Με τους πολίτες να εκλέγουν με την ψήφο τους την επόμενη Βουλή των Αντιπροσώπων, τρεις βετεράνοι πολιτικοί που πέρασαν από τα βουλευτικά έδρανα γυρίζουν τον χρόνο πίσω και ανακαλούν μνήμες από εποχές που σήμερα φαντάζουν άγνωστες. Ιωάννης Κασουλίδης από τον ΔΗΣΥ, Τάκης Χατζηδημητρίου από την ΕΔΕΚ και Σταύρος Ευαγόρου από το ΑΚΕΛ θυμούνται άγνωστες πτυχές της πολιτικής τους διαδρομής στη Βουλή. Αγωνίες και κόπους να εξασφαλίσουν την ψήφο των πολιτών, συναισθήματα από τις επιτυχίες, δυσκολίες κατά την εξάσκηση των καθηκόντων τους. Δεν διστάζουν να συγκρίνουν το τότε με το σήμερα και αποκαλύπτουν τα μυστικά ούτως ώστε κάποιος υποψήφιος να είχε πιθανότητες εκλογής. Με αρκετές νουθεσίες στους βουλευτές που θα εκλεγούν και οι τρεις βετεράνοι πολιτικοί δεν παραλείπουν να υπενθυμίσουν το πολιτικό ήθος και επίπεδο στις σχέσεις που είχαν με άλλους βουλευτές αντίπαλων κομμάτων.

Ο Κύπριος εκτιμά πολύ την προσωπική επαφή

ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΣΟΥΛΙΔΗΣ - Βουλευτής ΔΗΣΥ 1991 - 1993

–Πότε εκλεγήκατε για πρώτη φορά βουλευτής;

–Το 1991. Διετέλεσα βουλευτής για σχεδόν 18 μήνες και μετά κλήθηκα από τον Γλαύκο Κληρίδη, ο οποίος εν τω μεταξύ είχε εκλεγεί Πρόεδρος της Δημοκρατίας, να αναλάβω τη θέση του κυβερνητικού εκπροσώπου την οποία υπηρέτησα για άλλα τέσσερα χρόνια και μετά διορίστηκα υπουργός Εξωτερικών για άλλα έξι χρόνια.

–Πώς βιώσατε την εκλογή σας στη Βουλή των Αντιπροσώπων;

–Ήταν συναισθήματα χαράς και ικανοποίησης, διότι κατάφερα την εκλογή μου. Τότε η καταμέτρηση των ψήφων γινόταν σε κέντρα καταμέτρησης και ως εκ τούτου δεν ήμουν εκεί. Πήγαινα για να μάθω και βρήκα έναν που έβγαινε και μου είπε «εσύ είσαι μέσα». Αυτό δεν το έχω ξεχάσει.

–Τότε τι έπρεπε να κάνει ένας υποψήφιος για να εκλεγεί βουλευτής;

–Επειδή τότε δεν υπήρχαν οι δυνατότητες του σήμερα (μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή προσωπικής προβολής) θυμάμαι πως το μότο μου ήταν κατά την προεκλογική εκστρατεία όσο περισσότερες χειραψίες μπορούσα να κάνω με τους ψηφοφόρους. Παράλληλα, κινήθηκα στους χώρους σύναξης των ψηφοφόρων στα σωματεία, στα καφενεία όπου ήταν δυνατόν να γίνει η προσωπική επαφή. Ήξερα ότι ο Κύπριος εκτιμά πολύ την προσωπική επαφή, γιατί ξέρει όταν θα χρειασθεί τον βουλευτή του θα μπορεί εύκολα να τον συναντήσει.

–Φαντάζομαι πως θα πρέπει να είχατε λιώσει αρκετές σόλες παπουτσιών κατά την προεκλογική περίοδο.

–Σε όλη μου τη ζωή το ίδιο έκανα. Μετά ήταν η εκλογή μου στην Ευρωβουλή. Ήταν μια συνεχής προσπάθεια.

–Η προεκλογική περίοδος σε πόσο χρόνο πριν από τις εκλογές ξεκινούσε;

–Πολύ καιρό πριν, όχι κατά την προεκλογική περίοδο. Όπως ξέρετε, τότε χρειάστηκε να περάσουμε πρώτα από επαρχιακές συνελεύσεις του κόμματος για να πάρουμε το χρίσμα του υποψηφίου. Όπως τότε ήταν και η σειρά που κατατασσόσουν στο ψηφοδέλτιο, που δεν ήταν η αλφαβητική. Η κατάταξη γινόταν με βάση τις ψήφους που λάμβανε κάποιος υποψήφιος από τις επαρχιακές συνελεύσεις. Τότε είχα τον αριθμό 7.

–Ο βουλευτής, τότε, είχε κύρος στην κοινωνία;

–Ναι είχε. Νομίζω ότι είχε περισσότερο απ’ ό,τι έχει σήμερα.

–Είσαστε αναγνωρίσιμος όταν κυκλοφορούσατε στην πόλη;

–Δεν μπορούσα να κάνω μια βόλτα στους δρόμους και τα καταστήματα γιατί με σταματούσαν και μου μιλούσαν, κάτι το οποίο εμπόδιζε τη σύζυγό μου να κοιτάζει τις βιτρίνες των καταστημάτων.

–Ποιες ήταν οι σχέσεις σας με βουλευτές άλλων κομμάτων;

–Πολύ φιλικές. Πολύ φιλικές με όλους. Μπορεί να υπήρχαν αντεγκλήσεις από το βήμα της Βουλής, αλλά η φιλία και η καλή σχέση δημιουργήθηκε. Δεν θα ξεχάσω και θα ονομάσω δυο άτομα που για μένα έχουν σημασία. Τον μακαρίτη δικηγόρο Γιαννάκη Αγαπίου, έναν αγαπητότατο και φίλτατο κύριο που τη φιλία μας δεν θα ξεχάσω ποτέ και τον Νίκο Κατσουρίδη. Μάλιστα λεγόταν χαρακτηριστικά τότε τι Κατσουρίδης τι Κασουλίδης.

–Σήμερα ο πολιτικός λόγος στη Βουλή έχει αναβαθμιστεί;

–Έχει αναβαθμιστεί διότι τότε δεν είχαμε ούτε βοηθούς ούτε είχαμε την πολυτέλεια στήριξης του κοινοβουλευτικού μας έργου. Έπρεπε μόνοι μας να μελετήσουμε. Τότε σημαντική ήταν η θέση του κόμματος, δηλαδή ήταν μια συλλογική προσπάθεια για τη μελέτη και πώς έπρεπε να ψηφίσουμε εντός της Βουλής.

–Ο βουλευτής έκανε «εξυπηρετήσεις» στους ψηφοφόρους του;

–Έπρεπε να μην αγνοεί τους ψηφοφόρους του. Έπρεπε να κοιτάζει, όπως και σήμερα, τα προβλήματα που έχουν, την αγωνία για την επαγγελματική αποκατάσταση των παιδιών τους. Δεν ήταν ρουσφέτι. Εγώ δεν αποδέχομαι ότι έκανα ρουσφέτι.

Υπήρχε αλληλοσεβασμός και αρκετή συνεργασία

ΣΤΑΥΡΟΣ ΕΥΑΓΟΡΟΥ - Βουλευτής ΑΚΕΛ 2001 - 2016

–Πότε εισήλθατε για πρώτη φορά στη Βουλή ως βουλευτής;

–Το 2001 ως βουλευτής Αμμοχώστου και παρέμεινα για τρεις θητείες, έως το 2016. Οι μνήμες που έχω είναι πολλές. Μπήκα στη Βουλή και συμμετείχα στην Επιτροπή Οικονομικών με θέμα τον προϋπολογισμό. Ήταν μια τεράστια πρόκληση. Είχα εμπειρίες αλλά δεν σας κρύβω ότι αντιμετώπισα δυσκολίες. Ήταν μια περίοδος δύσκολη αλλά στη συνέχεια έγινε εύκολη. Το 2002 θυμάμαι τις έντονες διαπραγματεύσεις κομμάτων και κυβέρνησης για να γίνει η πρώτη μεγάλη φορολογική μεταρρύθμιση. Με συνεργασία καταφέραμε, τότε, να κάνουμε μια επαναστατική μεταρρύθμιση.

–Μια δύσκολη στιγμή κατά την κοινοβουλευτική σου θητεία;

–Σίγουρα περί τα τέλη του 2012 και προηγουμένως που βλέπαμε την άσχημη κατάσταση των δημόσιων οικονομικών, αλλά και τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι τράπεζες. Τότε ήταν που έγινε το κούρεμα των ελληνικών ομολόγων, παρά τις διαβεβαιώσεις του διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας για τις τράπεζες.

–Στην εποχή σας τι έπρεπε να κάνει ένας υποψήφιος για τα εκλεγεί βουλευτής;

–Βλέποντας σήμερα αλλά και τότε, ανάλογα με το κάθε πολιτικό κόμμα και τις εσωτερικές του διαδικασίες ενεργούν και οι υποψήφιοι βουλευτές. Βλέπουμε σήμερα για παράδειγμα υποψήφιους να έχουν γεμίσει τη μισή Κύπρο με αφίσες. Στην περίπτωση του ΑΚΕΛ όλα γίνονται οργανωμένα ακόμα και σήμερα. Σήμερα υπάρχουν και τα κοινωνικά δίκτυα. Παρόλα αυτά και τότε και σήμερα η προεκλογική εκστρατεία γίνεται οργανωμένα. Δεν θα δούμε υποψήφιο βουλευτή του ΑΚΕΛ να τοποθετήσει προσωπικές του αφίσες. Εκδίδεται ένα φυλλάδιο με τα βιογραφικά του κάθε υποψηφίου και αυτό είναι όλο. Ο Σταύρος Ευαγόρου δεν πήγαινε μόνος του να κάνει προεκλογική συγκέντρωση, αλλά οργανωμένα. Αυτό χαίρομαι που υπάρχει και σήμερα. Αλληλομαχαιρώματα και αλληλοφαγώματα δεν υπήρχαν.

–Ο βουλευτής είχε κύρος σε σχέση με το σήμερα;

–Πιστεύω ότι είχε περισσότερο. Υπήρχε σεβασμός και περισσότερη σοβαρότητα. Έχει αλλάξει πολύ το κλίμα. Υπάρχει θυμός, δυσφορία, υπάρχουν προβλήματα πολλά μέσα στον κόσμο. Αυτά μετατρέπονται σε θυμό, ο κόσμος γίνεται θύμα λαϊκισμού.

–Οι σχέσεις μεταξύ όλων των βουλευτών;

–Τότε υπήρχε αλληλοσεβασμός, υπήρχε και αρκετή συνεργασία ακόμα και με αντίπαλα κόμματα.

–Ο πολιτικός λόγος στη Βουλή είναι αναβαθμισμένος;

–Πιστεύω πως όχι. Πρέπει να βρούμε το μέτρο, οι έντονες αντιπαραθέσεις στο τέλος της ημέρας τον κόσμο δεν τον ενθουσιάζουν. Ο κόσμος λέει «έτους, πάλε μαλώνουν».

–Οι βουλευτές στην εποχή σου κάνανε εξυπηρετήσεις;

–Εξυπηρετήσεις πάντα ο κόσμος θα ζητά γιατί κουβαλάμε δυστυχώς μια κουλτούρα. Σε άλλα κόμματα περισσότερο και σε άλλα λιγότερο. Το θέμα εξαρτάται από τον ίδιο τον βουλευτή. «Δεν μπορώ να το κάνω, αυτό δεν γίνεται». Υπήρχαν περιπτώσεις που αφορούσαν πολύ σοβαρά θέματα όπως υγείας, που δεν μπορούσες να τα αγνοήσεις και να μη σηκώσεις το τηλέφωνο. Αλλά ποτέ δεν σήκωσα το τηλέφωνο για να σβήσω το πρόστιμο κάποιου ή να πάρει προαγωγή που δεν εδικαιούτο.

–Ένας βουλευτής του τότε θα μπορούσε να σταθεί αξιοπρεπώς σε προεκλογική με τα δεδομένα και απαιτήσεις του σήμερα;

–Πιστεύω ακράδαντα πως ναι. Με σοβαρότητα και τις εμπειρίες του μπορεί να είναι παράδειγμα.

–Μπορείτε να μας κάνετε μια σύγκριση του τότε και του σήμερα για τους βουλευτές;

–Δεν είμαι από αυτούς που λένε ότι «στον καιρό μας εμείς είμαστε καλύτεροι». Υπάρχουν βουλευτές εργατικότατοι και σήμερα, βουλευτές που ξεχωρίζουν. Πρέπει να προωθήσουμε αυτά τα παραδείγματα για να βρούμε ένα πρότυπο για τον Κύπριο βουλευτή.

Ο βουλευτής διαδραμάτιζε ρόλο τοπικού παράγοντα

ΤΑΚΗΣ ΧΑΤΖΗΔΗΜΗΤΡΙΟΥ - Βουλευτής ΕΔΕΚ 1976 - 2001

–Είστε από τους παλαιότερους βουλευτές. Πότε εκλεγήκατε για πρώτη φορά;

–Το 1976, ήταν τότε που οι βουλευτές περίπου διοριζόμαστε παρά εκλεγόμαστε. Δηλαδή την πρωτοβουλία την είχε ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ΄ και γινόταν μια διευθέτηση κατανομής των εδρών. Ήταν το πλειοψηφικό σύστημα και κατά κάποιο τρόπο ήταν καθοδηγούμενες οι εκλογές. Ήταν εποχές όπου ήταν νωπές οι πληγές από την τραγωδία του 1974. Επανεξελέγην βουλευτής το 1985 και παρέμεινα μέχρι το 2001.

–Η πιο δύσκολη στιγμή στην κοινοβουλευτική σας θητεία ποια ήταν;

–Θυμάμαι πολύ έντονα το θέμα του Συνεργατισμού.

–Τι έπρεπε να κάνει ένας υποψήφιος, τότε, για να εκλεγεί βουλευτής;

–Να πάει στα χωριά, να ξέρει τους δρόμους και να ξέρει τα καφενεία των χωριών. Αντί για εκλογές έπρεπε να γίνονται εξετάσεις των υποψηφίων βουλευτών. Είχαμε μια προσωπική επαφή με το εκλογικό σώμα. Αυτό σήμαινε ότι ο υποψήφιος ήταν σε επαφή με την κοινωνία και τα προβλήματά της. Αν κοιτάξετε τα πρακτικά της Βουλής θα δείτε πόσα προβλήματα τοπικά, κοινωνικά, οικονομικά και αγροτικά φέρναμε μέσα στη Βουλή. Αργότερα προστέθηκαν και άλλα, όπως των ξένων εργατών και του τρόπου μεταχείρισής τους από εργοδότες και κοινωνία.

–Ο βουλευτής απολάμβανε του σεβασμού των πολιτών;

–Γνωρίσαμε και τότε την αμφισβήτηση, αλλά μπορούσαμε να την αντιμετωπίζουμε. Τους λέγαμε, ποιος ήταν πλάι σας όταν είχατε προβλήματα; Και κατά κάποιο τρόπο ο λόγος μας περνούσε. Μέσα στα χωριά υπήρχαν και τα τοπικά στελέχη που ήταν αφοσιωμένα.

–Με βουλευτές από αντίπαλα κόμματα υπήρχαν σχέσεις;

–Οι σχέσεις μας ήταν καλές εκτός από πρόσωπα που είχαν εμπλοκή στο πραξικόπημα και βρέθηκαν βουλευτές. Τότε μπορώ να πω δημιουργήθηκε μια κρίση με αποχώρηση από την Ολομέλεια όταν ανέβαιναν στο βήμα.

–Ο πολιτικός λόγος στη Βουλή είναι αναβαθμισμένος;

–Όσο μπορώ να παρακολουθήσω, στην εποχή μου υπήρχαν βουλευτές άλλων κομμάτων στους οποίους είχα και συνεχίζω να τους έχω εκτίμηση για τον ρόλο που διαδραμάτισαν.

–Εξυπηρετήσεις από πλευράς βουλευτών γινόντουσαν;

–Την πρώτη περίοδο με πολύ περιορισμένους θεσμούς και περιορισμένα όρια δημοκρατικής λειτουργίας του πολιτεύματος, ο βουλευτής διαδραμάτιζε ρόλο κοινωνικού και τοπικού παράγοντα. Ακόμα δεν υπήρχαν εκλεγμένοι κοινοτάρχες ή κοινοτικές αρχές και κατά κάποιο τρόπο ο βουλευτής τούς αναπλήρωνε. Τα προσωπικά θέματα του καθενός έπρεπε να τα αξιολογήσεις και να πράξεις ανάλογα. Πηγαίναμε σε υπουργούς, αλλά τις περισσότερες φορές ήταν και υπαρκτά προβλήματα και δεν υπήρχαν οι θεσμοί και οι διαδικασίες που σήμερα υπάρχουν.

–Μπορεί να γίνει μια σύγκριση του βουλευτή της εποχή σας με έναν σημερινό;

–Τότε δεν ξοδεύαμε χρήματα για να βγούμε βουλευτές. Το μεγαλύτερο ποσό που ξόδεψα ήταν όταν στις βουλευτικές του 1996 και 2001 έστειλα επιστολές σε περιορισμένο αριθμό ψηφοφόρων με τις θέσεις του κόμματός μου. Τώρα είναι τα μέσα μαζικής ενημέρωσης είναι ένας διαφορετικός κόσμος, που ειλικρινά δεν μπορώ να παρακολουθήσω.