Ενώ ο υπόλοιπος κόσμος συζητάει σε θεωρητικό κατά βάση επίπεδο το μοντέλο της τετραήμερης εργασίας, η Ολλανδία το εφαρμόζει «σιωπηλά» εδώ και δεκαετίες, προσφέροντας πολύτιμα μαθήματα για τη βιωσιμότητα και τις προκλήσεις της εν λόγω μετάβασης. Με τον χαμηλότερο μέσο όρο ωρών εργασίας στην Ε.Ε. –μόλις 32,1 ώρες την εβδομάδα, σε σχέση με τον μέσο όρο των 36 ωρών του μπλοκ– το ολλανδικό μοντέλο εργασίας αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κοινωνικά και οικονομικά πειράματα στην Ευρώπη.

Η μετάβαση στην τετραήμερη εργασία δεν προέκυψε από κάποια ξαφνική νομοθετική παρέμβαση, αλλά υπήρξε το αποτέλεσμα μακράς κοινωνικής μεταβολής που ξεκίνησε από τη δεκαετία του 1980. Η είσοδος των γυναικών στο εργατικό δυναμικό οδήγησε στο λεγόμενο μοντέλο του «ενάμιση εισοδηματία», όπου η μερική απασχόληση έγινε ο κανόνας για τη διατήρηση της οικογενειακής ισορροπίας. Με τον καιρό, η κουλτούρα αυτή επεκτάθηκε και στους άνδρες, ειδικά στους νέους μπαμπάδες, καθιερώνοντας την περιβόητη «ημέρα του πατέρα» και αποσυνδέοντας την επαγγελματική επιτυχία από το εξαντλητικό πενθήμερο. Σήμερα, η τετραήμερη εβδομάδα είναι τόσο διαδομένη στην Ολλανδία, που οι εργαζόμενοι πλήρους απασχόλησης συχνά συμπιέζουν το ωράριό τους σε τέσσερις ημέρες, ενώ τα συνδικάτα, όπως το FNV, πιέζουν για την επίσημη καθιέρωση του τετραήμερου.

Η βιωσιμότητα του ολλανδικού μοντέλου ωστόσο αποτελεί αντικείμενο προς συζήτηση. Από τη μια πλευρά, η χώρα παραμένει μία από τις πλουσιότερες οικονομίες του ΟΟΣΑ, αποδεικνύοντας ότι οι λιγότερες ώρες δεν οδηγούν αναπόφευκτα σε οικονομική κατάρρευση. Η υψηλή ωριαία παραγωγικότητα και τα μεγάλα ποσοστά συμμετοχής στην εργασία –που αγγίζουν το 82%– δείχνουν ότι η εργασία δεν χάνεται, αλλά κατανέμεται σε περισσότερα άτομα. Ωστόσο οι οικονομολόγοι προειδοποιούν για την «παγίδα» της στασιμότητας. Καθώς ο πληθυσμός γερνάει και οι ελλείψεις σε τομείς όπως η υγεία και η παιδεία μεγαλώνουν, η ανάγκη για αύξηση της προσφοράς εργασίας γίνεται επιτακτική. Η πρόκληση για την Ολλανδία –και όχι μόνον– είναι να βρει τη χρυσή τομή: να διατηρήσει την υψηλή ποιότητα ζωής χωρίς να θυσιάσει την ανταγωνιστικότητά της σε ένα περιβάλλον όπου η παραγωγικότητα παραμένει στάσιμη τα τελευταία 15 χρόνια.

Το ολλανδικό παράδειγμα αλλάζει και τους όρους της συζήτησης διεθνώς. Η εμπειρία των ολλανδικών εταιρειών δείχνει ότι η μείωση των συσκέψεων και η αυστηρή ιεράρχηση καθηκόντων μπορούν να αναπληρώσουν τον χαμένο χρόνο, ενώ παράλληλα μειώνονται οι αναρρωτικές άδειες και αυξάνεται η διατήρηση του προσωπικού. Παρ’ όλα αυτά υπάρχουν και μελανά σημεία, σύμφωνα με το BBC στο σχετικό ρεπορτάζ του, όπως η συνεχιζόμενη ανισότητα στις διευθυντικές θέσεις, καθώς η μερική απασχόληση παραμένει τροχοπέδη για τη γυναικεία σταδιοδρομία.

«Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η αλλαγή της κουλτούρας και του τρόπου σκέψης. Σε άλλες χώρες μπορεί να περνούν πολύ χρόνο στη δουλειά, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι εργάζονται πολύ», λέει ο Μπερτ ντε Βιτ, συνιδρυτής της Positivity Branding.

Οι εργαζόμενοι στην επιχείρησή του, που συμβουλεύει εταιρείες σχετικά με την ταυτότητα και την επωνυμία τους δεν χρειάστηκε να δεχθούν μείωση μισθού, ούτε να δουλέψουν περισσότερες ώρες τις τέσσερις ημέρες εργασίας τους. Αντ’ αυτού, οι ώρες τους παρέμειναν 32 την εβδομάδα ή οκτώ την ημέρα. «Η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής ήταν για εμάς κομβική», επισημαίνει ο Ντε Βιτ, ο οποίος διαφωνεί με την άποψη ότι το προσωπικό τους εργάζεται πλέον λιγότερο για το ίδιο ποσό χρημάτων. Αντίθετα, το αποδίδει στο ότι «εργάζονται πιο έξυπνα και αποτελεσματικά και όχι σκληρότερα».

Τα συνδικάτα υποστηρίζουν επίσης ότι η «μία μέρα λιγότερη» μπορεί να είναι καλή για την ενέργεια, την παραγωγικότητα και την κοινωνία, και ότι η «κανονικοποίηση» της τετραήμερης εβδομάδας εργασίας μπορεί να διατηρήσει ενεργά άτομα που διαφορετικά θα εγκατέλειπαν εντελώς την εργασία. Ο ΟΟΣΑ ωστόσο προειδοποιεί ότι αυτό το μοντέλο συνοδεύεται από αυξανόμενες πιέσεις. Οπως οι περισσότερες χώρες και η Ολλανδία αντιμετωπίζει γήρανση του πληθυσμού, επομένως καθώς περισσότεροι άνθρωποι συνταξιοδοτούνται, λιγότεροι απασχολούνται.

«Οι Ολλανδοί είναι πλούσιοι και εργάζονται λιγότερο – αλλά το ερώτημα είναι πόσο βιώσιμο είναι αυτό;» αναφέρει ο Nίκολας Γκον, οικονομολόγος στον ΟΟΣΑ. «Μπορείς να κάνεις μόνο ό,τι μπορείς με λίγους εργαζόμενους. Αυτό που βλέπουμε είναι ότι η Ολλανδία αντιμετωπίζει περιορισμούς από όλες τις πλευρές. Ο τρόπος για να μετριαστεί αυτό είναι να επεκταθεί η προσφορά εργασίας».