Προωθείται ως φυσικό φάρμακο για την υπερπλασία του προστάτη και είναι ένα κορυφαίας εμπορικής αξίας συμπλήρωμα διατροφής. Εξάγεται από τους καρπούς που παράγει ο φοίνικας saw palmetto, φυτό ενδημικό στις νοτιοανατολικές Ηνωμένες Πολιτείες.

Κατά μία εκτίμηση, πάνω από το ένα τρίτο των ενήλικων Αμερικανών που λαμβάνουν συμπληρώματα χρησιμοποιούν συγκεκριμένα το saw palmetto. Μερικά δεδομένα υποστηρίζουν ότι το saw palmetto έχει αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες και ότι η χρήση του ως παραδοσιακού φαρμάκου χρονολογείται πάνω από έναν αιώνα.

Όμως οι άνδρες θα πρέπει να αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό τα υποτιθέμενα οφέλη του για την υγεία του προστάτη. «Το saw palmetto είναι απίθανο να σας βλάψει, αλλά πιθανότατα ούτε και θα σας προσφέρει σημαντικά οφέλη», λέει η δρ Heidi Rayala, χειρουργός ουρολόγος στο συνεργαζόμενο με το Χάρβαρντ Beth Israel Deaconess Medical Center και αναπληρώτρια καθηγήτρια ουρολογίας στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ.

ΚΥΠ και η δυνητική δράση του saw palmetto

Είναι σύνηθες για τους άνδρες να εμφανίζουν υπερπλασία του προστάτη ή καλοήθη υπερπλασία του προστάτη (ΚΥΠ), σε μεγαλύτερη ηλικία. Η ΚΥΠ εμποδίζει τη ροή των ούρων μέσω της ουρήθρας, προκαλώντας συμπτώματα απόφραξης, τα οποία είναι δυνατό να επιδεινωθούν με τον χρόνο.

Ωστόσο, δεν είναι απολύτως σαφές με ποιον τρόπο μπορεί να δρα το saw palmetto στον προστάτη για τη βελτίωση των συμπτωμάτων. Ορισμένα στοιχεία υποδηλώνουν ότι μιμείται τη δράση κάποιων φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της ΚΥΠ, μεταξύ των οποίων των αναστολέων της 5-α-αναγωγάσης, όπως η φιναστερίδη, οι οποίοι συρρικνώνουν τον προστατικό αδένα.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, κανένα φυτικό συμπλήρωμα δεν έχει εγκριθεί ως θεραπεία της ΚΥΠ. Η Αμερικανική Ουρολογική Ένωση εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι μελέτες που υποστηρίζουν το saw palmetto για την αντιμετώπιση της υπερπλασίας του προστάτη έχουν πολλαπλές ατέλειες, συμπεριλαμβανομένης της βραχείας διάρκειας και της έλλειψης μαρτύρων στους οποίους χορηγήθηκε placebo. Η πλειονότητα των δεδομένων υποστήριξης προέρχονται από μικρές μελέτες που χρηματοδοτήθηκαν από εταιρείες πώλησης συμπληρωμάτων διατροφής.

Τι δείχνουν οι τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες;

Έρευνες που έχουν διενεργηθεί με την καλύτερη μέθοδο δεν εμφανίζουν οφέλη από το saw palmetto για την ΚΥΠ. Κατά τη διάρκεια μιας μελέτης, 225 άνδρες με μέτρια έως σοβαρή ΚΥΠ έλαβαν αγωγή είτε με placebo είτε με 160 χιλιοστόγραμμα (mg) saw palmetto, δύο φορές ημερησίως για ένα έτος. Οι ερευνητές δεν εντόπισαν καμία διαφορά στις εκβάσεις, αλλά επίσης αναγνώρισαν ότι οι δόσεις που δοκιμάστηκαν στη μελέτη ενδέχεται να ήταν υπερβολικά χαμηλές για να αποδώσουν μετρήσιμη δράση.

Έτσι, κατά τη διάρκεια μιας μεγαλύτερης μεταγενέστερης μελέτης, οι ερευνητές δοκίμασαν υψηλότερες δόσεις saw palmetto, από 320 mg τρεις φορές ημερησίως. Σχεδόν 370 άνδρες ηλικίας 45 ετών και άνω τυχαιοποιήθηκαν σε ομάδες θεραπείας ή εικονικού φαρμάκου. Έπειτα από ενάμισι έτος, οι άνδρες και των δύο ομάδων ανέφεραν πως ένιωθαν είτε «όχι χειρότερα» είτε «λίγο καλύτερα». Είναι αξιοσημείωτο πως 40% των ανδρών που έλαβαν αγωγή με εικονικό φάρμακο δήλωσαν ότι τα συμπτώματά τους είχαν βελτιωθεί, υποδηλώνοντας ότι απλώς και μόνο η πράξη της λήψης ενός χαπιού μπορεί να έχει σχέση με τα οφέλη που αντιλαμβάνονται με τη λήψη του συμπληρώματος.

Ο δρ Michael Barry, καθηγητής ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ, ήταν επικεφαλής της μελέτης. Παροτρύνει τους άνδρες να συμβουλεύονται τον γιατρό τους πριν δοκιμάσουν το saw palmetto, κυρίως προκειμένου να αποκλείσουν άλλα πιθανά αίτια απόφραξης του ουροποιητικού, που μπορεί να περιλαμβάνουν καρκίνο της ουροδόχου κύστεως ή του προστάτη. Επίσης, το saw palmetto μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα του αίματος για δημιουργία θρόμβων, γεγονός που το καθιστά επικίνδυνο για άνδρες που λαμβάνουν αντιπηκτικά.

Πρόσφατα αποτελέσματα και σχόλια

Πρόσφατα δεδομένα για το saw palmetto και την ΚΥΠ προέρχονται από μια ανασκόπηση Cochrane Review 27 μελετών ελεγχόμενων με εικονικό φάρμακο που συμπεριέλαβαν συνδυαστικά 4.656 συμμετέχοντες. Τα αποτελέσματα που δημοσιεύθηκαν το 2024 δεν έδειξαν βελτίωση στα συμπτώματα από το ουροποιητικό ή στην ποιότητα ζωής με τη λήψη saw palmetto (μόνο ή σε συνδυασμό με άλλα φυτικά συμπληρώματα) για διαφορετικά διαστήματα που φθάνουν τους 17 μήνες.

«Εάν τα συστατικά σε αυτά τα φυτικά προϊόντα ήταν αποτελεσματικά για τα συμπτώματα από το ουροποιητικό, οι φαρμακευτικές εταιρείες θα τα είχαν ήδη υποβάλει για έγκριση από τον FDA ως φάρμακα, τα οποία οι ασφαλιστικές εταιρείες θα είχαν την υποχρέωση να καλύψουν», λέει η δρ Rayala. «Δεν υπάρχει πρόβλημα να τα λάβετε, αλλά να είστε προσεκτικοί με τα υπερβολικά έξοδα (που δεν αποζημιώνονται) γι’ αυτές τις εναλλακτικές».

Τέλος, εξετάστε αυτή την επισήμανση σχετικά με το saw palmetto ενός άλλου ειδικού του Χάρβαρντ, του δρος Marc Garnick, καθηγητή Ιατρικής στην έδρα Gorman Brothers στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ και στο Beth Israel Deaconess Medical Center, και αρχισυντάκτη του Guide to Prostate Diseases (Οδηγού για τις Παθήσεις του Προστάτη) της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ (www.health.harvard.edu/prostate). «Είναι απλό να κατανοήσουμε γιατί σε τόσο πολλούς ανθρώπους αρέσει η ιδέα να λάβουν ένα φυσικής προέλευσης συμπλήρωμα για την αντιμετώπιση προβλημάτων του ουροποιητικού στη μέση ηλικία», λέει ο δρ Garnick. «Ωστόσο, τα στοιχεία αποτελεσματικότητας με το saw palmetto είναι ελλιπή και η χρήση του για την ΚΥΠ και για άλλα κοινά συμπτώματα από το ουροποιητικό χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση της πιθανής αιτίας θα πρέπει να αποτρέπεται».

Πηγή: Harvard Health Publishing