Γράφει η Σοφία Χρίστου
«Επιτέλους, τα κατάφερα, οπότε ας δούμε αν μπορώ να ξεκουραστώ τώρα. Απλώς, δεν μπορώ να συνεχίσω άλλο», είπε η Νοέλια Καστίγιο στην τελευταία της συνέντευξη στον ισπανικό τηλεοπτικό σταθμό Antena 3. Λίγες ώρες αργότερα, η 25χρονη πέθανε στο νοσοκομείο Consorci Sanitari Alt Penedès-Garraf στη Βαρκελώνη, έπειτα από τη χορήγηση μεγάλης ποσότητας φαρμάκων, στο πλαίσιο της διαδικασίας ευθανασίας που είχε εγκριθεί από τη Δικαιοσύνη.
Η Καστίγιο είχε μείνει παραπληγική το 2022 έπειτα από απόπειρα αυτοκτονίας. Προηγουμένως είχε πέσει θύμα ομαδικού βιασμού. Για δύο χρόνια έδωσε νομική μάχη με τον πατέρα της, σε μια υπόθεση που άνοιξε εκ νέου τη συζήτηση για τα όρια της ευθανασίας στην Ισπανία.
Η νομική διαμάχη με τον πατέρα της, ο οποίος ήθελε να αποτρέψει την ευθανασία της κόρης του, ξεκίνησε το 2024 και εξελίχθηκε σε μια πρωτόγνωρη για τα χρονικά σύγκρουση, σε μια χώρα που από το 2021 έχει θεσπίσει νομοθεσία η οποία κατοχυρώνει το δικαίωμα στην ευθανασία και την ιατρικώς υποβοηθούμενη αυτοκτονία για ασθενείς που πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις.
Εντέλει, τα δικαστήρια έκριναν νόμιμο το δικαίωμα της Καστίγιο στην ευθανασία, καθώς τα βάσανά της ήταν «αφόρητα, σοβαρά, χρόνια και εξουθενωτικά και δεν επρόκειτο να βελτιωθούν με τη θεραπεία». Επικύρωσαν έτσι ότι με το ισχύον νομικό πλαίσιο, μόνο η ίδια μπορούσε να αποφασίσει για τη ζωή της – και όχι ο πατέρας της.
Από την αστεγία στα κρατικά ορφανοτροφεία
Η προσοχή των μέσων ενημέρωσης στράφηκε στην Καστίγιο όταν εκείνη παραχώρησε την πρώτη και τελευταία της συνέντευξη στην τηλεοπτική εκπομπή «Y ahora Sonsoles» και στην Ισπανίδα δημοσιογράφο και συγγραφέα Σονσόλες Ονέγκα. Τέσσερις ημέρες πριν υποβληθεί σε ευθανασία, η ίδια μοιράστηκε τον εφιάλτη που την οδήγησε στην απόφαση να διεκόψει τη ζωή της.
Λέγοντας πως έχει διαγνωστεί με μερική μη αναστρέψιμη παραπληγία που επηρεάζει τα κάτω άκρα της, η Καστίγιο περιέγραψε τη ζωή της ως ένα καθημερινό μαρτύριο: «Ο ύπνος μου είναι πολύ δύσκολος. Υποφέρω από πόνους στην πλάτη, πόνους στα πόδια, καθημερινό σωματικό πόνο. Δεν έχω όρεξη να κάνω τίποτα, ούτε να βγω έξω ούτε να φάω. Θέλω απλώς να ξεκουραστώ».
«Η αλήθεια είναι ότι δεν έχω σταματήσει ποτέ να πληγώνω τον εαυτό μου».
Οπως περιέγραψε, ο εφιάλτης ξεκίνησε περίπου στην ηλικία των 13 ετών. Τότε η μητέρα της έχασε το οικογενειακό σπίτι λόγω οικονομικών προβλημάτων και έμειναν άστεγοι: «Κατασχέθηκε και αναγκαστήκαμε να πάμε να ζήσουμε με τον πατέρα μου», είπε. Ακολούθησε το διαζύγιο των γονιών της και μετά από λίγο καιρό η ίδια βρέθηκε σε κρατικό ορφανοτροφείο. «Επρεπε να περιμένουμε τον πατέρα μου μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες, ενώ έπινε αλκοόλ σε διάφορα μπαρ».
Η πρώτη της ψυχοθεραπεία ξεκίνησε στα 13, ωστόσο ποτέ δεν κατάφερε να ξεπεράσει τα ψυχικά της τραύματα: «Πάντα ένιωθα μόνη, ποτέ δεν ένιωσα ότι με καταλάβαιναν, κανείς δεν έδειξε ποτέ ενσυναίσθηση μαζί μου. Δεν μου αρέσει πραγματικά η κατεύθυνση που παίρνει ο κόσμος και η κοινωνία. Θα προτιμούσα να εξαφανιστώ, γιατί τα πράγματα χειροτερεύουν όλο και περισσότερο».
Ομολόγησε ότι έκανε τις δύο πρώτες απόπειρες αυτοκτονίας στην εφηβεία: «Η μητέρα μου με εισήγαγε σε ψυχιατρικό κέντρο όπου τραυματίστηκα με κοψίματα, μετά ήπια ένα δοχείο με τοξικό υγρό και μου έκαναν άντληση στο στομάχι. Και στο δεύτερο ψυχιατρικό κέντρο τραυματίστηκα άλλες τρεις φορές. Η αλήθεια είναι ότι δεν έχω σταματήσει ποτέ να πληγώνω τον εαυτό μου».
Σεξουαλικές επιθέσεις
Η Νοέλια μίλησε και για τις δύο σεξουαλικές επιθέσεις που δέχτηκε. «Η πρώτη ήταν κατά τη διάρκεια μιας σχέσης και η δεύτερη ήταν ομαδικός βιασμός – τρία αγόρια με κακοποίησαν σεξουαλικά. Δεν μπορούσα να το καταγγείλω τότε, επειδή ήταν λίγες μέρες πριν επιχειρήσω να αυτοκτονήσω πηδώντας από ένα μπαλκόνι», αποκάλυψε. Ηταν τότε που η ίδια έπεσε από τον 5ο όροφο ενός κτιρίου αφού είχε καταναλώσει κοκαΐνη, με αποτέλεσμα να τραυματιστεί ανεπανόρθωτα η σπονδυλική της στήλη.
«Πριν από την ευθανασία, έβλεπα ήδη τον κόσμο πολύ σκοτεινό. Δεν είχα στόχους, κανέναν σκοπό, τίποτα. Και είμαι ακόμα η ίδια. Δεν αντέχω άλλο αυτή την οικογένεια, τον πόνο, όλα όσα με βασανίζουν από όσα έχω περάσει. Δεν θέλω να είμαι παράδειγμα για κανέναν. Είναι απλώς η ζωή μου», ανέφερε μεταξύ άλλων η 25χρονη στην τελευταία της συνέντευξη, η οποία γυρίστηκε στο σπίτι της γιαγιάς της από την πλευρά της μητέρας της.
Η μητέρα της Νοέλια ήταν δίπλα της σε όλη τη διάρκεια της συνέντευξης. «Πέρασαν τρία χρόνια με σκαμπανεβάσματα, φρικτά χρόνια, που προσευχόμουν πολύ. Αλλά αν δεν θέλει να ζήσει… δεν αντέχω άλλο», είπε στην κάμερα.
«Δεν ξέρω γιατί με θέλει ζωντανή»
Σχετικά με τη δικαστική σύγκρουση με τον πατέρα της, το αρχικό σχόλιο της Καστίγιο στη δημοσιογράφο ήταν: «Δεν ξέρω γιατί με θέλει ζωντανή».
Υπενθυμίζεται πως ήταν 10 Απριλίου 2024 όταν η ίδια υπέβαλε επίσημο αίτημα για ευθανασία στην αρμόδια επιτροπή της Καταλονίας (CGAC), έναν ανεξάρτητο φορέα που αποτελείται από νομικούς, γιατρούς και βιοηθικούς εμπειρογνώμονες και εγγυάται την ορθή εφαρμογή του νόμου περί ευθανασίας στην Ισπανία. Τότε ήταν που ο πατέρας της, Χαβιέ Καστίγιο, παρενέβη για να εμποδίσει την πραγματοποίηση της επιθυμίας της κόρης του, εκπροσωπούμενος από το Ισπανικό Ιδρυμα Χριστιανών Δικηγόρων.
Τι προβλέπει ο ισπανικός νόμος για την ευθανασία
Σημειώνεται πως η Ισπανία είναι μία από τις λίγες ευρωπαϊκές χώρες, μαζί με την Ολλανδία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο, που έχουν θεσπίσει νόμους που επιτρέπουν να πραγματοποιείται ευθανασία από γιατρούς. Σύμφωνα με τον νόμο του 2021, στην Ισπανία κάθε ενήλικος άνω των 18 ετών που ζητά ευθανασία πρέπει να πάσχει από ανίατη ασθένεια ή από «σοβαρή, χρόνια και εξουθενωτική κατάσταση», και η απόφασή του πρέπει να λαμβάνεται χωρίς εξωτερικές πιέσεις. Η απόφαση πρέπει να έχει διατυπωθεί δύο φορές γραπτώς και να πιστοποιείται από γιατρό, ο οποίος στη συνέχεια συμβουλεύεται έναν δεύτερο γιατρό.
Σύμφωνα με κυβερνητικά στοιχεία, 426 αιτήματα για υποβοηθούμενο θάνατο εγκρίθηκαν το 2024. Σύμφωνα με το BBC, η υπόθεση της Νοέλια ήταν η πρώτη που έφτασε στα δικαστήρια.
Εξάντληση των ένδικων μέσων
Τότε ξεκίνησε μια σειρά από εφέσεις που οδήγησε σε μια αλυσίδα δικαστικών αποφάσεων με εξάντληση όλων των ένδικων μέσων στην Ισπανία. Ο Καστίγιο υποστήριξε ότι η κόρη του έπασχε ήδη από αναπηρία 67% πριν πέσει από τον πέμπτο όροφο και ότι χρειαζόταν ψυχιατρική θεραπεία για να βελτιωθεί η ψυχική της κατάσταση.
Το Συνταγματικό Δικαστήριο απέρριψε την τελική έφεση της οικογένειας, δηλώνοντας ότι δεν βρήκε «καμία απόδειξη παραβίασης θεμελιωδών δικαιωμάτων». Επειτα από αυτό, ο πατέρας προσέφυγε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Στρασβούργο, όπου ζήτησε τη λήψη προσωρινών μέτρων για την αναστολή της διαδικασίας. Το αίτημα αυτό απορρίφθηκε επίσης τον Μάρτιο του 2026 και τελικά ορίστηκε ημερομηνία για την ευθανασία.
«Ο πατέρας μου μού είπε ότι (…) για εκείνον είμαι ήδη νεκρή. Με πλήγωσε πολύ, γιατί μου είπε ότι είχα ήδη κερδίσει, ότι είχα πάρει αυτό που ήθελα, και του είπα: “Μπαμπά, αυτό δεν είναι παιχνίδι, με πονάει κι εμένα”», είχε σχολιάσει.
Αντικρουόμενες απόψεις
Ο θάνατος της Νοέλια, το όνομα της οποίας στα ισπανικά σημαίνει «γεννημένη τα Χριστούγεννα», προκάλεσε την αντίδραση της κοινής γνώμης, με πολλούς να καταλογίζουν ευθύνες στον κρατικό μηχανισμό κάνοντας λόγο για παραμέληση και μη υποστήριξη ανηλίκων που βιώνουν δυσκολίες.
Ενδεικτικά, το συντηρητικό αντιπολιτευόμενο Λαϊκό Κόμμα (PP), το οποίο είχε καταψηφίσει τον νόμο περί ευθανασίας το 2021, αντέδρασε σημειώνοντας πως «οι θεσμοί που όφειλαν να προστατεύσουν τη Νοέλια απέτυχαν». Ο πρόεδρος του Λαϊκού Κόμματος, Αλμπέρτο Νούνιεζ Φείχο, σημείωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: «Αρνούμαι να πιστέψω ότι το κράτος δεν διέθετε τα μέσα για να της προσφέρει φροντίδα». Σε ανακοίνωσή της, η Καθολική Εκκλησία, η οποία διατηρεί στενές σχέσεις με το PP, δήλωσε ότι η ιστορία της Καστίγιο «αντανακλά μια συσσώρευση προσωπικού πόνου και θεσμικών αποτυχιών».
«19 γιατροί υποστήριξαν την απόφασή της και θα πρέπει να τη σεβαστούμε».
Υπήρξαν και εκείνοι που κατέκριναν τα νομικά εμπόδια που έθεσε ο πατέρας της, εμποδίζοντας την ευθανασία της. «Η επιθυμία της να θέσει τέλος στην οδύνη της μέσω του δικαιώματος στην ευθανασία υπονομεύτηκε από μια νομική σταυροφορία που πρόσθεσε σχεδόν δύο χρόνια πόνου στην ύπαρξή της», αναφέρει στο κύριο άρθρο της η εφημερίδα El País. Ο Αλμπέρτο Ιμπάνεζ, μέλος του Κογκρέσου απο το 2023, δήλωσε ότι «19 γιατροί υποστήριξαν την απόφασή της και θα πρέπει να τη σεβαστούμε», προσθέτοντας ότι πρόκειται για ένα «βαθιά σύνθετο» ζήτημα.
Με πληροφορίες απο: AP, BBC, El Pais, Clarin, CNN, Washington Post
