Οταν η εταιρεία Paracel εμφανίστηκε πριν από έξι χρόνια στην Τακουαρίτα, μια μικρή κοινότητα αυτοχθόνων στην πιο φτωχή περιοχή της Παραγουάης, οι κάτοικοι την υποδέχθηκαν με ανακούφιση. Οι δρόμοι βελτιώθηκαν, κατασκευάστηκε πηγάδι με ηλεκτρική αντλία και δεκάδες άνθρωποι βρήκαν δουλειά.

Για τους 211 κατοίκους της κοινότητας Μπία Γκουαρανί, που ζουν σε σπίτια φτιαγμένα από σανίδες και πλαστικά καλύμματα, η αλλαγή ήταν σημαντική. Μέχρι τότε αναγκάζονταν να διανύουν περίπου τρία χιλιόμετρα για να προμηθευτούν νερό από μια λιμνούλα όπου έπιναν και βοοειδή, με αποτέλεσμα συχνά να αρρωσταίνουν. «Τήρησαν όλες τις υποσχέσεις τους», θυμάται ο 55χρονος επικεφαλής της κοινότητας, Φλορένσιο Γκαρσέτε.

Σήμερα, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική. Η εργασία δεν είναι πάντα διαθέσιμη, το πηγάδι σταματά να λειτουργεί όταν διακόπτεται το ηλεκτρικό ρεύμα και, κυρίως, τεράστιες φυτείες ευκαλύπτων έχουν φτάσει σε απόσταση μικρότερη των 200 μέτρων από τα σπίτια και τις καλλιέργειες.

Οπως αποκαλύπτει έρευνα του Guardian, σε συνεργασία με τα τοπικά Μέσα Consenso και Paraguay Post, κάτοικοι 12 κοινοτήτων καταγγέλλουν μόλυνση υδάτων, χρήση επικίνδυνων φυτοφαρμάκων, επιδείνωση της ξηρασίας, διαμάχες για τη γη και αναγκαστικές εξώσεις.

Η μεγαλύτερη ιδιωτική επένδυση στην ιστορία της χώρας

Η Paracel αποτελεί σύμπραξη του παραγουανού ομίλου Zapag, της αυστριακής εταιρείας χαρτοπολτού Heinzel και της σουηδικής Girindus Investments.

Με σχεδιαζόμενες επενδύσεις περίπου 5 δισ. δολαρίων και την υπόσχεση δημιουργίας 7.000 θέσεων εργασίας, το έργο αναμένεται να αποτελέσει τη μεγαλύτερη ιδιωτική επένδυση στην ιστορία της Παραγουάης.

Η εταιρεία σχεδιάζει τη φύτευση 162 εκατομμυρίων ευκαλύπτων, παρουσιάζοντας το εγχείρημα ως αναδάσωση πρώην βοσκοτόπων που θα συμβάλει στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Οι φυτείες καλύπτουν ήδη έκταση μεγαλύτερη από τη Νέα Υόρκη, ενώ κατασκευάζεται εργοστάσιο που θα μετατρέπει τα δέντρα σε χαρτοπολτό για τη διεθνή βιομηχανία χαρτιού και συσκευασίας.

Ωστόσο, ο υπερασπιστής ανθρωπίνων δικαιωμάτων Μπενχαμίν Βαλιέντε περιγράφει την εταιρεία ως «ένα κρυμμένο τέρας που έχει ριζώσει αθόρυβα». «Δολοφονούν τη φύση για το κέρδος», υποστηρίζει.

«Είπαμε όχι, αλλά επέμεναν»

Στην περιοχή Αμαμπάι, μέλη της αυτόχθονης κοινότητας Παΐ Ταβιτερά καταγγέλλουν ότι η γνώμη τους αγνοήθηκε κατά τις διαβουλεύσεις για τις φυτείες. «Είπαμε όχι, όχι και όχι, αλλά εκείνοι συνέχισαν να επιμένουν», δηλώνει η Ανα Βαλιέντε, μέλος οργάνωσης γυναικών Γκουαρανί.

Σύμφωνα με τους κατοίκους, εκπρόσωποι της Paracel άφησαν να εννοηθεί ότι το έργο θα προχωρούσε ανεξάρτητα από τις αντιρρήσεις τους και ότι οι συζητήσεις αφορούσαν μόνο το αν επιθυμούσαν φωτοβολταϊκά, πηγάδια και θέσεις εργασίας.

Εκθεση έξι οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών το 2022 κατηγόρησε την εταιρεία ότι δεν είχε μεταφράσει σημαντικά έγγραφα στα ισπανικά ή στα γκουαρανί και ότι δεν κατέγραψε τις διαφωνίες των κοινοτήτων.

Η Paracel απορρίπτει κατηγορηματικά τις καταγγελίες, υποστηρίζοντας ότι πραγματοποίησε 52 συναντήσεις στη γλώσσα γκουαρανί, παρουσία του κρατικού ινστιτούτου για τους αυτόχθονες πληθυσμούς.

Οι καταγγελίες για ψεκασμούς και εκτοπισμούς

Στην πόλη Πουεντεσίνιο, αγρότες κατηγορούν την εταιρεία ότι κατέλαβε εκτάσεις που είχαν παραχωρηθεί πριν από περίπου 50 χρόνια για τη στήριξη φτωχών οικογενειών.

Τον Μάρτιο του 2024, μια τοπική οργάνωση εγκαταστάθηκε σε τμήμα αμφισβητούμενης έκτασης, φυτεύοντας καλαμπόκι και μανιόκα. Οι κάτοικοι καταγγέλλουν ότι τη νύχτα πραγματοποιήθηκαν ψεκασμοί από drones με άγνωστη ουσία, έπειτα από τους οποίους εμφάνισαν πονοκεφάλους, εμετούς και διάρροια.

Τον Σεπτέμβριο του 2025 απομακρύνθηκαν από την αστυνομία, μετά από συνομιλίες με την εταιρεία. «Φύγαμε κλαίγοντας σαν παιδιά», λέει ο 67χρονος επικεφαλής τους, Μπερναρντίνο Γκαλεάνο, ο οποίος αντιμετωπίζει πλέον ποινικές κατηγορίες.

Η Paracel υποστηρίζει ότι η ιδιοκτησία της επιβεβαιώνεται από κρατική οριοθέτηση και ότι κατά την περίοδο της κατάληψης πραγματοποιήθηκαν μόνο επίγειοι ψεκασμοί.

Χημικές ουσίες και φόβοι για το νερό

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η χρήση της εντομοκτόνου ουσίας σουλφλουραμίδης (sulfluramid), η οποία αποδομείται σε PFOS, μια ανθεκτική χημική ουσία που έχει συνδεθεί με κινδύνους καρκινογένεσης. Η σουλφλουραμίδη απαγορεύεται στην Ευρωπαϊκή Ενωση, μία από τις βασικές αγορές εξαγωγής της Paracel.

Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται ο Guardian, την περίοδο 2023-2025 η εταιρεία χρησιμοποίησε 703 τόνους και 118.000 λίτρα διαφόρων αγροχημικών, καθώς και σχεδόν 43.000 τόνους λιπασμάτων. Η Paracel αναγνωρίζει τους γνωστούς κινδύνους των χημικών, αλλά υποστηρίζει ότι το προσωπικό εκπαιδεύεται στην υπεύθυνη χρήση τους.

Δηλώνει επίσης ότι παρακολουθεί την ποιότητα του νερού χωρίς να έχει εντοπίσει τα αγροχημικά της σε επιφανειακά ή υπόγεια ύδατα. Αποδίδει την ξηρασία κυρίως στις περιορισμένες βροχοπτώσεις, εκτιμώντας ότι οι φυτείες μειώνουν τα επίπεδα νερού έως 2,3%.

Στην Κονσεπσιόν, περίπου 20 χιλιόμετρα πιο κάτω από το εργοστάσιο, το νερό του ποταμού υφίσταται επεξεργασία και διανέμεται σε 30.000 νοικοκυριά. «Αυτό το νερό πίνουμε», τονίζει ο Κρισπίν Ντίας, επικεφαλής ένωσης αλιέων, εκφράζοντας φόβους για την υγεία των κατοίκων και των ψαριών.

Οι θέσεις εργασίας και το πραγματικό τίμημα

Η κυβερνήτης της Κονσεπσιόν, Λις Μέσα, χαρακτηρίζει την επένδυση «ευκαιρία που παρουσιάζεται μία φορά στη ζωή», επισημαίνοντας τη συνεργασία των Αρχών με την Paracel για δρόμους και υγειονομικές υποδομές. Η εταιρεία αναφέρει ότι απασχολεί 1.013 δηλωμένους εργαζομένους και ότι έως τον Δεκέμβριο του 2025 είχε επενδύσει 1,4 δισ. δολάρια.

Ωστόσο, εργαζόμενοι καταγγέλλουν υπερωρίες, απολύσεις μετά από διαμαρτυρίες και περιστατικά μαζικής τροφικής δηλητηρίασης. Η Paracel αρνείται ότι απολύει εργαζομένους λόγω παραπόνων και αναφέρει ότι αντικατέστησε την εταιρεία που συνδέθηκε με την τροφική δηλητηρίαση.

Παράλληλα, ερωτήματα εγείρονται για το κλιματικό αποτύπωμα του έργου. Περιβαλλοντική αξιολόγηση της εταιρείας το 2020 προέβλεπε καθαρές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, με ακαθάριστες ετήσιες εκπομπές άνω των 400.000 τόνων ισοδυνάμου διοξειδίου του άνθρακα. Η Paracel χαρακτηρίζει πλέον τα στοιχεία παρωχημένα.

Η εταιρεία επιμένει ότι η παρουσία της έχει ήδη μεταμορφώσει τις ζωές εκατοντάδων ανθρώπων. Για την 64χρονη πρώην εκπαιδευτικό Μαργαρίτα Αμαράλ, που κάποτε ενθάρρυνε τους γείτονές της να υποστηρίξουν το έργο και σήμερα οργανώνει διαμαρτυρίες, το ερώτημα παραμένει: «Αυτές οι φυτείες ευκαλύπτων θα διαρκέσουν πέντε, έξι χρόνια. Και τι θα απομείνει; Αμμος, ήλιος και χώμα».

Με πληροφορίες από Guardian