Στο τέλος ενός διαδρόμου, πίσω από μια κόκκινη πόρτα δεκαετίας του ’80, άνδρες με λευκές ποδιές εργάζονται σκυμμένοι πάνω σε τραπέζια εργασίας και πίσω από μεγεθυντικούς φακούς, παλεύοντας με ηλεκτρονικές πλακέτες, τσιπάκια και καλώδια.

Οι περίπου 20 εργαζόμενοι, με την ιδιότητα ηλεκτρικών μηχανικών και τεχνικών, κρατούν στα χέρια τους τμήματα του εγκεφάλου του «Κενταύρου», του ελληνικού συστήματος ανίχνευσης και καταστολής drones που γεννήθηκε στο εργοστάσιο της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας (ΕΑΒ) και θα ενισχύσει τους επόμενους μήνες την αεράμυνα της Ελλάδας, της Κύπρου, αλλά και του Ισραήλ.

Η πρώτη επιτυχία

Ο «Κένταυρος» κέρδισε τις εντυπώσεις όταν το 2024 κατά τη διάρκεια της ευρωπαϊκής επιχείρησης «Ασπίδες» στην Ερυθρά Θάλασσα εντόπισε και κατέρριψε δύο μη επανδρωμένα αεροσκάφη που εκτόξευσαν οι Χούθι. Η επιτυχία αυτή κέντρισε αμέσως το ενδιαφέρον χωρών της Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής. Πριν από ένα μήνα ανακοινώθηκε πως το anti-drone σύστημα ενσωματώθηκε στο Σύστημα Αεράμυνας και Αντιπυραυλικής Προστασίας Barak-MX του Ισραήλ, ενώ τελευταία εξέλιξη ήταν η πρόθεση της Λευκωσίας να προμηθευτεί τέσσερα τέτοια συστήματα.

Η «Κ» επισκέφθηκε τα εργαστήρια της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας στο Σχηματάρι, όπου κατασκευάζεται ο «Κένταυρος», και συνάντησε τους ανθρώπους που βρίσκονται πίσω από την προσπάθεια αυτή.

Ο Κυριάκος Ενωτιάδης, διευθυντής στον τομέα ηλεκτρονικών της ΕAB και εμπνευστής του «Κενταύρου», είναι ένας εξ αυτών. Μπαίνοντας στην αίθουσα του εργαστηρίου, κάθεται μπροστά στα τραπέζια των συναρμολογητών απλώνoντας μπροστά μου τέσσερις κόλλες χαρτί. Σε αυτές αποτυπώνεται όλη η γραμμή παραγωγής έτσι όπως θα αναπτυχθεί τους επόμενους μήνες, ώστε να καλύψει τις ανάγκες της αυξημένης ζήτησης που έχει προκύψει. Η ΕΑΒ πρέπει να παραδώσει 76 συστήματα «Κένταυρος» στις ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις και άλλα τέσσερα στον κυπριακό στρατό. «Τέλη Απριλίου, μετά το Πάσχα, όλες αυτές οι καρέκλες θα είναι γεμάτες με εργαζομένους», τονίζει.

Εργαζόμενος στο τμήμα ηλεκτρονικών επεξεργάζεται τη διάταξη πλακέτας, η οποία μετά τον ποιοτικό έλεγχο θα τοποθετηθεί σε μονάδα του συστήματος «Κένταυρος». [ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΤΑΓΙΑΝΝΗΣ]

Ο μηχανικός λογισμικού είχε προβλέψει την ανάγκη ενός συστήματος που θα αντιμετωπίζει τα drones πριν ακόμη ξεσπάσει ο πόλεμος στην Ουκρανία. «Χρειαζόμασταν ένα σύστημα που θα μπορεί να αντιμετωπίσει τα “Μπαϊρακτάρ” του τουρκικού στρατού», εξηγεί. Με μια πολύ μικρή ομάδα σχεδίασε την ανάπτυξη συστημάτων εντοπισμού και καταστολής drones και με τη βοήθεια του έμπειρου προσωπικού της ΕΑΒ προχώρησε στην κατασκευή τους. Οπως αναφέρει, πολλά χρόνια πριν, η ΕΑΒ είχε ασχοληθεί με την κατασκευή ραντάρ και είχε την τεχνογνωσία που απαιτείτο. Οταν η ανάγκη γεννήθηκε, η ομάδα ήταν ήδη έτοιμη, έχοντας αναπτύξει συνολικά τρία anti-drones συστήματα, τον «Κένταυρο», τον «Υπερίωνα» και τον «Τηλέμαχο», που όταν λειτουργούν μαζί δημιουργούν μια αποτελεσματική ασπίδα κατά εχθρικών drones.

«Ηταν ευτυχής συγκυρία ότι η ΕΑΒ είχε αναπτύξει τον “Κένταυρο”, ένα πάρα πολύ καλό και αποτελεσματικό anti-drone σύστημα», δήλωσε στην «Κ» ο πρόεδρος της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας και αντιναύαρχος ε.α. Αλέξανδρος Διακόπουλος, λέγοντας πως η εταιρεία έχει καταφέρει να αποκτήσει δυναμική στα ηλεκτρονικά. «Αυτή τη στιγμή, και λόγω των γεγονότων στον πόλεμο στο Ιράν, έχουμε ξαφνικά ένα πολύ μεγάλο ενδιαφέρον από πάρα πολλές χώρες της περιοχής μας και ευρωπαϊκές για το σύστημα αυτό».

Κάθε χιλιοστό

H κατασκευή του επιτυχημένου anti-drone συστήματος γίνεται εξ ολοκλήρου στις εγκαταστάσεις της ΕΑΒ, ωστόσο ο κ. Διακόπουλος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συνεργασίας και με υπο-κατασκευαστές. Προς το παρόν, τα επί μέρους τμήματα του «Κενταύρου» διαμορφώνονται, συναρμολογούνται και ελέγχονται στα μηχανουργεία, τα συνεργεία και τα εργαστήρια της εταιρείας τόσο από μηχανήματα όσο και από ανθρώπινα χέρια και μάτια. Οταν ολοκληρωθεί η κατασκευή του, το σύστημα τοποθετείται στα ειδικά οχήματα του στρατού. Τέλος, ελέγχεται η λειτουργία του στο πεδίο δοκιμών, που βρίσκεται επίσης εντός του χώρου της βιομηχανίας.

Κάθε στάδιο παραγωγής απαιτεί προσοχή στη λεπτομέρεια και εμπειρία και από τη διαδικασία δεν περισσεύει κανείς. «Δεν μπορείς να αφαιρεθείς. Εδώ το λάθος είναι σοβαρό. Χρειάζεται προσοχή, όρεξη για δουλειά και συνέπεια», δηλώνει ο Θεόδωρος Χασιώτης. Παρότι είναι προϊστάμενος του τμήματος, ο 57χρονος δεν απέχει από κανένα στάδιο της διαδικασίας. Τον συναντήσαμε να κόβει και να διαμορφώνει καλώδια. Κάποιος άλλος, με 34 χρόνια εμπειρίας στο αντικείμενο, ήλεγχε χιλιοστό-χιλιοστό αν έχουν γίνει σωστά οι συγκολλήσεις και συναρμολογήσεις στις ηλεκτρονικές πλακέτες. Οταν τον ρωτώ πώς αισθάνεται που πολύς κόσμος δεν γνωρίζει καν την ΕΑΒ, μου αποκαλύπτει ότι ο κουνιάδος του τον ρωτάει κάθε χρόνο «γιατί δεν σας έχουν κλείσει ακόμη;». «Δεν ξέρουν τι γίνεται εδώ. Δουλεύουμε σε στρατιωτικές προδιαγραφές, δηλαδή κατηγορία 3. Κατηγορία 3 είναι τέλειο. Δεν έχει fail εδώ. Και το πάτωμα που είστε τώρα είναι αντιστατικό».

Ο Κυριάκος Ενωτιάδης, διευθυντής στον τομέα ηλεκτρονικών και εμπνευστής του «Κενταύρου», είναι «θεματοφύλακας» της ΕΑΒ. Το κτίριο στο Σχηματάρι το έχτισε ο πατέρας του. [ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΤΑΓΙΑΝΝΗΣ]

Στην ομάδα συνυπάρχουν διαφορετικές ειδικότητες και ηλικίες. Ο Ξενοφών, στα 32 του χρόνια, είναι από τους μικρότερους. «Υπάρχει έκρηξη εργασίας», περιγράφει, λέγοντας πως αυτό τον ωθεί να εξελίσσεται συνεχώς. Σηκώνοντας ελάχιστα το κεφάλι του από την πολύχρωμη πλακέτα που επεξεργάζεται, εξηγεί ότι δουλειά του ουσιαστικά είναι να μπορεί να ανταποκρίνεται στις τεχνολογικές εξελίξεις, οι οποίες στον τομέα των drones είναι σαρωτικές. Το μόνο «αγκάθι», διευκρίνισε, είναι οι πολύ χαμηλές αμοιβές, καθώς οι εργαζόμενοι στην ΕΑΒ ανήκουν στο ενιαίο μισθολόγιο του Δημοσίου.

Οι χαμηλοί μισθοί λειτουργούν ως αντικίνητρο ώστε η ΕΑΒ να καταφέρει να προσελκύσει υψηλής εξειδίκευσης και εμπειρίας προσωπικό και σε συνδυασμό με τον κίνδυνο περικοπής κινήτρου ευδόκιμης υπηρεσίας που λειτουργούσε ως εφάπαξ για όσους συνταξιοδοτούνταν, οδήγησαν πριν από μερικές εβδομάδες σε κινητοποιήσεις και μια μακρά απεργία.

«Η ΕΑΒ είναι μια εταιρεία του Δημοσίου με τα καλά και τα κακά. Το καλό είναι η σχετική εργασιακή ασφάλεια. Το κακό είναι ότι δεν μπορείς να δώσεις ανταγωνιστικούς μισθούς», σημείωσε ο πρόεδρος της ΕΑΒ Αλέξανδρος Διακόπουλος. Επισήμανε, ωστόσο, ότι γίνεται μια προσπάθεια, η οποία θα μεταφραστεί σε νομοθετική πρωτοβουλία, να γίνουν αυξήσεις με τη μορφή μπόνους, που θα δίνονται για επίτευξη στόχων αλλά και για να αυξηθούν κάποια επιδόματα.

Η πρώτη μεγάλη μείωση μισθών στην εταιρεία έγινε στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης. «Κατά τη γνώμη μου, η ΕΑΒ αντιμετωπίστηκε κάπως σκληρά την εποχή των μνημονίων. Βρέθηκε ξαφνικά μια εταιρεία με προσωπικό 3.800 ατόμων να απασχολεί λιγότερους από χίλιους ανθρώπους», παρατήρησε ο ίδιος.

Ο Κυριάκος Ενωτιάδης, έζησε τα δύσκολα χρόνια των μνημονίων και ήταν από τους ελάχιστους που αποφάσισαν να μείνουν. Οταν τον ρωτάω τον λόγο, μου απαντάει χαριτολογώντας με μια ιστορία: «Γεννήθηκα στην ΕΑΒ και για αυτό τον λόγο δεν φεύγω. Το κτίριο αυτό το έχτισε ο πατέρας μου. Αυτή ήταν η δουλειά του. Εγώ ήμουν 13 χρόνων τότε και τα πρώτα δύο καλοκαίρια δούλεψα μαζί του. Τα πρώτα μου ένσημα τα κόλλησα εδώ».

Ο 60χρονος διευθυντής αποτελεί ένα ενδιαφέρον κράμα: μια παραδοσιακή φυσιογνωμία με κλασικό ντύσιμο και συνήθειες αναλογικής εποχής – σχεδιάζει πρώτα με στυλό στο μπλοκάκι του και θέλει τα σχέδια τυπωμένα σε χαρτί. Ανθρωπος και εταιρεία με έναν ιδιόμορφο τρόπο συντονίζονται. Ετσι είναι και η ΕΑΒ: πίσω από τις πόρτες κτιρίων που σε ταξιδεύουν στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου και ανάμεσα σε εικονίτσες αγίων παράγεται τεχνολογία αιχμής.