ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Βαθαίνει το «ρήγμα» εντός του ΝΑΤΟ μετά τις νέες απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για αποχώρηση των ΗΠΑ. Η Συμμαχία, που μετράει 77 χρόνια ζωής, βιώνει μία από τις βαθύτερες κρίσεις στην ιστορία της όχι τόσο λόγω συγκεκριμένων αποφάσεων, όσο εξαιτίας της διαρκούς αμφισβήτησης που πλήττει τον πυρήνα της: την εμπιστοσύνη.

Δεν είναι η πρώτη φορά φυσικά που ο Αμερικανός πρόεδρος επικρίνει το ΝΑΤΟ. Ηδη από το 2018 είχε απειλήσει με αποχώρηση εάν οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι δεν αύξαναν τις αμυντικές δαπάνες τους, ενώ παρόμοιες «πιέσεις» επανήλθαν και το 2025. Και στις δύο περιπτώσεις οι απειλές υποχώρησαν, αφού οι σύμμαχοι ανταποκρίθηκαν στις απαιτήσεις της Ουάσιγκτον.

Ωστόσο, η τρέχουσα κρίση διαφέρει ουσιωδώς. Αυτή τη φορά η οργή του Τραμπ δεν αφορά το οικονομικό βάρος της Συμμαχίας, αλλά την άρνηση των Ευρωπαίων να συμμετάσχουν στρατιωτικά στην επιχείρηση κατά του Ιράν και να επιτρέψουν τη χρήση βάσεων και εναέριου χώρου, όπως η Ισπανία αλλά και η Ιταλία. Ο ίδιος δήλωσε την Τετάρτη στο Reuters ότι σκέφτεται «απολύτως, χωρίς καμία αμφιβολία» την αποχώρηση, ενώ είχε προαναγγείλει σχετική αναφορά στο τηλεοπτικό διάγγελμά του την ίδια ημέρα – κάτι που δεν συνέβη, αφήνοντας τους συμμάχους ανακουφισμένους, αλλά όχι εφησυχασμένους.

Για αρκετούς διπλωμάτες εντός της Συμμαχίας το πρόβλημα δεν είναι μόνο τι θα κάνει ο Τραμπ, αλλά τι σημαίνει ότι το λέει. Το ΝΑΤΟ στηρίζεται στο άρθρο 5, τη δέσμευση δηλαδή της συλλογικής άμυνας. Οπως σημειώνουν οι ίδιες πηγές, ακόμη και η δημόσια αμφισβήτηση της αμερικανικής συμμετοχής «υπονομεύει σημαντικά» την αποτρεπτική ισχύ του ΝΑΤΟ, ενθαρρύνοντας αντιπάλους όπως η Ρωσία.

Κάποιοι πλέον παραδέχονται μιλώντας στην «Κ» ότι η Συμμαχία βρίσκεται υπό διάλυση, ενώ σημειώνουν τις μειώσεις συναντήσεων αλλά και της παρουσίας Αμερικανών υπουργών στις λίγες συνεδριάσεις που πραγματοποιούνται το τελευταίο διάστημα.

Ενότητα

Πάντως, αυτό που έχει καταφέρει ο Τραμπ είναι να προκαλέσει μια άνευ προηγουμένου ενότητα εντός του ΝΑΤΟ και ειδικά της Ευρωπαϊκής Ενωσης, τόσο τον περασμένο Ιανουάριο στο ζήτημα της Γροιλανδίας, όσο και στην τρέχουσα κρίση στη Μέση Ανατολή. Δημόσια και ιδιωτικά, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι επιμένουν ότι ο πόλεμος στο Ιράν δεν έχει «καμία σχέση με το ΝΑΤΟ».

«Εκείνο που αποτελεί τη μεγαλύτερη παρεξήγηση εκ μέρους του Τραμπ είναι πως η Συμμαχία είναι ξεκάθαρα αμυντική και δεν μπορεί να χρησιμοποιείται για επιθετικές επιχειρήσεις κατά βούληση ενός μέλους», αναφέρει στην «Κ» διπλωμάτης.

Αυτό επανέλαβε ουσιαστικά χθες ο Εμανουέλ Μακρόν τονίζοντας ότι «εάν αμφισβητείς τη δέσμευσή σου κάθε μέρα, διαβρώνεις την ίδια την ουσία της Συμμαχίας». Εξάλλου, ο Γάλλος πρόεδρος απέρριψε ως μη ρεαλιστική μια στρατιωτική επιχείρηση στα Στενά του Ορμούζ, καλώντας σε διπλωματική λύση.

Πυρά κατά Ρούτε

Εντός ΝΑΤΟ, επικρίσεις για τον ρόλο του δέχεται και ο γενικός γραμματέας Μαρκ Ρούτε, που αποφεύγει συστηματικά να αμφισβητήσει τα όσα διατυπώνει ο Τραμπ με βασικό στόχο να αποτρέψει μια «πλήρη ρήξη». Αυτό ισχυρίζεται νατοϊκός διπλωμάτης, που εξηγεί στην «Κ» ότι εντός της Συμμαχίας υπάρχουν δύο σχολές «σκέψης»: η μία είναι σαφώς ενοχλημένη με τη στάση του Ρούτε, η δεύτερη θεωρεί πως αποτελεί «στρατηγική επιλογή» για τη συνοχή του ΝΑΤΟ. «Ο γ.γ. ήταν άλλωστε εκείνος που έπαιξε καταλυτικό ρόλο στο τέλος της κρίσης γύρω από τη Γροιλανδία», υπενθυμίζει.

Παρότι υπάρχει πλέον νομικό εμπόδιο για μονομερή αποχώρηση των ΗΠΑ –χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου–, ωστόσο διπλωμάτες αναγνωρίζουν ότι στην πράξη ο Τραμπ θα μπορούσε απλώς να αποσύρει δυνάμεις ή να μη συνδράμει, εάν δεχθεί επίθεση μέλος του ΝΑΤΟ. Επομένως, ουσιαστικά θα διέλυε τη Συμμαχία και τις αρχές της.

Αυτή η ανησυχία έχει προσφάτως εντείνει τη συζήτηση εντός της Ε.Ε. για εναλλακτικές μορφές άμυνας και μεγαλύτερης στρατηγικής αυτονομίας. Στο πλαίσιο αυτό, διόλου τυχαία έχει επανέλθει στο προσκήνιο το άρθρο 42.7 της ευρωπαϊκής συνθήκης, δηλαδή η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας της Ενωσης. Προβλέπει ότι σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης εναντίον κράτους-μέλους, τα υπόλοιπα οφείλουν να του παράσχουν «βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που διαθέτουν». Αν και η Ε.Ε. δεν διαθέτει φυσικά τη στρατιωτική δομή και την επιχειρησιακή ετοιμότητα του ΝΑΤΟ, αξιωματούχοι στις Βρυξέλλες εξετάζουν πλέον πιο ενεργά την αξιοποίησή του ως συμπληρωματικού ή ακόμη και εναλλακτικού πλαισίου ασφάλειας, σε περίπτωση που η διατλαντική εγγύηση αποδειχθεί αναξιόπιστη.