Σε μια εργατική συνοικία της Μαδρίτης, η Σόνια Μοράν, μια 54χρονη ταμίας σούπερ μάρκετ από το Εκουαδόρ, βιώνει την πιο σκοτεινή πλευρά μιας στεγαστικής κρίσης που έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο πιεστικά κοινωνικά και οικονομικά ζητήματα της Ισπανίας.

Αν και τυπικά είναι ιδιοκτήτρια του μικρού διαμερίσματος στην περιοχή Ουσέρα, είχε αθετήσει το στεγαστικό της δάνειο πριν από χρόνια και έκτοτε έχει παγιδευτεί σε μια νομικά «γκρίζα ζώνη». Πρόσφατα μαγείρευε για την κόρη της όταν χτύπησε το θυροτηλέφωνο και ένας άνδρας με μαύρα ρούχα εμφανίστηκε στην πόρτα. «Ή θα συνεργαστείς ή θα ερχόμαστε κάθε μέρα», της είπε, καθώς αρνήθηκε να τον αφήσει να μπει. «Μια μέρα θα βγεις να αγοράσεις ψωμί και δεν θα μπορέσεις να ξαναμπείς».

Αντίστοιχα περιστατικά εκτυλίσσονται σε ολόκληρη την Ισπανία, όπου η στεγαστική κρίση κλιμακώνεται. Τα κυβερνητικά μέτρα προστασίας, τα οποία αναμένεται να παραταθούν για άλλη μία χρονιά αυτή την εβδομάδα, έχουν πολώσει περαιτέρω την αγορά. Η κυβέρνηση Σάντσες προχώρησε στην παράταση της λεγόμενης «κοινωνικής ασπίδας», ενός μέτρου που απαγορεύει τις εξώσεις σε ευάλωτα νοικοκυριά. Οι επικριτές λένε ότι το «μπλόκο» στις εξώσεις, ενώ δεν κάνει αρκετά για να αντιμετωπίσει τις ελλείψεις κατοικιών, δημιουργεί κίνητρα για να μην πληρώνουν οι λιγότερο προνομιούχοι «καταπατητές», όπως τους αποκαλούν. Η στεγαστική κρίση είναι κοινός τόπος σε πολλές χώρες του κόσμου, η Ισπανία όμως είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη. Οι ρίζες του προβλήματος ανάγονται στην οικονομική κρίση του 2008, όταν το ισπανικό τραπεζικό σύστημα φορτώθηκε με επισφαλή δάνεια ύψους 200 δισ. ευρώ.

Η κατασκευαστική δραστηριότητα «πάγωσε» τότε, ενώ ταυτόχρονα η Ισπανία εξελίχθηκε στην ταχύτερα αναπτυσσόμενη οικονομία της Ευρωζώνης, με τη μετανάστευση να αυξάνει ραγδαία τον πληθυσμό. Ο Γκρεγκόριο Ισκέρδο, διευθυντής του Ινστιτούτου Οικονομικών Σπουδών, επισημαίνει ότι οι επιπτώσεις της κρίσης είναι ασύμμετρες: οι νέες οικογένειες και οι μετανάστες δαπανούν το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για στέγαση, την ώρα που οι ιδιοκτήτες πλουτίζουν και οι ελλείψεις κατοικιών καθιστούν το δικαίωμα στη στέγη απρόσιτο προνόμιο.

Το θέμα έχει λάβει τέτοιες διαστάσεις που η Idealista, η κορυφαία πλατφόρμα ακινήτων της χώρας, δημιούργησε ειδική κατηγορία για την πώληση «κατειλημμένων ακινήτων». Το τέταρτο τρίμηνο του 2025, καταγράφηκαν περίπου 24.000 τέτοιες καταχωρίσεις, αποτελώντας το 3% του συνόλου των προς πώληση κατοικιών. Τα ακίνητα αυτά πωλούνται συχνά με έκπτωση έως και 40%, καθώς οι αγοραστές δεν μπορούν να τα επισκεφθούν ούτε να λάβουν τραπεζικό δάνειο, μετατρέποντας την αγορά κατοικίας σε ένα πεδίο κερδοσκοπίας για όσους διαθέτουν ρευστότητα.

Πίσω από τους αριθμούς κρύβονται άνθρωποι και από τις δύο πλευρές, όπως η Τζέμα Λόπεζ, μια διοικητική υπάλληλος που κληρονόμησε το διαμέρισμα των γονιών της. Οι ενοικιαστές της σταμάτησαν να πληρώνουν και η ίδια αδυνατεί πλέον να καλύψει τα δικά της στεγαστικά βάρη, καταγγέλλοντας ότι το κράτος «νίπτει τας χείρας του».

Τον Νοέμβριο του 2024, ξεκίνησε διαδικασίες για την έξωσή τους. Καθώς η νομική διαμάχη παρατείνεται στο υπερφορτωμένο δικαστικό σύστημα της Ισπανίας, η ίδια αγωνίζεται να πληρώσει τα στεγαστικά δάνεια για το ενοικιαζόμενο διαμέρισμα, καθώς και για το δικό της σπίτι.

«Με οδηγούν στη χρεοκοπία. Δεν είμαστε μεγάλοι ιδιοκτήτες, funds ή κερδοσκόποι. Είμαστε κανονικοί άνθρωποι, εργαζόμενοι», λέει. Στo τέλoς Ιανουαρίου μάλιστα συμμετείχε σε μια μικρή συγκέντρωση διαμαρτυρίας μπροστά από τη Βουλή, αναμένοντας νέα για το αν θα παραταθεί το διάταγμα που απαγορεύει τις εξώσεις ευάλωτων οικογενειών. Οπως πολλοί άλλοι μικροί ιδιοκτήτες, είναι απογοητευμένη. Η απόγνωσή τους έχει τροφοδοτήσει την άνοδο εταιρειών όπως η Desokupa, οι οποίες υπόσχονται εξώσεις με συνοπτικές διαδικασίες, ακροβατώντας συχνά στα όρια της νομιμότητας.

Την ίδια στιγμή, τα χρέη ιδιωτών όπως η Μοράν έχουν καταλήξει σε διεθνή επενδυτικά κεφάλαια. Το δικό της δάνειο, αφού άλλαξε χέρια πολλές φορές, ανήκει πλέον στην Promontoria Backgammon, θυγατρική της Cerberus Capital Management. Παρά τις διαβεβαιώσεις των κεφαλαίων για δίκαιη μεταχείριση, οι πλειστηριασμοί συνεχίζονται, χωρίς απαραιτήτως να απαλλάσσουν τους δανειολήπτες από το συνολικό χρέος τους, το οποίο διογκώνεται από τόκους και δικαστικά έξοδα.

Η ισπανική κυβέρνηση επιχειρεί να εκτονώσει την πίεση επενδύοντας 10,5 δισ. ευρώ σε ένα ταμείο για την κατασκευή 15.000 κοινωνικών κατοικιών ετησίως. Πρόκειται όμως για ένα ελάχιστο κλάσμα των αναγκών σε μια χώρα όπου τα ενοίκια ξεπερνούν πλέον το ήμισυ του κατώτατου μισθού. Στο μεταξύ, η κοινωνική ένταση μεταφέρεται στους δρόμους, με τα συνδικάτα ενοικιαστών να σχηματίζουν ανθρώπινες αλυσίδες για να εμποδίσουν την αστυνομία, φωτίζοντας ένα βαθύ χάσμα που καμία νομοθετική παράταση δεν μπορεί να γεφυρώσει οριστικά.