Γιώργος Σκαφιδάς
Ο Ντόναλντ Τραμπ (επαν)ήλθε στην εξουσία πέρυσι ως «ειρηνοποιός», με την υπόσχεση να σταματήσει «όλους τους πολέμους» και να αποσύρει τις ΗΠΑ από «αχρείαστες» πολεμικές περιπέτειες στο εξωτερικό. Η υπόσχεσή του αυτή βρήκε ευήκοα ώτα σε μια χώρα όπως η Αμερική, που διακατέχεται μεν διαχρονικά από ισχυρές τάσεις απομονωτισμού (ήδη από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο), αλλά έχει εμπλακεί σε ουκ ολίγες πολεμικές περιπέτειες στο εξωτερικό τις περασμένες δεκαετίες, συχνά με καταστροφικά αποτελέσματα (Βιετνάμ, Ιράκ, Αφγανιστάν).
Ο ίδιος ο Τραμπ ωστόσο στην πορεία, προτού καν συμπληρώσει 12 μήνες στην προεδρία των ΗΠΑ, βρέθηκε να απειλεί το Ιράν με στρατιωτική επέμβαση. «Εάν το Ιράν πυροβολήσει και σκοτώσει βίαια (sic) ειρηνικούς διαδηλωτές, όπως συνηθίζει, τότε οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής θα έρθουν για να τους σώσουν. Είμαστε οπλισμένοι και έτοιμοι να ξεκινήσουμε», έγραψε ο Αμερικανός ηγέτης σήμερα σε ανάρτησή του στο δίκτυο Truth Social, καλωσορίζοντας έτσι, σε γεωπολιτικά υψηλούς τόνους, τη χρονιά που μόλις ξεκίνησε.
Πριν από αυτήν τη νέα «προειδοποιητική βολή», είχαν όμως προηγηθεί κι άλλες.
Επειτα από τη συνάντηση που είχε με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου στις ΗΠΑ στις 29 Δεκεμβρίου, ο Ντ. Τραμπ παρουσιάστηκε να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων στρατιωτικών πληγμάτων κατά του Ιράν μέσα στο 2026. «Ακούω ότι το Ιράν προσπαθεί να ανακάμψει (σ.σ.: από τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα που δέχθηκε το 2025). Εάν συμβεί αυτό […] εάν συνεχίσουν με τους πυραύλους και τα πυρηνικά […] θα πρέπει να τους χτυπήσουμε σκληρά», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος, έχοντας στο πλευρό του τον Μπ. Νετανιάχου.
Οι ΗΠΑ βομβάρδισαν τον Ιούνιο του 2025 –με διατρητικές «υπερβόμβες» και πυραύλους Τόμαχοκ– σειρά από πυρηνικούς στόχους εντός των ιρανικών συνόρων. Εκείνη η επιχείρηση, με την κωδική ονομασία «Σφυρί του Μεσονυχτίου», ήταν η πρώτη που εξαπολύουν οι Αμερικανοί κατά στόχων στην ιρανική επικράτεια μετά το 1988 (ειρήσθω εν παρόδω, υπενθυμίζεται ότι ο Ιρανός Κασέμ Σολεϊμάνι σκοτώθηκε από αμερικανικά πυρά ενώ βρισκόταν στο Ιράκ το 2020, όχι στο Ιράν).
Στις 29 Δεκεμβρίου, ο Τραμπ είπε ότι θα μπορούσαν μέσα στο 2026 να ακολουθήσουν κι άλλα στρατιωτικά πλήγματα ενάντια στο Ιράν, που θα είναι μάλιστα ακόμη ισχυρότερα από εκείνα του 2025, εάν οι Ιρανοί συνεχίσουν να προωθούν τα πυρηνικά και τα πυραυλικά τους προγράμματα. Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριζε ωστόσο πέρυσι, έπειτα από το αμερικανοϊσραηλινό σφυροκόπημα κατά των ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων σε Φορντό, Νατάνζ και Ισφαχάν, ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν έχει εξαλειφθεί. Τώρα ο ίδιος μοιάζει να παραδέχεται εμμέσως ότι κάτι τέτοιο μάλλον δεν ισχύει… διότι εάν ίσχυε δεν θα χρειάζονταν νέες επιθέσεις, ακόμη ισχυρότερες από τις περυσινές.
Στις 2 Ιανουαρίου ωστόσο, ο Τραμπ έκανε ένα βήμα ακόμη παραπέρα, υποστηρίζοντας οι ΗΠΑ είναι «έτοιμες» να επέμβουν, υπερασπιζόμενες τους Ιρανούς που διαδηλώνουν ειρηνικά στην Τεχεράνη και σε άλλες πόλεις.
Το Ιράν κλονίζεται τα τελευταία 24ωρα από τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις που έχουν σημειωθεί εκεί τα τελευταία περίπου τρία χρόνια, από τον θάνατο της Μαχσά Αμινί κι έπειτα, καθώς χιλιάδες Ιρανοί έχουν βγει στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι για τον καλπάζοντα πληθωρισμό και την ακραία υποτίμηση του ιρανικού νομίσματος.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έως και πριν από λίγες ημέρες «είχε θέμα» κυρίως με τα πυρηνικά του Ιράν και τους ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους. Πλέον, παρουσιάζεται να θέτει κι άλλο ένα ζήτημα, όπως είναι εκείνο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το οποίο όμως δεν έχει θέσει σε άλλες περιπτώσεις (Τουρκία, Σαουδική Αραβία κ.α.).
Δύο μέτρα και δύο σταθμά
Η «δημοκρατία», η «δικτατορία» και τα «ανθρώπινα δικαιώματα» δεν έχουν θέση στη νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ που δόθηκε στη δημοσιότητα στα τέλη του 2025. Αντιθέτως, μάλιστα, η εν λόγω στρατηγική δείχνει να προκρίνει αυτό που χαρακτηρίζει «ευέλικτο ρεαλισμό». «Η πολιτική των ΗΠΑ θα είναι ρεαλιστική ως προς το τι είναι δυνατό και επιθυμητό να επιδιώξει στις σχέσεις της με άλλα έθνη. Επιδιώκουμε καλές σχέσεις και ειρηνικές εμπορικές σχέσεις με τα άλλα έθνη, χωρίς να τους επιβάλλουμε τη δημοκρατία ή άλλες κοινωνικές αλλαγές που διαφέρουν σημαντικά από τις παραδόσεις τους», αναφέρει το εν λόγω κείμενο το οποίο φέρει την υπογραφή του Ντόναλντ Τραμπ…
Ο ίδιος ο Τραμπ είχε κατηγορήσει το 2011 τον Ομπάμα ότι ετοιμάζεται «να ξεκινήσει πόλεμο με το Ιράν». «Ο πρόεδρός μας θα ξεκινήσει πόλεμο με το Ιράν επειδή είναι ανίκανος να διαπραγματευτεί. Είναι αδύναμος και αναποτελεσματικός. Ετσι, προκειμένου να επανεκλεγεί, θα ξεκινήσει πόλεμο με το Ιράν», διεμήνυε τότε ο Τραμπ αναφερόμενος στον Ομπάμα.
In order to get elected, @BarackObama will start a war with Iran.
— Donald J. Trump (@realDonaldTrump) November 29, 2011
Περίπου 15 χρόνια μετά –κι ενώ οι ΗΠΑ οδεύουν προς τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές του ερχόμενου Νοεμβρίου για το αμερικανικό Κογκρέσο-, ο Τραμπ παρουσιάζεται να είναι πια «έτοιμος» να ξεκινήσει ο ίδιος έναν πόλεμο με το Ιράν, το οποίο οι Αμερικανοί βομβάρδισαν πέρυσι και ίσως βομβαρδίσουν ξανά φέτος. Αυτή η τακτική θα μπορούσε άλλωστε να τεθεί κάτω από την ομπρέλα της επίτευξης «ειρήνης διά της ισχύος» («peace through strength») που επικαλείται και προωθεί η νέα αμερικανική διοίκηση, η οποία πραγματοποίησε πέρυσι βομβαρδισμούς σε Υεμένη, Ιράν, Συρία, Σομαλία, Νιγηρία, Ιράκ και Βενεζουέλα.
Η αποτρεπτική ιρανική γεωγραφία
Το ενδεχόμενο αμερικανικών χερσαίων στρατιωτικών επιχειρήσεων στο Ιράν θα πρέπει, ωστόσο, να αποκλείεται. «Η Τεχεράνη γνωρίζει ότι κανείς δεν πρόκειται να εισβάλει στο Ιράν», γράφει χαρακτηριστικά ο Τιμ Μάρσαλ στο βιβλίο του με τον τίτλο «Αιχμάλωτοι της Γεωγραφίας» (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Διόπτρα). «Το Ιράν δείχνει από ψηλά σαν ένα ενιαίο βουνίσιο οχυρό» αφού «περιβάλλεται από οροσειρές, όπως τα όρη Ζάγκρος και τα Ελμπούρζ», εξηγεί ο ίδιος στο άλλο βιβλίο του με τον τίτλο «Η Δύναμη της Γεωγραφίας» (επίσης Διόπτρα).
Ο Τραμπ θα μπορούσε, εάν το θελήσει, να παρέμβει με άλλους τρόπους, είτε βομβαρδίζοντας από απόσταση και μέσω αεροπορικών επιδρομών είτε εντείνοντας την πίεση μέσω κυρώσεων, είτε στηρίζοντας Ιρανούς αντικαθεστωτικούς.
Προσδοκίες
Υπάρχουν παράγοντες στις ΗΠΑ και στο Ισραήλ που θεωρούν ότι το θεοκρατικό ιρανικό καθεστώς θα μπορούσε ενδεχομένως να ανατραπεί, καθώς έχει πια αποδυναμωθεί σημαντικά.
Η νυν ιρανική ηγεσία από την πλευρά της, παρά τις αξιοσημείωτες ήττες και τα σημαντικά πλήγματα που υπέστη τη διετία 2024-2025, προειδοποιεί με «σκληρά αντίποινα» και «περιφερειακό χάος» εάν δεχθεί επίθεση.
Για την ιστορία, υπενθυμίζεται πάντως ότι το Ιράν είχε ενισχυθεί σημαντικά σε περιφερειακό επίπεδο έπειτα από μια άλλη αμερικανική εισβολή, εκείνη στο Ιράκ…
