηση διάσωσης

Οι Φρουροί της Επανάστασης εν τω μεταξύ ανακοίνωσαν χθες ότι κατέρριψαν αμερικανικό μαχητικό αεροσκάφος εντός των ιρανικών συνόρων. Η ιρανική πλευρά αρχικά υποστήριξε ότι καταρρίφθηκε ένα F-35. Ωστόσο, σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες, επρόκειτο για μαχητικό τύπου F-15 το οποίο κατέπεσε σε περιοχή του κεντρικού Ιράν που βρίσκεται σχετικά κοντά στα σύνορα με το Ιράκ. Λέγεται, μάλιστα, ότι το εν λόγω αεροσκάφος είχε προέλθει από το Ιράκ. Λίγο αργότερα χθες το απόγευμα, το αμερικανικό Πεντάγωνο επιβεβαίωσε την κατάρριψη ενός αεροσκάφους, χωρίς όμως να δώσει στη δημοσιότητα περισσότερες πληροφορίες.

Οπως έγινε γνωστό, οι Αμερικανοί ξεκίνησαν αμέσως επιχείρηση με στόχο τη διάσωση του πληρώματος. Από την άλλη πλευρά, και το Ιράν κινητοποίησε δυνάμεις με στόχο τον εντοπισμό και τη σύλληψη των Αμερικανών που επέβαιναν στο καταρριφθέν αεροσκάφος και που εκτιμάτο ότι διασώθηκαν αφού έκαναν χρήση του συστήματος εκτίναξης. Αρχικά δεν ήταν σαφές εάν οι Αμερικανοί ήταν ένας ή δύο, αν και το F-15E που καταρρίφθηκε είναι αεροσκάφος με πλήρωμα δύο ατόμων.

Αργά χθες το απόγευμα, ιρανικά ΜΜΕ ανέφεραν ότι χτυπήθηκε εντός των ιρανικών συνόρων και αμερικανικό ελικόπτερο, το οποίο φέρεται να αναζητούσε το πλήρωμα του F-15. Λίγο αργότερα, αμερικανικά δημοσιεύματα ανέφεραν ότι είχε διασωθεί από αμερικανικές δυνάμεις ένα από τα μέλη του πληρώματος του αεροσκάφους.