Με το ερώτημα ποιος θα εκπροσωπήσει την Ευρώπη στις ενδεχόμενες ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία για το Ουκρανικό να προκαλεί νέες τριβές μεταξύ των ευρωπαϊκών πρωτευουσών, συνεδριάζουν σήμερα άτυπα στο Δουβλίνο οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι «27» βρίσκονται υπό πίεση για τη διαμόρφωση ενιαίας ευρωπαϊκής θέσης ειδικά μετά τις τελευταίες αμερικανικές διπλωματικές πρωτοβουλίες και τις συνομιλίες στο Αμπού Ντάμπι, στις οποίες συμμετέχουν ήδη εκπρόσωποι των ευρωπαϊκών θεσμών, χωρίς ωστόσο να έχει αποσαφηνιστεί ποιος θα αναλάβει τον κεντρικό ρόλο σε ενδεχόμενες απευθείας διαπραγματεύσεις με τη Μόσχα.

Σύμφωνα με ευρωπαϊκές διπλωματικές πηγές, οι «27» εμφανίζονται χωρισμένοι σε διαφορετικά στρατόπεδα:

• Η Γαλλία και η Γερμανία επιδιώκουν να διατηρήσουν πρωταγωνιστικό ρόλο, ως επικεφαλής και της λεγόμενης «συμμαχίας των προθύμων», στηρίζοντας δηλαδή, ένα σχήμα στο οποίο οι μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις θα έχουν άμεση παρουσία στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
• Αντίθετα, η Ιταλία, οι χώρες της Βαλτικής και άλλα μικρότερα κράτη-μέλη προκρίνουν την εκπροσώπηση μέσω των ευρωπαϊκών θεσμών, με κεντρικό πρόσωπο τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα.
• Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης, η επιλογή ειδικού απεσταλμένου ή μιας ολιγομελούς ευρωπαϊκής αντιπροσωπείας.

Πάντως, η συζήτηση επανήλθε δυναμικά μετά την πρόσφατη επιστολή της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι προς τον Αντόνιο Κόστα, με την οποία ζήτησε να αποσαφηνιστούν τόσο η ευρωπαϊκή εκπροσώπηση όσο και η εντολή που θα έχει στις διαπραγματεύσεις. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αποδέχθηκε να τεθεί το ζήτημα στη σημερινή σύνοδο, χωρίς ωστόσο να αναμένεται επίσημη απόφαση.

Όπως εξηγούσε αξιωματούχος της Ε.Ε, στόχος είναι να υπάρξει τουλάχιστον μια κοινή κατανόηση μεταξύ των ηγετών. Υπενθύμιζε, μάλιστα, ότι ο Κόστα είχε ήδη από τις αρχές του 2025 διερευνήσει, μέσω διαβουλεύσεων με τους «27», τη δυνατότητα διορισμού ειδικού Ευρωπαίου εκπροσώπου, χωρίς να επιτευχθεί συμφωνία.

Αντίθετα, στη συζήτηση του περασμένου Ιουνίου είχε αποσαφηνιστεί ότι για ζητήματα που εμπίπτουν στις αρμοδιότητες της Ε.Ε, όπως οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας, η διεύρυνση και οι επανορθώσεις, η εκπροσώπηση ανήκει στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, σύμφωνα με τις Συνθήκες.

Η αντιπαράθεση αποκτά πρόσθετη διάσταση λόγω του ρόλου της επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας. Ορισμένα κράτη-μέλη υποστηρίζουν ότι θα πρέπει να συμμετέχει μαζί με τον Κόστα στην ευρωπαϊκή εκπροσώπηση, ενώ άλλες πρωτεύουσες διατηρούν επιφυλάξεις, θεωρώντας ότι η σκληρή στάση της απέναντι στη Μόσχα θα μπορούσε να δυσχεράνει τις επαφές με τη ρωσική πλευρά.

Παράλληλα, η ευρωπαϊκή παρουσία στις διαπραγματεύσεις δεν αποτελεί πλέον μόνο θεωρητικό ζητούμενο. Εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου συμμετέχουν ήδη στη διαδικασία, με στόχο να μεταφέρουν τις κοινές θέσεις των «27».

Ωστόσο, σύμφωνα με αξιωματούχο της Ε.Ε, παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο να χρειαστούν σε μεταγενέστερο στάδιο απευθείας συνομιλίες μεταξύ Ευρωπαίων και Ρώσων, ιδίως για ζητήματα που αφορούν την ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί, πάντως, η επιμονή της Μόσχας να συνδέσει την ειρηνευτική διαδικασία με μια ευρύτερη επαναδιαπραγμάτευση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας.

Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι προειδοποίησε χθες στο Δουβλίνο ότι οι συζητήσεις μεταξύ Αμερικανών και Ρώσων για τις εγγυήσεις ασφαλείας δεν αφορούν μόνο την Ουκρανία, αλλά ενδέχεται να επεκταθούν στη συνολική σχέση Ευρώπης–Ρωσίας.

Από την πλευρά του, ο Εμανουέλ Μακρόν υπογράμμισε την ανάγκη να διαμορφωθεί πρώτα μια σαφής ευρωπαϊκή θέση για την Ουκρανία και την ασφάλεια της ηπείρου και στη συνέχεια να καθοριστεί το σχήμα εκπροσώπησης.

Στο περιθώριο της Συνόδου της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας, ο Γάλλος πρόεδρος προώθησε επίσης πρωτοβουλία για κοινές αρχές ευρωπαϊκής ασφάλειας, με τη συμμετοχή χωρών πέραν της Ε.Ε, επιδιώκοντας να ενισχύσει τη συνεργασία στην άμυνα και την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών και ξένων παρεμβάσεων.

Στη σημερινή συζήτηση αναμένεται να τεθεί και η χρηματοδότηση της Ουκρανίας, μετά τις ανακοινώσεις Κόστα και Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για την προετοιμασία νέας πρότασης κάλυψης των χρηματοδοτικών αναγκών του Κιέβου, καθώς και νέου πακέτου κυρώσεων κατά της Ρωσίας, ενόψει της τακτικής Συνόδου Κορυφής στις 26 και 27 Νοεμβρίου.

Η χρηματοδότηση και το μέτωπο της τεχνητής νοημοσύνης

Το ζήτημα της ευρωπαϊκής στήριξης προς το Κίεβο παραμένει εξίσου πιεστικό, καθώς η Ουκρανία βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν ακόμη δύσκολο χειμώνα, υπό το βάρος των ρωσικών επιθέσεων στις ενεργειακές υποδομές της.

Η Κομισιόν προετοιμάζει το 22ο πακέτο κυρώσεων κατά της Μόσχας, ενώ οι δύο πρόεδροι ανακοίνωσαν χθες την αποστολή 500 γεννητριών, τεσσάρων πλωτών γεφυρών από τη Νορβηγία και 200 λεωφορείων για την κάλυψη άμεσων αναγκών.

Πάντως, η άτυπη σύνοδος είχε αρχικά σχεδιαστεί ως η πρώτη διεξοδική συζήτηση των Ευρωπαίων ηγετών για την τεχνητή νοημοσύνη.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η προσπάθεια της Ε.Ε να περιορίσει την εξάρτησή της από αμερικανικές και κινεζικές τεχνολογίες, να ενισχύσει τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και να εξασφαλίσει τις αναγκαίες επενδύσεις σε υποδομές και προηγμένα συστήματα AI.

Στη συζήτηση συμμετέχουν ο επικεφαλής της ευρωπαϊκής εταιρείας Mistral, Αρτούρ Μενς, και ο νομπελίστας Τζέφρι Χίντον, με τους «27» να εξετάζουν τόσο τις δυνατότητες αξιοποίησης της τεχνητής νοημοσύνης στην οικονομία, όσο και τις επιπτώσεις της στην απασχόληση, τη δημοκρατία, την κυβερνοασφάλεια και τα θεμελιώδη δικαιώματα.