Μια ολοένα πιο απαισιόδοξη εικόνα για την κατάσταση της δημοκρατίας καταγράφει νέα δημοσκόπηση στις ΗΠΑ, καθώς η πλειονότητα των Αμερικανών θεωρεί ότι το κράτος δικαίου είναι σήμερα ασθενέστερο σε σχέση με πριν από μία δεκαετία. Την ίδια στιγμή, η συντριπτική πλειοψηφία δεν εμπιστεύεται ότι οι πολιτικοί ηγέτες θα λογοδοτήσουν εάν παραβιάσουν τους νόμους και το Σύνταγμα.
Η δημοσκόπηση των Gallup και Charles F. Kettering Foundation, στο πλαίσιο του προγράμματος «Democracy for All», πραγματοποιήθηκε σε 23.683 ενήλικες στις ΗΠΑ και αποτυπώνει ένα κοινό που εξακολουθεί να θεωρεί τη δημοκρατία την καλύτερη μορφή διακυβέρνησης, αλλά εμφανίζεται ολοένα πιο επικριτικό για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί στην πράξη.
Ανησυχία για το κράτος δικαίου
Το 56% των Αμερικανών δηλώνει ότι το κράτος δικαίου είναι σήμερα ασθενέστερο από ό,τι ήταν πριν από δέκα χρόνια, ενώ μόλις το 14% θεωρεί ότι είναι ισχυρότερο. Το 29% εκτιμά ότι η κατάσταση παραμένει περίπου ίδια. Η απαισιοδοξία είναι εντονότερη μεταξύ Δημοκρατικών και ανεξάρτητων ψηφοφόρων, σε σύγκριση με τους Ρεπουμπλικανούς.
Παράλληλα, μόλις το 28% (μείωση από 32% το 2025) των ερωτηθέντων δηλώνει ότι εμπιστεύεται πως οι πολιτικοί ηγέτες θα λογοδοτήσουν απέναντι στους νόμους και το Σύνταγμα, ενώ το 53% εκφράζει την αντίθετη άποψη.
Οι ανησυχίες επεκτείνονται και στην κατανομή της εξουσίας. Το 59% των Αμερικανών θεωρεί ότι η εκτελεστική εξουσία διαθέτει υπερβολικά μεγάλη ισχύ, ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 38% για τη δικαστική και 34% για τη νομοθετική.
Τι θα μπορούσε να αλλάξει υπέρ της δημοκρατίας
Οταν οι ερωτηθέντες κλήθηκαν να αναφέρουν ποιο θα ήταν το σημαντικότερο βήμα για τη βελτίωση της δημοκρατίας στις ΗΠΑ, συχνότερη απάντηση ήταν η αλλαγή των προσώπων που κατέχουν δημόσια αξιώματα, με ποσοστό 17%.
Ακολούθησαν η μεταρρύθμιση της εκλογικής διαδικασίας και η ενίσχυση της δίκαιης διεξαγωγής των εκλογών με 13%, η μεγαλύτερη συμμετοχή και φωνή των πολιτών με 9%, καθώς και η ενίσχυση της λογοδοσίας και η αντιμετώπιση της διαφθοράς, επίσης με 9%. Το ίδιο ποσοστό ανέφερε ως λύση την ενίσχυση των θεσμικών ελέγχων και ισορροπιών με στόχο τον περιορισμό της εκτελεστικής εξουσίας.
Τα ευρήματα έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ΗΠΑ οδεύουν προς τις ενδιάμεσες εκλογές του 2026, με την εμπιστοσύνη στους εκλογικούς θεσμούς να αποτελεί ήδη αντικείμενο έντονου προβληματισμού. Σε ξεχωριστή ανάλυση της ίδιας έρευνας, η Gallup είχε καταγράψει σημαντικές ανησυχίες για πιθανές πιέσεις πολιτικών ηγετών προς εκλογικούς αξιωματούχους, καθώς και για την ακεραιότητα της διαδικασίας καταμέτρησης των ψήφων.
Η δημοκρατία παραμένει η «καλύτερη μορφή διακυβέρνησης»
Παρά την αυξανόμενη δυσπιστία για τον τρόπο λειτουργίας των δημοκρατικών θεσμών, η δέσμευση στην ίδια τη δημοκρατία παραμένει ισχυρή. Το 66% των Αμερικανών εξακολουθεί να θεωρεί ότι η δημοκρατία είναι η καλύτερη μορφή διακυβέρνησης, ποσοστό ουσιαστικά αμετάβλητο σε σχέση με το 67% του 2025.
Ωστόσο, η αξιολόγηση της δημοκρατίας ως προς τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί έχει επιδεινωθεί. Το 56% των ερωτηθέντων υποστηρίζει ότι η δημοκρατία στις ΗΠΑ δεν λειτουργεί καλά, έναντι 51% πέρυσι, ενώ μόλις το 19% εκτιμά ότι λειτουργεί καλά.
Παράλληλα, οι Αμερικανοί αξιολογούν πιο θετικά τη δημοκρατία στο επίπεδο της πόλης ή της τοπικής κοινότητας από ό,τι σε εθνικό επίπεδο. Το 34% δηλώνει ότι η δημοκρατία στην πόλη ή την περιοχή του λειτουργεί καλά, ενώ μόλις το 21% θεωρεί ότι λειτουργεί άσχημα.
Η ελευθερία ως κίνητρο πολιτικής συμμετοχής
Η έρευνα καταγράφει, τέλος, και τους λόγους που ωθούν τους Αμερικανούς να συμμετέχουν σε κοινωνικές ή πολιτικές δράσεις. Συχνότερη απάντηση, την οποία ανέφερε το 27% των ερωτηθέντων, είναι η αίσθηση ότι ένα σημαντικό δικαίωμα ή μια ελευθερία απειλείται. Ακολουθεί η πεποίθηση ότι η προσωπική τους συμμετοχή μπορεί να κάνει τη διαφορά, με 26%, ενώ το 19% αναφέρει ως βασικό κίνητρο την παρατήρηση καταχρηστικής άσκησης ή κατάχρησης εξουσίας από κυβερνητικούς αξιωματούχους.
Με πληροφορίες από Axios
