Στον πυρήνα της MI5, της υπηρεσίας εσωτερικών πληροφοριών της Βρετανίας, μια ομάδα επιστημόνων «σαρώνει» το διαδίκτυο αναζητώντας το πιο ακραίο εξτρεμιστικό υλικό που μπορεί να βρει.
Η ομάδα αυτή – ψυχολόγοι, εγκληματολόγοι και ανθρωπολόγοι – είναι γνωστή ως Behavioural Science Unit, μονάδα συμπεριφορικής επιστήμης, και έχει μία βασική αποστολή: να κατανοήσει τη νοοτροπία των τρομοκρατών και να προβλέψει ποιοι σχεδιάζουν την «επόμενη επίθεση».
Ο Κρις, ένας από τους βετεράνους της ομάδας, εργάζεται εδώ και 25 χρόνια στον τομέα της αντιτρομοκρατίας και είναι ειδικός στην ισλαμική θεολογία. «Μέρος της δουλειάς μου είναι να βρίσκομαι όσο πιο κοντά γίνεται σε έναν εξτρεμιστή», δηλώνει στους Financial Times.
Oλα τα μέλη της μονάδας υπόκεινται στους ίδιους ελέγχους ασφαλείας και στις ίδιες δεσμεύσεις μυστικότητας με τους υπόλοιπους πράκτορες της υπηρεσίας. «Ακούμε ό,τι ακούν [οι εξτρεμιστές], διαβάζουμε ό,τι διαβάζουν, βλέπουμε ό,τι βλέπουν. Και τους ακούμε».
Ο Κρις είναι ένας άνθρωπος που έχει δει τόσο σκοτεινές πλευρές της ανθρώπινης φύσης στη δουλειά του, ώστε πλέον τίποτα δεν τον εκπλήσσει. Η ανάλυση των αμέτρητων κινητών τηλεφώνων και φορητών υπολογιστών που έχουν κατασχεθεί στο πλαίσιο ερευνών αντιτρομοκρατίας του προσφέρει μία μοναδική οπτική γωνία για τις πιθανές κρυφές σκέψεις των υπόπτων. «Συχνά γνωρίζουμε τους ανθρώπους καλύτερα απ’ όσο γνωρίζουν τον εαυτό τους», παραδέχεται. «Γιατί μπορείς να πεις ψέματα στους γονείς σου, στη σύντροφό σου, ακόμη και στον εαυτό σου – αλλά πολύ λίγοι άνθρωποι λένε ψέματα στη μπάρα αναζήτησης».
Παρότι η Behavioural Science Unit υπάρχει εδώ και περίπου δύο δεκαετίες, οι υπηρεσίες της σήμερα είναι πιο αναγκαιες από ποτέ. Οι συνεργοί της Al‑Qaeda και άλλων «γνωστών» τρομοκρατών, που κάποτε συναντιόντουσαν και σχεδίαζαν επιθέσεις, έχουν δώσει τη θέση τους σε άτομα που ριζοσπαστικοποιούνται μέσω διαδικτύου και σχεδιάζουν μοναχικές επιθέσεις. Ενα ολοένα μεγαλύτερο ποσοστό αυτών των «μοναχικών δραστών» είναι ανήλικοι – ο αριθμός των ατόμων κάτω των 17 ετών που συνελήφθησαν για αδικήματα που σχετίζονται με την τρομοκρατία έφτασε πέρυσι σε ιστορικό υψηλό.
Η Ειμι, ερευνήτρια που ειδικεύεται στην «ακροδεξιά εξτρεμιστική τρομοκρατία» περιγράφει τη διαδικασία συγκέντρωσης στοιχείων για τον τρόπο σκέψης ενός υπόπτου, ώστε η ομάδα να εκτιμήσει την ιδεολογία του και το επίπεδο κινδύνου που ενδέχεται να αντιπροσωπεύει.
Συχνά καλούνται να αξιολογήσουν ποιοι «πολεμιστές του πληκτρολογίου» -άτομα που εκφράζουν μίσος ή απειλές σε διαδικτυακές πλατφόρμες όπως το Discord- μπορεί να εξελιχθούν σε πραγματικούς δράστες βίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις αναζητούν τους λεγόμενους «παράγοντες προστασίας»: θετικά στοιχεία στη ζωή ενός ατόμου που μειώνουν την πιθανότητα να πραγματοποιήσει μια επίθεση.
«Καθόμαστε και αναρωτιόμαστε: γιατί να μην το κάνει;» λέει ο Κρις. «Εχω δει περιπτώσεις όπου κάποιος οδηγείται στη βία όχι επειδή έγινε πιο ακραίος, αλλά επειδή κατέρρευσαν όλα όσα τον προστάτευαν στη ζωή του. Σε μια περίπτωση που θυμάμαι, το άτομο είχε χάσει έναν δικό του άνθρωπο… δεν του είχε απομείνει τίποτα. Ετσι αποφάσισε να δράσει σύμφωνα με τις πεποιθήσεις του».
Η νέα γενιά τρομοκρατών
Η διαδικτυακή ριζοσπαστικοποίηση έχει δημιουργήσει μια νέα γενιά τρομοκρατών με «μεικτή ιδεολογία» -από διαφορετικές και ακόμη και αντιφατικές ιδεολογίες. Παρότι αυτές οι πεποιθήσεις μπορεί να είναι επιφανειακές, ο Κρις προειδοποιεί ότι αυτό δεν σημαίνει πως οι άνθρωποι αυτοί είναι λιγότερο επικίνδυνοι. «Με ανησυχεί πολύ περισσότερο το συναίσθημα, γιατί το συναίσθημα είναι αυτό που οδηγεί στη δράση».
Ολο και πιο συχνά, ο Κρις και η ομάδα του προσπαθούν να απομακρύνουν γνωστούς εξτρεμιστές από τη βία αντί να οδηγούνται απλώς σε δίωξη και φυλάκιση. Η MI5 έχει δημιουργήσει ένα νέο κέντρο παρέμβασης μαζί με την αστυνομία και άλλους κρατικούς φορείς για υποθέσεις που αφορούν εφήβους ή άτομα με συγκεκριμένες ψυχικές διαταραχές.
Ο ίδιος εξηγεί ότι η τεχνολογία βρίσκεται πίσω από πολλές από τις νέες απειλές. Το διαδίκτυο έχει καταστήσει πολύ πιο εύκολη την πρόσβαση σε προπαγάνδα, εγχειρίδια κατασκευής βομβών και εξτρεμιστικά δίκτυα. Η τεχνητή νοημοσύνη διευκολύνει τη δημιουργία ελκυστικών memes που προσελκύουν νέους, ενώ τα εργαλεία μετάφρασης επιταχύνουν τη διάδοση εξτρεμιστικών κειμένων σε όλο τον κόσμο.
Ο Κρις, που περνά μεγάλο μέρος της ημέρας του στα πιο σκοτεινά σημεία του διαδικτύου και αυτοαποκαλείται χαριτολογώντας «επαγγελματίας απαισιόδοξος», παραδέχεται ότι δεν είναι εύκολο να διατηρεί κανείς την ψυχική ισορροπία. «Είμαι τυχερός γιατί έχω μεγάλη διαδρομή μέχρι τη δουλειά», λέει. «Στο τρένο προς τη δουλειά μπαίνω στον ρόλο μου και στο τρένο της επιστροφής βγαίνω από αυτόν. Προσπαθώ να κρατώ τα πράγματα όσο γίνεται πιο διαχωρισμένα».
Πηγή: Financial Times
