Γράφει ο Δημήτρης Μακκός
Εν μέσω αντικρουόμενων διαρροών για τις επαφές μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, τα ιρανικά κρατικά μέσα μετέδωσαν το μήνυμα αξιωματούχου ασφαλείας που ξεκαθάριζε ότι η Τεχεράνη «δεν πρόκειται να επιτρέψει στον Ντόναλντ Τραμπ να υπαγορεύσει το χρονοδιάγραμμα για το τέλος του πολέμου». Ο ίδιος φέρεται να υπογράμμισε πως «το Ιράν θα τερματίσει τον πόλεμο όταν το ίδιο το αποφασίσει και όταν οι όροι του θα έχουν ικανοποιηθεί».
Οι δηλώσεις αυτές, όπως και άλλες αντίστοιχες των τελευταίων ημερών από υψηλόβαθμους Ιρανούς αξιωματούχους, αναδεικνύουν, σύμφωνα με αναλυτές, την πεποίθηση της Τεχεράνης ότι παραμένει σε θέση όχι μόνο να θέτει όρους για μια ενδεχόμενη συμφωνία με την Ουάσιγκτον, αλλά και να επηρεάζει καθοριστικά τη χρονική διάρκεια της σύγκρουσης.
Στα μέσα Μαρτίου, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωνε ότι «οι δυνάμεις του Ιράν έχουν αφανιστεί». Η Τεχεράνη, ωστόσο, εξακολουθεί έως σήμερα να εκτοξεύει πυραύλους και drones, αν και με μικρότερη συχνότητα. Οι New York Times ανέφεραν πως οι ιρανικές επιθέσεις συνεχίζονται «με αμείωτη ένταση» κατά τις τελευταίες ημέρες, σχολιάζοντας τα διαδοχικά «κύματα» πυραυλικών επιθέσεων εναντίον του Ισραήλ το προηγούμενο 24ωρο.
Παρά τη συντριπτική επιχειρησιακή υπεροχή των ΗΠΑ και του Ισραήλ, με εκτεταμένα και σφοδρά πλήγματα κατά στρατιωτικών στόχων σε όλη τη χώρα, το Ιράν εκτιμά —με βάση όσα ισχυρίζονται Ιρανοί αξιωματούχοι— ότι διατηρεί ορισμένα στρατηγικά πλεονεκτήματα και πως με μη συμβατικές μεθόδους θα είναι σε θέση να συνεχίσει την πολεμική του προσπάθεια.
Το «όπλο» των Στενών του Ορμούζ
Πρώτος και κύριος μοχλός πίεσης της Τεχεράνης θεωρείται το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, το οποίο έχει οδηγήσει σε μία από τις πιο σοβαρές διαταραχές των εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου από τον Περσικό Κόλπο στην σύγχρονη ιστορία. Πρόκειται για περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς καυσίμων, με τις επιπτώσεις να είναι ήδη απτές παγκοσμίως, εφόσον το πετρέλαιο μπρεντ διατηρεί τη δυναμική του πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Εμπορικά πλοία στον Περσικό Κόλπο – Φωτ.: Reuters
Δεν είναι τυχαίο ότι Ιρανοί αξιωματούχοι προωθούν με αναρτήσεις στα αγγλικά τις επιπτώσεις του πολέμου στην αμερικανική οικονομία. Ενδεικτικά, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, σχολιάζοντας δημοσίευμα των Financial Times σχετικά με τις βαριές απώλειες των τελευταίων ημερών στο αμερικανικό χρηματιστήριο έγραψε ότι «ο Νετανιάχου έπαιξε με τα χρήματα των Αμερικανών φορολογουμένων και με τις ζωές των Αμερικανών». «Εχοντας χάσει άσχημα αυτό το στοίχημα, τώρα φροντίζει μόνος του να διασφαλίσει ότι οι απλοί Αμερικανοί, ιδίως οι συνταξιούχοι και όσοι συνταξιοδοτούνται τα επόμενα χρόνια, θα πληρώσουν το κόστος», συνέχισε.
Netanyahu gambled with American taxpayer dollars and American lives.
— Seyed Abbas Araghchi (@araghchi) March 27, 2026
Having badly lost that gamble, he is now singlehandedly making sure that ordinary Americans, particularly retirees and those retiring in next few years, will pick up the tab. https://t.co/pkymboEM4I pic.twitter.com/PpkJz4T2ln
Το κλείσιμο των Στενών από το Ιράν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ασύμμετρου πολέμου: πύραυλοι, μη επανδρωμένα αεροσκάφη, επιθέσεις σε τάνκερ και, πιθανώς, επιχειρήσεις τοποθέτησης ναρκών, έχουν εκτοξεύσει τα ασφάλιστρα των εμπορικών πλοίων από τις πρώτες κιόλας ημέρες της αμερικανο-ισραηλινής επίθεσης, καθιστώντας τη διέλευση επικίνδυνη και «λογιστικά» απαγορευτική.
«Η ικανότητα του Ιράν να διατηρήσει τα Στενά κλειστά δεν εξαρτάται από το αν η χώρα θα νικήσει τις αμερικανικές δυνάμεις. Αρκούν οι απειλές επιθέσεων κατά της ναυτιλίας ή ένα πλήγμα σε δεξαμενόπλοιο εν πλω για να επιτύχει η Τεχεράνη τους στόχους της», σχολιάζει το Atlantic σε ανάλυσή του.
Γεωγραφική επέκταση της σύγκρουσης
Αυτή η διαταραχή της ναυσιπλοΐας με ασύμμετρα μέσα φαίνεται πως έχει τη δυνατότητα να επεκταθεί γεωγραφικά, αν και όποτε το επιχειρήσει η Τεχεράνη. Το ιρανικό πρακτορείο Tasnim, επικαλούμενο ανώνυμη στρατιωτική πηγή, μετέδωσε ότι το Ιράν θα μπορούσε να ενεργοποιήσει το μέτωπο στο στρατηγικό πέρασμα του Μπαμπ-ελ-Μαντέμπ, σε περίπτωση αμερικανικών χερσαίων επιθέσεων σε ιρανικό έδαφος ή στα νησιά στον Περσικό. Πρόκειται για την είσοδο στην Ερυθρά Θάλασσα, περιοχή όπου οι Χούθι της Υεμένης (ως «πληρεξούσια» οργάνωση που στηρίζεται από το Ιράν) έχουν στο παρελθόν εξαπολύσει επιθέσεις σε εμπορικά πλοία.
Χάρτης με τα Στενά του Ορμούζ (μεταξύ του Ομάν και του Ιράν) και τα Στενά του Μπαμπ Ελ Μαντέμπ στη νότια είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας μεταξύ Υεμένης και Τζιμπουτί – Φωτ.: Shutterstock
Σε αντίθεση με τους Χούθι, άλλες οργανώσεις που εντάσσονται στον λεγόμενο «άξονα της αντίστασης» του Ιράν, όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο αλλά και σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ, ενεργοποιήθηκαν ήδη από τις πρώτες ημέρες της σύγκρουσης. Παρότι οι πληρεξούσιοι έχουν δεχθεί συντριπτικά πλήγματα από τις πρόσφατες συγκρούσεις με το Ισραήλ, η Χεζμπολάχ για παράδειγμα εξακολουθεί να έχει παρουσία στον Λίβανο και να εξαπολύει επιθέσεις με ρουκέτες. Σύμφωνα με τις ισραηλινές Αρχές, την Πέμπτη, πάνω από 100 ρουκέτες εκτοξεύθηκαν από τον Λίβανο προς το βόρειο Ισραήλ.
Η άμεση ενεργοποίηση των πληρεξουσίων και οι ιρανικές επιθέσεις από τις πρώτες κιόλας ώρες στα κράτη του Κόλπου, ως απάντηση στην αμερικανο-ισραηλινή επίθεση, αποτέλεσαν ακόμα μια προσπάθεια διεξαγωγής ασύμμετρου πολέμου και «εξαγωγής χάους», όπως χαρακτηριστικά έχουν επισημάνει αναλυτές.
Πόλεμος φθοράς
Η αναχαίτιση των ιρανικών απειλών σε πολλαπλά επιχειρησιακά θέατρα έχει πλέον αποδειχθεί εξαιρετικά δαπανηρή, όπως σημειώνει το Foreign Affairs. Μόνο κατά την πρώτη εβδομάδα της σύγκρουσης, το Ιράν εκτόξευσε περισσότερους από 500 βαλλιστικούς πυραύλους και σχεδόν 2.000 drones προς ισραηλινές πόλεις και αμερικανικές βάσεις στον Κόλπο και αλλού. Ενδεικτικά, ένα ιρανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος τύπου Shahed-136 εκτιμάται ότι κοστίζει μεταξύ 20.000 και 50.000 δολαρίων.
Οι αναχαιτίσεις αυτών των απειλών γίνονται από εξελιγμένα συστήματα αεράμυνας, όπως τα Patriot, τα οποία χρησιμοποιούν πυραύλους αναχαίτισης που κοστίζουν μεταξύ 3 και 4 εκατομμυρίων δολαρίων ανά μονάδα, ανάλογα με την έκδοση. Η χρήση μαχητικών αεροσκαφών για την καταδίωξη drones μπορεί να αποδειχθεί ακόμη πιο δαπανηρή, αν συνυπολογιστούν ώρες πτήσης, καύσιμα και κόστος συντήρησης.
«Η κατάρριψη drones αξίας 20.000 δολαρίων με αναχαιτιστικά αξίας πολλών εκατομμυρίων δεν είναι βιώσιμη όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν έναν συγκριτικά ασθενέστερο αντίπαλο, όπως το Ιράν», σχολιάζει η Αλιόνα Χλίβκο, ιδρύτρια του St. James’s Foreign Policy Group.
Με φόντο αυτήν την έντονη ανισορροπία κόστους, οι Ηνωμένες Πολιτείες και τα κράτη του Κόλπου στράφηκαν στην Ουκρανία, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει αναπτύξει πιο οικονομικές και ευέλικτες μεθόδους αντιμετώπισης μαζικών επιθέσεων με drones.
Σε κάθε περίπτωση, με δεδομένη τη συντριπτική υπεροχή των αντιπάλων της Τεχεράνης σε συμβατικό στρατιωτικό επίπεδο, η επιλογή ασύμμετρων τακτικών και η αποκεντρωμένη δομή διοίκησης των Φρουρών της Επανάστασης —όπως έχει αναδείξει και ο ίδιος ο υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί— αποτελούν σήμερα τη βασική στρατηγική της Τεχεράνης.
Αυτές οι τακτικές φαίνεται να ενισχύουν την πεποίθηση Ιρανών αξιωματούχων ότι το Ιράν μπορεί ακόμα να διαπραγματεύεται με τις ΗΠΑ θέτοντας όρους για τη λήξη και τη διάρκεια της σύγκρουσης. Αλλωστε, για την Τεχεράνη, από την αρχή της σύγκρουσης, ο πήχυς της «νίκης» τέθηκε στο ύψος της επιβίωσης του καθεστώτος μετά τη λήξη του πολέμου.
