Στα μέσα της δεκαετίας του 2000, όταν ταξίδεψα για πρώτη φορά στο Λος Αντζελες, έκπληκτη έβλεπα την επιγραφή «Nails & Waxing» σχεδόν στα μισά καταστήματα στους κεντρικούς δρόμους, κάτι ανήκουστο τότε, σε τέτοια έκταση, για την Ευρώπη. Σήμερα, στις περισσότερες πόλεις της Γηραιάς Ηπείρου αυτό που κάποτε έμοιαζε με ιδιορρυθμία της αμερικανικής Δύσης έχει γίνει καθημερινή πραγματικότητα. Οι αριθμοί το επιβεβαιώνουν: το μέγεθος της παγκόσμιας αγοράς προϊόντων περιποίησης νυχιών εκτιμήθηκε το 2025 σε σχεδόν 16 δισ. δολάρια και αναμένεται να έχει φτάσει στα 40 δισ. μέχρι το 2035. Αδιαμφισβήτητος «πρωταγωνιστής» στις παρεχόμενες υπηρεσίες είναι το μανικιούρ με υλικά που πολυμερίζονται, όπως το «ημιμόνιμο» ή το τζελ. Χάρη στη χρήση λάμπας υπεριώδους ακτινοβολίας (UV) το βερνίκι πολυμερίζεται, προσφέροντας αποτέλεσμα πιο λείο, καθώς και χρώμα πιο έντονο και πιο λαμπερό, που μπορεί να αντέξει για εβδομάδες, χωρίς να χρειάζεται επιπλέον περιποίηση. Τι σημαίνει, όμως, αυτό για τα νύχια και την υγεία τους;

Η βιβλιογραφία μόλις τα τελευταία χρόνια άρχισε να εμπλουτίζεται με σχετικές μελέτες. Αργοπορημένα και τα αντανακλαστικά των εποπτικών αρχών της Ευρωπαϊκής Ενωσης: τον Σεπτέμβριο του 2025 αποφασίστηκε η απαγόρευση της χημικής ουσίας TPO (Trimethylbenzoyl Diphenylphosphine Oxide, δηλαδή ενός συνθετικού φωτοκινητή, όπως λέγεται, που συμβάλλει στη σκλήρυνση) η οποία περιέχεται σε πολλά τζελ· συμπεριελήφθη στις καρκινογόνες, μεταλλαξιογόνες και τοξικές για την αναπαραγωγή ουσίες και ζητήθηκε η απόσυρση των αποθεμάτων από την αγορά. Μη ρωτήσετε αν γίνονται σχετικοί έλεγχοι, το ερώτημα θα θεωρηθεί ρητορικό… Αλλωστε, ειδικά σε πρώτες ύλες που εισάγονται από χώρες της Ασίας, η ετικέτα δεν ταιριάζει πάντα με το περιεχόμενο. Και, επιπλέον, εκτός από τους κινδύνους που κρύβει η TPO, υπάρχουν και οι αλλεργικές αντιδράσεις. Σχεδόν οι μισές από τις επιστημονικές μελέτες που έχουν γίνει για τα τζελ μανικιούρ αναφέρουν την αλλεργική δερματίτιδα επαφής (εμφανίζεται με ερυθρότητα, οίδημα, ονυχόλυση και δυστροφία της πλάκας του νυχιού, συχνά συνοδευόμενη από κνησμό) ως ανεπιθύμητο αποτέλεσμα. Η αναζήτηση του hashtag #gelallergy στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποκαλύπτει το μέγεθος του προβλήματος.

Στην ακτινοβολία

Η UVA ακτινοβολία που χρησιμοποιείται στις λάμπες αυτές (και ως «φουρνάκια νυχιών» τις βρίσκει κανείς στο εμπόριο) είναι ικανή να προκαλέσει βλάβες στα κύτταρα του δέρματος, κυρίως μέσω οξειδωτικών αντιδράσεων (παραγωγή ελευθέρων ριζών). «Η ένταση της ακτινοβολίας, η διάρκεια και η συχνότητα της έκθεσης καθορίζουν την έκταση των βλαβών: από ρυτίδωση λόγω καταστροφής των κολλαγόνων ινών, κηλίδες και δυσχρωμίες εξαιτίας της δυσλειτουργίας των μελανοκυττάρων, μέχρι ευρυαγγείες και ευθραυστότητα αγγείων λόγω λέπτυνσης του τοιχώματός τους. Ολα αυτά, δηλαδή, που συνθέτουν την κλινική εικόνα της φωτογήρανσης. Επιπλέον, οι οξειδωτικές αντιδράσεις ενδέχεται να επηρεάσουν το DNA των κυττάρων του δέρματος, προκαλώντας μεταλλάξεις που οδηγούν σταδιακά σε προκαρκινικές ή και καρκινικές βλάβες», επισημαίνει η δερματολόγος – αφροδισιολόγος Αθηνά Ματέκοβιτς – Νταλαμάγκα. «Θεωρητικά, η σύντομη έκθεση κατά τη διάρκεια του μανικιούρ ενέχει ελάχιστο κίνδυνο. Ωστόσο, η συχνή και επαναλαμβανόμενη χρήση αυξάνει σωρευτικά τον βαθμό έκθεσης και συνεπώς τον κίνδυνο το εκτεθειμένο δέρμα να εμφανίσει πρώιμα σημάδια γήρανσης, καθώς και επιθηλιώματα (καρκινώματα), ακόμη και μελάνωμα. Σημειωτέον ότι δεν είναι όλες οι λάμπες που κυκλοφορούν στο εμπόριο ασφαλείς. Αρκετές δεν τηρούν τις απαραίτητες προδιαγραφές, με αποτέλεσμα να εκπέμπουν περισσότερη και πιο επικίνδυνη ακτινοβολία».

Βοηθάει η χρήση αντηλιακού στα χέρια πριν από την εφαρμογή του τζελ; Αν ναι, με ποιο δείκτη προστασίας; «Συνιστάται η χρήση προϊόντος με SPF≥30 σε όλη τη ραχιαία επιφάνεια του άκρου, καθώς και στις φάλαγγες των δακτύλων. Εναλλακτικά, θα μπορούσε κανείς να χρησιμοποιήσει γάντια με κομμένες τις άκρες τους, από ύφασμα συνθετικό σκούρο ή με αντηλιακή προστασία (UPF≥30)», εξηγεί η κ. Ματέκοβιτς – Νταλαμάγκα.

Και μετά στον τροχό

Τα νύχια με «ημιμόνιμο» είναι πιο όμορφα, πιο λαμπερά, πιο ανθεκτικά. Κανένα μανικιούρ, όμως, δεν διαρκεί για πάντα. Εδώ αρχίζουν τα (ακόμη πιο) δύσκολα. Ο πολυμερισμός που συντελείται στην ειδική λάμπα είναι χημική διαδικασία κατά την οποία το βερνίκι μετατρέπεται από υγρό σε στερεό, δημιουργώντας ένα σκληρό και αδιαπέραστο «φιλμ». Μόλις πολυμεριστεί πλήρως, δεν μπορεί πλέον να αφαιρεθεί όπως συμβαίνει με τα συμβατικά βερνίκια όσο είναι ακόμη νωπά. Αυτό γίνεται έπειτα από εμποτισμό σε ασετόν με τη χρήση λίμας ή ειδικού μεταλλικού αξεσουάρ ή και με σβουράκι (ηλεκτρικό τροχό). Και συχνά, με τέτοιες επιθετικές τεχνικές αφαίρεσης, μαζί με το τζελ αφαιρούνται και στρώματα της φυσικής κερατίνης των νυχιών, της ινώδους πρωτεΐνης που τα ενδυναμώνει και συμβάλλει στην προστασία τους. Τα νύχια λεπταίνουν, γίνονται ολοένα και πιο εύθραυστα, ξεφλουδίζουν με το παραμικρό. Επίσης, η χρήση τζελ –αλλά και ψεύτικων νυχιών– για πολύ καιρό αυξάνει τον κίνδυνο εγκλωβισμού υγρασίας, δημιουργώντας ιδανικό περιβάλλον για αναπαραγωγή μυκήτων ή βακτηρίων, όπως η ψευδομονάς η πυοκυανική, που προκαλεί το «σύνδρομο των πράσινων νυχιών»: βακτηριακή λοίμωξη που χαρακτηρίζεται από γαλαζοπράσινο πύον. Σε άτομα, μάλιστα, με εξασθενημένο ανοσοποιητικό ή με παθήσεις όπως ο διαβήτης, οι επιπλοκές ενδέχεται να είναι σοβαρές. Και ας μην ξεχνάμε ότι αμφίβολης προέλευσης και ποιότητας «φουρνάκια» για μανικιούρ στο σπίτι πωλούνται σχεδόν παντού ή παραγγέλλονται online, αυξάνοντας τα περιστατικά όχι μόνον αλλεργιών, αλλά και εγκαυμάτων.

Η καλή κατάσταση των νυχιών δεν είναι μόνο θέμα αισθητικής, θυμίζουν οι ειδικοί. «Για να αντιληφθείτε πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος τους, προσπαθήστε να φανταστείτε πώς θα ήταν η ζωή μας αν δεν είχαμε νύχια στα χέρια και στα πόδια μας. Δεν θα μπορούσαμε να κάνουμε λεπτούς χειρισμούς, όπως να ανοίξουμε ένα αναψυκτικό. Επίσης, τα άκρα των δακτύλων μας θα ήταν εκτεθειμένα σε τραυματισμούς: τα πόδια από τα παπούτσια, για παράδειγμα», λέει στην «Κ» η Αθηνά Ματέκοβιτς – Νταλαμάγκα. «Κι επειδή στα nail salons ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο να καθαρίζονται “τα πετσάκια”, ας έχουμε υπόψη μας ότι πρόκειται για το επωνύχιο, μια μεμβράνη στερεά προσκολλημένη πάνω στο νύχι. Ο ρόλος της είναι να σφραγίζει ερμητικά τον χώρο στον οποίο βρίσκεται η μήτρα του νυχιού, η περιοχή απ’ όπου κυρίως αναπτύσσεται. Αν εμείς τα σπρώχνουμε με τα εργαλεία μανικιούρ, τα ξεκολλάμε και τα κόβουμε, ανοίγουμε διάπλατα τον δρόμο για την είσοδο μικροοργανισμών, με αποτέλεσμα επώδυνες λοιμώξεις (παρωνυχίες) που χρήζουν άμεσης θεραπευτικής αντιμετώπισης».