Αντριάνα Παντελή
Σε μια εποχή όπου έρευνες αναδεικνύουν προβληματικά πισωγυρίσματα ανά το παγκόσμιο στα αναπαραγωγικά δικαιώματα, τα οποία εντείνουν την ήδη τοξική κουλτούρα της μητρότητας, αυξάνεται όλο και περισσότερο η ανάγκη παροχής βοήθειας στο πλαίσιο σωστής, τεκμηριωμένης πληροφόρησης. Συγκεκριμένα στην Κύπρο, ο μη κυβερνητικός οργανισμός Birth Forward, που ιδρύθηκε το 2015 από δραστήριους γονείς και επαγγελματίες υγείας (ΕΥ), εντόπισε ότι η φροντίδα μητρότητας στη χώρα μας χαρακτηρίζεται από υπερ-ιατρικοποίηση, φόβο, άγνοια, ανισορροπίες εξουσίας και περιορισμένη πρόσβαση σε τεκμηριωμένη πληροφόρηση. Τα παραπάνω εκκολάπτονται σε ένα σύστημα από το οποίο απουσιάζουν οι κατάλληλες δομές που να στηρίζουν τη Φροντίδα Μητρότητας με Σεβασμό (ΦΜΣ). Ως αποτέλεσμα, το Birth Forward εργάζεται για να καλύψει αυτά τα κενά μέσα από κατάλληλη υποστήριξη, διεκδίκηση δικαιωμάτων και επιστημονική έρευνα. Στόχος του οργανισμού είναι η αλλαγή στην περιγεννητική κουλτούρα στην Κύπρο, ώστε όλοι οι γονείς αλλά και οι ΕΥ να έχουν την γνώση, την πληροφόρηση και την ενδυνάμωση για να λαμβάνουν πληροφορημένες αποφάσεις σε ό,τι αφορά τη σύλληψη, την εγκυμοσύνη, τη γονεϊκότητα και τον τοκετό.
Η Δρ Ιόλη Ορφανίδη, πρόεδρος του Birth Forward, μιλά στην «Κ» για τις προκλήσεις της περιγεννητικής φροντίδας στην Κύπρο, τις επιπτώσεις των λανθασμένων χειρισμών και των αναίτιων καισαρικών στις μητέρες, καθώς και τον συνολικό ρόλο του οργανισμού, τόσο στην παροχή βοήθειας, όσο και στην θεσμική ενδυνάμωση της φωνής των γονέων.
-Τι αφορά η περιγεννητική φροντίδα και ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις της στην Κύπρο;
Αφορά τις υπηρεσίες υγείας που παρέχονται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, του τοκετού και της περιόδου της λοχείας, με στόχο τη βέλτιστη υγεία μητέρας και νεογνού, τόσο σωματική όσο και ψυχική. Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στην Κύπρο για την περιγεννητική φροντίδα είναι η ιατρικοποίηση του τοκετού, η οποία συνδέεται με υψηλότερα ποσοστά αχρείαστων παρεμβάσεων, αλλά και μεγαλύτερο χρόνο ανάρρωσης για τις μητέρες και συνεπώς αυξημένο κόστος για το σύστημα. Ταυτόχρονα, έχουμε πολύ δρόμο να καλύψουμε όσον αφορά την πληροφορημένη λήψη αποφάσεων: υπάρχει ανάγκη για καθιέρωση και εφαρμογή σχετικών πρωτοκόλλων, αλλά και ανάγκη για ενημέρωση του κοινού, ώστε οι ίδιες οι μητέρες και τα ζευγάρια να διεκδικούν το δικαίωμα στη συμμετοχική λήψη αποφάσεων. Επίσης, ένα ακόμα ζήτημα περιγεννητικής υγείας που συχνά περνάει απαρατήρητο αφορά την ψυχική υγεία της μητέρας. Έρευνες δείχνουν ότι σχεδόν το 15% των γυναικών μπορεί να εκδηλώσει συμπτώματα επιλόχειου κατάθλιψης, ενώ παράλληλα δεν υπάρχουν δομές ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα οι περιπτώσεις αυτές. Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται το πρόγραμμα Mind The Mum. Τέλος, είναι σημαντικό να θίξουμε και τα χαμηλά ποσοστά θηλασμού. Ο στόχος του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για 50% αποκλειστικό θηλασμό μέχρι τους 6 μήνες πόρρω απέχει από τα ποσοστά της Κύπρου όπου μόνο περίπου το 5% των γυναικών συνεχίζει να θηλάζει αποκλειστικά μέχρι αυτή την ηλικία (τα τελευταία σχετικά δεδομένα που έχουμε είναι του 2015). Εν τω μεταξύ, αν παρατηρήσει κανείς τα ποσοστά θηλασμού κατά τις πρώτες 48 ώρες στην κλινική θα δει ότι μέχρι το 2020 (δηλαδή προ Γεσυ και προ πανδημίας) έφταναν μέχρι και το 91%. Από κει και πέρα, έχουμε μείωση μέχρι και στο 87% για το 2023 (τα τελευταία στατιστικά δεδομένα που διαθέτουμε), κάτι που πιθανώς οφείλεται στην υπερπληρότητα των ιδιωτικών (νυν ΓεΣΥ) κλινικών και τη μετακίνηση των εγκύων από τον δημόσιο στον ιδιωτικό (ΓεΣΥ) τομέα. Παρά τη μείωση, τα σχετικά υψηλά ποσοστά των πρώτων 48 ωρών όμως δείχνουν ότι οι γυναίκες θέλουν να θηλάσουν. Τι συμβαίνει και τα ποσοστά μειώνονται τόσο πολύ μέχρι να φτάσουμε τους έξι μήνες ζωής του βρέφους; Με αύξηση της άδειας μητρότητας/γονεϊκής άδειας πιθανόν να βλέπαμε κάποια βελτίωση. Μια γυναίκα που πρέπει να επιστρέψει στην εργασία της στους 5 μήνες θα προβληματιστεί πολύ εάν θα συνεχίσει τον θηλασμό.
-Τι ρόλο διαδραματίζει το ΓεΣΥ στην περιγεννητική φροντίδα; Βοηθά ή δυσχεραίνει την κατάσταση;
Αν δούμε μόνο τα στεγνά ποσοστά, θα διαπιστώσουμε ότι δυστυχώς, από το 2020 που εφαρμόστηκε πλήρως το ΓεΣΥ στη μαιευτική φροντίδα, τα ποσοστά καισαρικών τομών έχουν σημειώσει αύξηση από το 50% στο 60%. Ένας πιθανός λόγος είναι η μετακίνηση από τον δημόσιο τομέα προς τον ιδιωτικό. Σε μία κλινική που έχει μόνο δύο δωμάτια ωδινών αλλά πολλούς γυναικολόγους, οι οποίοι ταυτόχρονα έχουν δει αύξηση του όγκου εργασίας τους, είναι επόμενο ότι θα αυξηθούν οι προγραμματισμένες προκλήσεις (πολύ συχνά χωρίς ιατρική αιτιολογία. Εάν το σύστημα δεν επιβάλει συνεργασία μεταξύ γυναικολόγων, ώστε όταν λείπει ο ένας να αναλαμβάνει ο άλλος, αλλά ταυτόχρονα εάν και οι ίδιες οι μητέρες δεν συμβιβαστούν με την ιδέα ότι μπορεί και να γεννήσουν με άλλο γιατρό εκτός της πρώτης τους επιλογής, τότε είναι πολύ δύσκολο να επέλθει αλλαγή. Επίσης το Υπουργείο Υγείας θα έπρεπε να αναλάβει έναν εποπτικό ρόλο, κάτι που δεν μπορεί να αναλάβει ο ΟΑΥ. Για παράδειγμα, θα έπρεπε να υπάρχει συσχέτιση του αριθμού των κλινών που διαθέτει μια κλινική αναλογικά με το προσωπικό και τον αριθμό των εγκύων που αναλαμβάνει. Παράλληλα, ο νόμος για τη στελέχωση των μαιευτηρίων με τον κατάλληλο αριθμό των μαιών, ο οποίος παραμένει σε αναστολή, θα έπρεπε να εφαρμοστεί άμεσα.
View this post on Instagram
-Ποια είναι τα επιχειρήματα κατά των καισαρικών και ποιες είναι οι επιπτώσεις για τις γυναίκες που προτιμούν τοκετό, αλλά εξαναγκάστηκαν να κάνουν καισαρική;
Η καισαρική ήταν και παραμένει μια σωτήρια επέμβαση για τη γυναίκα και το νεογνό. Τα επιχειρήματα είναι κατά των αναίτιων καισαρικών. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, πέρα από ένα ποσοστό (γύρω στο 15-20%), δεν υπάρχουν πλέον οφέλη για τον γενικότερο πληθυσμό από τις αυξημένες καισαρικές. Αντιθέτως, μία αναίτια καισαρική μπορεί να ενέχει περισσότερα ρίσκα τόσο για τη μητέρα όσο και για το νεογνό. Για παράδειγμα, μια επαναληπτική καισαρική αυξάνει τον κίνδυνο μητρικής θνησιμότητας 4 έως 6 φορές. Ένα μωρό που γεννιέται με καισαρική έχει αυξημένες πιθανότητες να χρειαστεί νοσηλεία στη Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας, να παρουσιάσει αργότερα στη ζωή του άσθμα, διαβήτη, αλλεργίες, έκζεμα. Είναι σημαντικό για τον κόσμο να γνωρίζει ότι ο Φυσιολογικός Τοκετός Μετά από Καισαρική (VBAC) είναι μια ασφαλής διαδικασία που συστήνεται για την πλειονότητα των γυναικών. Απλώς πολλοί γιατροί στην Κύπρο προτιμούν να εστιάσουν στα ρίσκα του VBAC αντί στα ρίσκα της επαναληπτικής καισαρικής.
Είναι δεδομένο λοιπόν, ότι το ποσοστό του 60% που σημειώνεται στην Κύπρο δεν αφορά περιπτώσεις καισαρικές που ήταν όλες απαραίτητες. Συχνά ακούμε γυναικολόγους να ισχυρίζονται πως οι γυναίκες το ζητούν, ότι τάχα το προτιμούν για να μην πονέσουν, ακόμα και για να έχει το μωρό τους συγκεκριμένο ζώδιο. Όταν όμως μια γυναίκα μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από φόβο για τον τοκετό, είναι πιθανό να επιλέξει από μόνη της καισαρική. Η δουλειά του γυναικολόγου είναι πρώτα να ακούσει προσεκτικά τους φόβους της κάθε γυναίκας (και να μην τους απορρίψει ως αβάσιμους) και να παρέχει στη γυναίκα ολοκληρωμένη πληροφόρηση για τις διαθέσιμες επιλογές. Αυτές είναι οι βασικές αρχές της ουσιαστικής συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων από κοινού με τους ΕΥ. Αυτό είναι Φροντίδα Μητρότητας με Σεβασμό.
Γνωρίζουμε από τη βιβλιογραφία ότι πολλές γυναίκες οδηγούνται ακόμα και σε επιλόχειο κατάθλιψη από το τραύμα του τοκετού που μπορεί να τους προκλήθηκε από μια αναίτια καισαρική ή έναν βίαιο κολπικό τοκετό.
-Για ποια προβλήματα κυρίως αποτείνονται σε εσάς για βοήθεια και πώς τα προσεγγίζετε;
Πολλές γυναίκες έρχονται κοντά μας αναζητώντας βοήθεια για να ξεπεράσουν το ψυχολογικό τραύμα του τοκετού. Τις φέρνουμε σε επαφή και με άλλες γυναίκες που μπορεί να πέρασαν παρόμοιες καταστάσεις, ενώ συστήνουμε να επισκεφτούν κάποιον επαγγελματία ψυχικής υγείας. Άλλες γυναίκες αναζητούν συμβουλές για τον τοκετό τους, για VBAC (φυσιολογικό τοκετό μετά από καισαρική) ή για θηλασμό. Παρόμοια, τις βοηθούμε να ενδυναμωθούν ώστε να εντοπίσουν μόνες τους ποιος είναι ο κατάλληλος ΕΥ για τις ίδιες, αυτός που θα τους συμπεριφερθεί με σεβασμό και θα τις ακούσει πραγματικά. Παράλληλα, τις ενθαρρύνουμε να βρουν μαία και φυσικά πάντοτε τις παραπέμπουμε στη δωρεάν εκπαιδευτική μας πλατφόρμα Baby Buddy (www.babybuddy.com.cy), όπου μπορούν να βρουν επιστημονικά τεκμηριωμένη πληροφόρηση, δοσμένη με απλό και κατανοητό τρόπο.
-Ποιους στόχους έχει επιτύχει η οργάνωση μέχρι στιγμής;
Ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματά μας είναι πως πλέον, ως μέλη της ΟΣΑΚ αλλά και του νεοσύστατου Κυπριακού Λόμπι Γυναικών, βρισκόμαστε στο τραπέζι των δημόσιων συζητήσεων και διαπραγματεύσεων στα θέματα που μας αφορούν. Εκπροσωπήσαμε την οργάνωση κατά την προσαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών για την καισαρική τομή, υπήρξαμε μέλη της ad hoc επιτροπής για την Προώθηση του Φυσιολογικού Τοκετού και τη Μείωση της Προωρότητας, λάβαμε μέρος στην ανάπτυξη της Εθνικής Στρατηγικής μαζί με όλους τους φορείς, ενώ είμαστε και μέλη της Επιτροπής Παρακολούθησης της Εφαρμογής της εν λόγω Στρατηγικής. Φυσικά υπάρχει πολύς ακόμα δρόμος να διανύσουμε μέχρι να δούμε ουσιαστικές αλλαγές.
