Ηταν Μάιος του 2025 όταν το αλπικό χωριό Μπλάτεν της Ελβετίας «σβήστηκε» από τον χάρτη. Οταν ένα τεράστιο κομμάτι του παγετώνα Μπιρτς αποκολλήθηκε, η καταστροφική κατολίσθηση που προκλήθηκε έθαψε κάτω από τα συντρίμμια το χωριό των μόλις 303 κατοίκων. Στη θέση του στέκει σήμερα μια μικρή λίμνη, με ορισμένες από τις σκεπές των σπιτιών να ξεπροβάλλουν από το νερό. Τώρα, ένα άλλο χωριό, αυτή τη φορά στο καντόνι της Βέρνης, βρίσκεται αντιμέτωπο με τον φόβο μιας παρόμοιας τύχης με εκείνης του Μπλάτεν, μιας καταστροφής που οι επιστήμονες συνδέουν με την τήξη του μόνιμα παγωμένου εδάφους, γνωστού και ως «πέρμαφροστ», και τη δυναμική των παγετώνων. Ο λόγος για το αλπικό χωριό Κάντερστεγκ, πάνω από το οποίο εντοπίζεται μια ασταθής βραχώδης μάζα, η κατάρρευση της οποίας θα μπορούσε να προκαλέσει μια κατολίσθηση ικανή να εξαφανίσει το χωριό.

Οι περίπου 1.300 κάτοικοι του Κάντερστεγκ ζουν σε ένα αυθεντικό αλπικό τοπίο με αιχμηρές κορυφές, λευκούς παγετώνες και απότομες πράσινες κοιλάδες. Ωστόσο, όπως αναφέρει το Associated Press, το ενδεχόμενο μιας καταστροφής πλανάται πάνω από το ήσυχο χωριό: μια βραχώδης ασταθής μάζα με το όνομα «Spitze Stei» (Σπίτζε Στάι) στην πλαγιά του βουνού, μέρος ενός ορεινού τοπίου που επηρεάζεται ολοένα και περισσότερο από την κλιματική κρίση καθώς λιώνει το πέρμαφροστ.

Μέτρα πρόληψης

«Γνωρίζουμε ό,τι συμβαίνει (σ.σ. η τήξη του πέρμαφροστ), αλλά δεν νιώθουμε τον φόβο», αναφέρει η Μπριγκίτε Γιούνεϊ, κάτοικος του ελβετικού χωριού. Οπως σημειώνει το A.P., σύμφωνα με την ίδια, οι ελβετικές αρχές έχουν λάβει κάθε δυνατό μέτρο πρόληψης. «Αλλά πρόκειται για τη φύση. Επομένως, ποτέ δεν ξέρεις», προσθέτει η Γιούνεϊ.

Καθώς οι παγετώνες και το μόνιμα παγωμένο έδαφος –το παγωμένο ίζημα εδάφους και βράχων που λειτουργεί ως η «κόλλα» που συγκρατεί τα βουνά– λιώνουν λόγω των υψηλότερων θερμοκρασιών ως αποτέλεσμα της κλιματικής κρίσης, η απειλή των κατολισθήσεων αυξάνεται όλο και περισσότερο στις Ελβετικές Αλπεις.

Ο καθηγητής Κλιματικής Αλλαγής και Φυσικών Κινδύνων στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης, Μάρκους Στόφελ, σημειώνει στο αμερικανικό μέσο ότι η κλιματική αλλαγή οδηγεί στο λιώσιμο τόσο των παγετώνων όσο και του μόνιμα παγωμένου εδάφους.

«Στα βουνά και στα μη συμπαγή βράχια υπάρχει πολύς πάγος», υπογραμμίζει ο Στόφελ. «Μόλις λιώσει αυτός ο πάγος, λειτουργεί σαν τσιμέντο. Αυτές οι πλαγιές των βουνών θα γίνουν ολοένα και πιο ασταθείς».

Οι ντόπιοι στο Κάντερστεγκ λένε ότι η κατάστασή τους είναι διαφορετική από αυτήν του Μπλάτεν και ότι το προληπτικό πλάνο που έχει ήδη τεθεί σε εφαρμογή τους επιτρέπει να ζουν ήρεμα.

«Δεν πρόκειται για την ίδια περίπτωση όπως στο Μπλάτεν. Είναι μια διαφορετική κατάσταση», σχολιάζει ο κάτοικος της περιοχής Ρούντολφ Ισλερ. «Δεν φοβόμαστε τον βράχο “Spitze Stei”. Εδώ και πολλά χρόνια βλέπουμε πέτρες να πέφτουν από εκεί πάνω. Το πρόβλημα εδώ είναι η υπερθέρμανση του πλανήτη και η άνοδος της θερμοκρασίας», προσθέτει ο ίδιος.

Οπως τονίζει το A.P., αν ολόκληρο το ασταθές τμήμα του «Spitze Stei» –που εκτιμάται σε περίπου 15-20 εκατ. κυβικά μέτρα– καταρρεύσει, θα προκληθεί μια τεράστια φυσική καταστροφή. Ωστόσο, ο βράχος βρίσκεται υπό διαρκή επιστημονική παρακολούθηση, ενώ παράλληλα έχουν καταρτιστεί σχέδια εκκένωσης του χωριού. Εντούτοις, οι ειδικοί είναι καθησυχαστικοί και επισημαίνουν ότι είναι πιο πιθανό ο βράχος να διασπαστεί σταδιακά παρά να αποκολληθεί ένα τεράστιο μεμονωμένο κομμάτι του.

Συχνότερα φαινόμενα

Ο Νάθαν Ζόλοτουρνμαν, ειδικός σε θέματα κλίματος και ενέργειας του ελβετικού παραρτήματος της περιβαλλοντικής οργάνωσης της Greenpeace, υπογραμμίζει ότι η κλιματική αλλαγή σημαίνει ότι οι κατολισθήσεις ή οι χιονοστιβάδες θα γίνουν πολύ πιο συχνά φαινόμενα. «Υπάρχει ακόμη και το ενδεχόμενο κάποια στιγμή να πρέπει να εγκαταλείψουμε ορισμένες κοιλάδες ή χωριά επειδή γίνεται αδύνατο να ζήσει κανείς σε αυτά τα μέρη», ανέφερε ο ίδιος. «Αν τα προληπτικά μέτρα που θα χρειάζεται να ληφθούν για την προστασία των υποδομών είναι τόσο ακριβά και οι προσπάθειες τόσο μεγάλες, δεν θα αξίζει πλέον τον κόπο να παραμένουμε εκεί», συμπληρώνει.

Πάντως, όπως ανέφερε τον περασμένο Μάιο το Reuters, στην περίπτωση του Μπλάτεν οι ελβετικές αρχές σημειώνουν ότι η πρόοδος προς την ανοικοδόμηση του χωριού βρίσκεται σε «καλό δρόμο». Ορισμένοι από τους δρόμους έχουν ήδη αρχίσει να ανακατασκευάζονται και εάν όλα πάνε σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, οι κάτοικοι των οποίων οι οικίες δεν καταστράφηκαν από την περυσινή κατολίσθηση θα μπορούσαν να επιστρέψουν σε αυτές ακόμη και φέτος. Μέχρι το 2029, η ολοκλήρωση βασικών σταδίων των εργασιών θα μπορούσε να σημάνει μια ευρύτερη επιστροφή των κατοίκων.