Πλησιάζει λοιπόν η ημερομηνία, 8η Οκτωβρίου, που η Σουηδική Ακαδημία θα ανακοινώσει το φετινό Νομπέλ Λογοτεχνίας και στο μεταξύ, εκτός από τις όποιες εκτιμήσεις και προσδοκίες των βιβλιόφιλων, στην αναζήτηση των φαβορί για το περίβλεπτο βραβείο επιδίδονται, όπως κάθε χρόνο, και τα γραφεία στοιχημάτων.

Στο δικό τους όχι ακριβώς λογοτεχνικό σύμπαν (αν και μια καλογραμμένη ιστορία με μεγάλα συγγραφικά ονόματα, στοιχηματικές αποδόσεις ή και «στημένους αγώνες» ίσως να είχε ενδιαφέρον) φαίνεται να συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες η Κινέζα συγγραφέας Τσαν Σουέ, ενώ ψηλά στα πονταρίσματα βρίσκονται και ο Ιάπωνας «συνήθης ύποπτος» Χαρούκι Μουρακάμι, ο ινδικής καταγωγής Αμερικανός Αμιτάβ Γκος, η Καναδή ποιήτρια Αν Κάρσον και η συμπατριώτισσά της Μάργκαρετ Ατγουντ. Ο Αυστραλός Τζέραλντ Μάρνεϊν προβάλλεται επίσης ως πιθανό όνομα, περίπου όπως και ο Γάλλος Μισέλ Ουελμπέκ, ο Αμερικανός «φαντομάς» Τόμας Πίντσον, η Μεξικανή Κριστίνα Ριβέρα Γκάρσα, ο Ισπανός Ενρίκε Βίλα-Μάτας κ.ά. Ο Εμανουέλ Καρέρ, Γάλλος και αυτός, μοιάζει με πρόσφατη προσθήκη. Αλλά και οι παραδοσιακοί «υποψήφιοι» έχουν ενίοτε αποδόσεις κυμαινόμενες, οι οποίες επηρεάζονται από παράγοντες άγνωστους σε εμάς.

«Οι αποδόσεις δεν είναι προγνωστικά, είναι η εικόνα ενός καθρέφτη. Δείχνουν ποιους συγγραφείς παρακολουθεί ο αγγλόφωνος κόσμος, ποιους έχει μεταφράσει και για ποιους μιλάει», λέει ο Αργύρης Καστανιώτης των ομώνυμων εκδόσεων, λαμβάνοντας υπόψη του ότι τα γραφεία στοιχημάτων έχουν έδρα συνήθως στη Βρετανία. Για τις συνεδριάσεις της Σουηδικής Ακαδημίας, οι οποίες μένουν μυστικές για πενήντα χρόνια, συνεχίζει ο κ. Καστανιώτης, οι αποδόσεις δεν δείχνουν τίποτα. «Η αγορά είναι μικρή και λίγα χρήματα αρκούν για να ανεβάσουν ένα όνομα», επισημαίνει ο εκδότης και προσθέτει: «Ο Μουρακάμι, που είναι αγαπητός στην Αγγλία, είναι φαβορί κάθε χρόνο, ενώ ο Αμπντουλραζάκ Γκούρνα (σ.σ.: νικητής του 2021) δεν υπήρχε σε καμία λίστα».

Στο παιχνίδι των προγνωστικών έχουν μπει και ιστοσελίδες ανάλυσης δεδομένων, όπως το richernews.com, που τονίζει ότι ο μεν Μουρακάμι θεωρείται φαβορί από τα γραφεία στοιχημάτων εδώ και 15 ολόκληρα χρόνια, η δε Τσαν Σουέ έχει ένα ιδιαίτερο βιογραφικό (μεγάλωσε σε συνθήκες ακραίας φτώχειας, δούλεψε σε εργοστάσιο κ.λπ.), κάτι που εκτιμάται πως αυξάνει την ορατότητά της στη Σουηδική Ακαδημία. Η νοτιοκορεατική οικονομική εφημερίδα ΜΚ ανέφερε σε πρόσφατο άρθρο της ότι το 2025, ένα μήνα πριν ανακοινωθεί ο νικητής, ο Ούγγρος Λάζλο Κρασναχορκάι, ένα έργο του παρουσιάστηκε σε θέατρο της Στοκχόλμης ενώπιον μελών της Ακαδημίας, ενώ φέτος, παρατηρεί με νόημα η εφημερίδα, η συγγραφέας από την Αντίγκουα της Καραϊβικής Τζαμάικα Κίνκεϊντ συμμετείχε στο λογοτεχνικό φεστιβάλ του Γκέτεμποργκ. Ονομα από τη Λατινική Αμερική έχει να κερδίσει από το 2010, υπογραμμίζει η ΜΚ, ενώ και ο ινδικής καταγωγής Αμιτάβ Γκος θα κάλυπτε ένα «κενό» στην πρόσφατη ιστορία του θεσμού.

Ενα μήνυμα

«Νομίζω ότι τέτοιοι παράγοντες παίζουν ρόλο και φαίνεται ότι κάθε φορά η Σουηδική Ακαδημία προσπαθεί να δώσει ένα μήνυμα, όπως είχε γίνει π.χ. με τη βράβευση του Ντίλαν, που ήταν σαν να έλεγε ότι η λογοτεχνία κυμαίνεται και έξω από τα συμβατικά όρια», σχολιάζει ο πρόεδρος της Εταιρείας Συγγραφέων Κώστας Κατσουλάρης. «Παίζει επίσης ρόλο η διασπορά και πιστεύω ότι γενικά η Σουηδική Ακαδημία δεν θέλει να επιβεβαιώνει τα προφανή, βραβεύοντας κάποιον που “πουλάει” ήδη, αλλά προτιμά να κάνει και μια πρόταση. Για παράδειγμα, ακόμη και αν το αξίζει, δεν νομίζω ότι θα πάρει το Νομπέλ ο Μουρακάμι, γιατί είναι αρκετά προβεβλημένος».

Στα φετινά προγνωστικά των γραφείων στοιχημάτων εμφανίζεται ακόμη –και για άλλη μια χρονιά– το όνομα της Ελληνίδας συγγραφέως Ερσης Σωτηροπούλου. Σε κάποιες λίστες, τη βλέπουμε πάνω και από ονόματα όπως αυτά της Μάργκαρετ Ατγουντ και του Μισέλ Ουελμπέκ. Η εκδότριά της, Αννα Πατάκη, πιστεύει ότι η σταθερή εμφάνιση της Ερσης Σωτηροπούλου έστω σε αυτές τις λίστες έχει τη σημασία της. «Σημαίνει ότι το όνομά της βρίσκεται στις συζητήσεις κάποιων ανθρώπων, σε διεθνές επίπεδο, οι οποίοι στον μικρόκοσμό τους συζητούν για το ποιος μπορεί να πάρει το Νομπέλ», σημειώνει η κ. Πατάκη. «Ακόμη και αυτό είναι κάτι ωραίο, που δεν συμβαίνει πολύ συχνά στην Ελλάδα», συμπληρώνει η εκδότρια. «Να σας πω την αλήθεια όμως, τις αποδόσεις των γραφείων στοιχημάτων δεν τις παρακολουθώ. Αν είναι να έρθει ένα βραβείο, καλύτερα να μην το περιμένεις και να χαρείς, παρά να τρέχεις πίσω από τις λίστες».

Κάτι όχι ιδιαίτερα γνωστό είναι ότι η Σουηδική Ακαδημία ζητάει κάθε χρόνο από τον πρόεδρο της Εταιρείας Συγγραφέων –και από άλλους φορείς από την Ελλάδα– να προτείνει ένα ή δύο ονόματα που θεωρεί ότι αξίζει να προσεχθούν ως υποψηφιότητες. Ο κ. Κατσουλάρης το επιβεβαιώνει και αναφέρει ότι όντως κατέθεσε τις προτάσεις του. «Υπάρχουν τρεις ή τέσσερις πεζογράφοι και ποιητές, Ελληνες και ελληνόφωνοι –γιατί αυτό αφορά και την Κύπρο– που πιστεύω ότι πληρούν τις προϋποθέσεις για το Νομπέλ Λογοτεχνίας», υπογραμμίζει.

Από την πλευρά του, ο κ. Καστανιώτης τονίζει ότι δεν βλέπει κάποια «γεωπολιτική» πτυχή στις επιλογές της Σουηδικής Ακαδημίας. «Παρατηρώ όμως», καταλήγει, «μια σταθερή προτίμηση στην τόλμη στη φόρμα και στην ενασχόληση με ζητήματα οικουμενικά: Ερνό, Φόσε, Χαν Γκανγκ, Κρασναχορκάι. Η Ακαδημία δεν βραβεύει την επικαιρότητα. Βραβεύει έργα που φτιάχνουν τη δική τους γλώσσα για να μιλήσουν για την ανθρώπινη κατάσταση».