Αλεξάνδρα Βουδούρη
Σε σαφή προειδοποίηση για την ενεργειακή «ασφάλεια» της Ευρώπης μετά τις επιθέσεις κατά του Ιράν από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ προχώρησε χθες η δεξαμενή σκέψης Bruegel στις Βρυξέλλες.
Το Ιράν παράγει περίπου το 5% του παγκόσμιου πετρελαίου, όμως το διακύβευμα είναι πολύ μεγαλύτερο από τη δική του παραγωγή. Συνολικά 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου ημερησίως διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, ποσότητα που αντιστοιχεί σε «περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης», σημειώνει το Bruegel.
Για την Ευρώπη είναι κρίσιμης σημασίας το γεγονός ότι όλες οι εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που αντιστοιχούν περίπου στο 20% του παγκόσμιου εμπορίου LNG, μεταφέρονται μέσω του περάσματος αυτού, το οποίο στο στενότερο σημείο του έχει πλάτος μόλις 39 χιλιόμετρα.
Κατά μήκος των ιρανικών ακτών, οι Φρουροί της Επανάστασης ελέγχουν μεγάλο αριθμό πυραύλων και drones, τα οποία έχουν ήδη χρησιμοποιήσει για να πλήξουν το Ντουμπάι, το Μπαχρέιν, αμερικανικές βάσεις στην περιοχή και, σύμφωνα με πληροφορίες, τρία φορτηγά πλοία.
Ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπος στις τιμές της ενέργειας θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια των εχθροπραξιών και από το πώς αυτές θα επηρεάσουν τη ναυσιπλοΐα
Από τα πρώτα πλήγματα στις 28 Φεβρουαρίου, η ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών έχει επιβραδυνθεί σχεδόν μέχρι πλήρους ακινησίας, αναφέρει το Bruegel.
Ο άμεσος αντίκτυπος στις τιμές της ενέργειας ήταν σημαντικός. Οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν κατά περίπου 8% και η ευρωπαϊκή τιμή του φυσικού αερίου κατά περίπου 20% το πρωί της 2ας Μαρτίου.
Ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπος στις τιμές της ενέργειας θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια των εχθροπραξιών και από το πώς αυτές θα επηρεάσουν τη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ. Μια σύντομη σύγκρουση θα ενσωμάτωνε ένα γεωπολιτικό «ασφάλιστρο κινδύνου» στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Το τι θα συμβεί στη συνέχεια θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια της σύγκρουσης και από το εάν θα παραμείνει αποκλεισμένη η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Μια παρατεταμένη αντιπαράθεση θα μείωνε τα παγκόσμια αποθέματα και θα έσφιγγε περαιτέρω τις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Η Ευρώπη, από την πλευρά της, εξαρτάται λιγότερο από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο του Κόλπου σε σύγκριση με την Κίνα, την Ινδία ή την Ιαπωνία αλλά, όπως αναφέρει ο Σιμόνε Ταλιαπιέτρα του Bruegel, η γηραιά ήπειρος παραμένει ευάλωτη ως προς το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG).
Εάν οι ροές υγροποιημένου φυσικού αερίου μέσω των Στενών συνεχίσουν να παραμένουν μπλοκαρισμένες, η Ευρώπη θα «αναγκαστεί» να ανταγωνιστεί τους Ασιάτες αγοραστές για ευέλικτα φορτία στις παγκόσμιες αγορές spot — μια κατάσταση που είχε παρατηρηθεί τελευταία φορά κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης 2021-2023. Αυτός ο ανταγωνισμός πιθανότατα θα ωθήσει τις τιμές του φυσικού αερίου στην Ε.Ε. ακόμη υψηλότερα.
Η Ευρώπη εισέρχεται επίσης σε αυτή την κρίση με μειωμένα αποθέματα φυσικού αερίου. Τα αποθέματα ανέρχονταν σε 46 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) στο τέλος Φεβρουαρίου 2026, από 60 bcm το 2025 και 77 bcm το 2024. «Τα χαμηλότερα αποθέματα θα μπορούσαν να περιπλέξουν την αναπλήρωση ενόψει του επόμενου χειμώνα και να αυξήσουν την πίεση στο ενεργειακό κόστος της βιομηχανίας εάν οι διαταραχές συνεχιστούν», σημειώνει το Bruegel.
Τα ευρωπαϊκά αποθέματα φυσικού αερίου βρίσκονται επί του παρόντος μόλις στο 30%, επίπεδο που η Kομισιόν χαρακτήρισε «ασφαλές», καθώς η ευρωπαϊκή περίοδος θέρμανσης πλησιάζει στο τέλος της.
Μετά το τέλος της συνεδρίασης του κολλεγίου ασφαλείας χθες, η Κομισιόν ανέφερε ότι θα συγκαλέσει συνάντηση εμπειρογνωμόνων για το πετρέλαιο, ενώ ζήτησε από τα κράτη μέλη να ενημερώσουν σχετικά με τις εκτιμήσεις για τα αποθέματά τους.
Ωστόσο, δεν έχει ακόμα διοργανώσει αντίστοιχη συνάντηση εμπειρογνωμόνων για το φυσικό αέριο. Ο λόγος είναι ότι δεν υπάρχει προσώρας κάτι «ανησυχητικό» σύμφωνα με την αρμόδια εκπρόσωπο της Κομισιόν Άννα -Κάιζα Ίτκονεν ως προς το φυσικό αέριο, λόγω της διαφοροποίησης των ευρωπαϊκών προμηθειών.
Το εκτελεστικό όργανο της Ε.Ε επισήμανε χθες ότι «παρακολουθεί στενά τόσο τις εξελίξεις στις τιμές όσο και στον εφοδιασμό» και ότι θα συγκαλέσει εντός της εβδομάδας την πρώτη συνεδρίαση «ομάδας δράσης για την ενέργεια με τα κράτη μέλη, σε συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας».
Η νέα σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, ωστόσο, υπενθυμίζει την κρίση φυσικού αερίου του 2022 μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Για τους Ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, η μόνη λογική κίνηση είναι περισσότερη πράσινη ενέργεια, υποστηρίζει ο Ταλιαπιέτρα του Bruegel.
«Η έκθεση της Ευρώπης σε γεωπολιτικά σοκ παραμένει ριζωμένη στη συνεχιζόμενη εξάρτησή της από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα» τονίζει ο ίδιος. Για τον λόγο αυτό οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα πρέπει να προετοιμαστούν για μια ενδεχομένως παρατεταμένη αντιπαράθεση στη Μέση Ανατολή, ενισχύοντας — και όχι υποχωρώντας από — την ενεργειακή μετάβαση.
