Ο ρόλος του Πακιστάν ως μεσολαβητή στη σύγκρουση της Μέσης Ανατολής «εξέπληξε πολλούς, αν και ίσως δεν θα έπρεπε», σχολιάζει το BBC.

Οπως συνόψιζε προ ημερών σε ανάλυσή του το CNN, το Πακιστάν:

• Μοιράζεται εκτενή σύνορα με το Ιράν και συνδέεται με αυτό μέσω πολιτιστικών και θρησκευτικών δεσμών, ενώ φιλοξενεί τον μεγαλύτερο πληθυσμό σιιτών μουσουλμάνων εκτός Ιράν.
• Σε αντίθεση με τις ισλαμικές χώρες του Κόλπου, δεν φιλοξενεί αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις και γι’ αυτό μέχρι στιγμής δεν έχει αποτελέσει στόχο των ιρανικών πυραύλων και drones.
• Εχει αναδειχθεί εκ νέου ως σημαντικός εταίρος των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια της δεύτερης θητείας του Τραμπ, χάρη εν μέρει στα αποθέματα σπάνιων γαιών και κρίσιμων ορυκτών που ισχυρίζεται ότι διαθέτει.
• Εχει στην ηγεσία του ισχυρού στρατού του τον Ασίμ Μουνίρ, με τον οποίο ο Ντόναλντ Τραμπ έχει αναπτύξει ισχυρούς δεσμούς, συναντώντας τον πολλές φορές και αποκαλώντας τον ως τον «αγαπημένο του στρατάρχη». Κατά τη συνάντησή του με τον Μουνίρ το περασμένο καλοκαίρι στο Οβάλ Γραφείο, ο Τραμπ επισήμανε ότι οι Πακιστανοί «γνωρίζουν πολύ καλά το Ιράν, καλύτερα από τους περισσότερους».
• Εχει επίσης τα δικά του ισχυρά εσωτερικά κίνητρα για να πιέσει προς την αποκλιμάκωση της έντασης. Η χώρα της Νότιας Ασίας με πληθυσμό 230 εκατομμυρίων κατοίκων είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε οποιαδήποτε παρατεταμένη περιφερειακή σύγκρουση λόγω της εξάρτησής της από τις ενεργειακές προμήθειες της Μέσης Ανατολής.

Ωστόσο, δεν είναι λίγοι όσοι διατυπώνουν επιφυλάξεις για το πώς μία χώρα που βρίσκεται σε σύγκρουση με δύο γείτονές της –την Ινδία και το Αφγανιστάν– είναι σε θέση να αυτοπροβάλλεται ως «ειρηνοποιός».

O Ντόναλντ Τραμπ έχει αποκαλέσει τον ισχυρό άνδρα του πακιστανικού στρατού, Ασίμ Μουνίρ, τον «αγαπημένο του στρατάρχη» – Φωτ.: Inter Services Public Relations via AP, File.

Η χώρα εξαπολύει από τα τέλη Φεβρουαρίου αεροπορικές επιδρομές κατά των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν, στοχεύοντας, όπως υποστηρίζει, «καίριες εγκαταστάσεις» τους. Παράλληλα, οι εντάσεις με την Ινδία, με αιχμή κυρίως το Κασμίρ, πυροδοτούν κατά καιρούς φόβους για πυρηνική κλιμάκωση.

Μέχρι στιγμής, το Πακιστάν ισορροπεί μεταξύ του Ιράν και των ΗΠΑ, μεταφέροντας μηνύματα μεταξύ των δύο πλευρών, φιλοξενώντας υπουργούς από άλλες ενδιαφερόμενες μουσουλμανικές χώρες και πραγματοποιώντας διπλωματικές τηλεφωνικές επικοινωνίες.

Ωστόσο, «αυτή η ισορροπία δεν είναι χωρίς κινδύνους», επισημαίνει το BBC.

Το διακύβευμα

Το Πακιστάν εξαρτάται ενεργειακά σε μεγάλο βαθμό από το εισαγόμενο πετρέλαιο, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ.

«Θα έλεγα ότι το Πακιστάν, περισσότερο από σχεδόν οποιαδήποτε άλλη χώρα εκτός της Μέσης Ανατολής, έχει πολλά να χάσει σε αυτή την υπόθεση», δήλωσε στη BBC ο Μάικλ Κούγκελμαν, ανώτερος ερευνητής για τη Νότια Ασία στο Atlantic Council.

«Εχει πραγματικά έντονο συμφέρον να κάνει ό,τι μπορεί για να συμβάλει στις προσπάθειες αποκλιμάκωσης».

Στις αρχές Μαρτίου, η κυβέρνηση του Πακιστάν αύξησε την τιμή της βενζίνης και του ντίζελ κατά περίπου 20%, ενώ έχει θέσει σε ισχύ μέτρα –όπως την τετραήμερη εβδομάδα εργασίας για τους δημόσιους υπαλλήλους– σε μια προσπάθεια εξοικονόμησης καυσίμων.

«Αν ο πόλεμος συνεχιστεί, οι οικονομικές πιέσεις στο Πακιστάν θα αυξηθούν δραματικά», λέει ο Φαρχάν Σιντίκι, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Ινστιτούτο Διοίκησης Επιχειρήσεων του Καράτσι.

Οι οικονομικές συνέπειες είναι μία παράμετρος των πιθανών συνεπειών μιας ενδεχόμενης κλιμάκωσης.

Τον Σεπτέμβριο του περασμένου έτους, το Πακιστάν υπέγραψε αμυντική συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία, συμφωνώντας ότι «οποιαδήποτε επιθετική ενέργεια εναντίον της μίας χώρας θα θεωρείται επιθετική ενέργεια εναντίον και των δύο».

Αυτό οδήγησε σε ερωτήματα σχετικά με το τι θα έκανε το Πακιστάν αν η Σαουδική Αραβία, επικαλούμενη τη συμφωνία, εντασσόταν στον πόλεμο.

«Το πρόβλημα για εμάς είναι πως αν μας ζητηθεί να εμπλακούμε στον πόλεμο στο πλευρό της Σαουδικής Αραβίας, ολόκληρο το δυτικό μας σύνορο θα καταστεί σε μεγάλο βαθμό μη ασφαλές», λέει ο Σιντίκι.

Το Πακιστάν βρίσκεται ήδη σε «ολικό πόλεμο» με το Αφγανιστάν, κατηγορώντας τους Ταλιμπάν για υπόθαλψη τρομοκρατών εντός των συνόρων του – κάτι που η κυβέρνηση των Ταλιμπάν αρνείται.

Στις κατά καιρούς επικρίσεις περί αντιφατικής στάσης απέναντι στη διπλωματία, την οποία προκρίνει στις υποθέσεις άλλων, αλλά παρακάμπτει στις δικές του, το Πακιστάν αντιτείνει πως στην περίπτωση του Αφγανιστάν προσπάθησε για χρόνια μέσω διαπραγματεύσεων, οι οποίες όμως δεν απέδωσαν την απαιτούμενη ασφάλεια.

Αφγανός μπροστά από έναν τοίχο σε ένα κέντρο απεξάρτησης που καταστράφηκε κατά τη διάρκεια πακιστανικής αεροπορικής επιδρομής στην Καμπούλ. Πολλοί καταλογίζουν στο Ισλαμαμπάντ α λα καρτ χρήση της διπλωματίας – Φωτ.: REUTERS/Sayed Hassib

Ωστόσο, το άνοιγμα ενός νέου μετώπου δεν είναι η μόνη ανησυχία σε περίπτωση εμπλοκής του Πακιστάν στον πόλεμο, με κάποιους αναλυτές να διατυπώνουν φόβους ακόμη και εσωτερικής αστάθειας λόγω του έντονου φιλοϊρανικού αισθήματος στη χώρα.

«Το κοινό αίσθημα στο Πακιστάν είναι συντριπτικά φιλοϊρανικό», λέει η Μαλέχα Λόντι, πρώην πρέσβειρα του Πακιστάν στις ΗΠΑ, στο Ηνωμένο Βασίλειο και στον ΟΗΕ. «Είμαι σίγουρη ότι οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων στο Πακιστάν έχουν δείξει μεγάλη ευαισθησία σε αυτό το θέμα».

Σημειώνεται πως τις ημέρες που διαδέχτηκαν τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν ακολούθησαν ογκώδεις διαδηλώσεις υπέρ του Ιράν, με πολλούς διαδηλωτές να πέφτουν νεκροί – μεταξύ αυτών κι εκείνοι που επιχείρησαν να εισβάλουν στο αμερικανικό προξενείο στο Καράτσι.

Τι κερδίζει

Ωστόσο, σύμφωνα με το BBC, αν το εγχείρημα πετύχει, θα ενισχύσει σημαντικά τη διεθνή εικόνα του Πακιστάν.

«Το Πακιστάν είναι πολύ ευαίσθητο στις επικρίσεις ότι δεν έχει επιρροή στη διεθνή σκηνή. Δεν νομίζω ότι αυτό είναι το βασικό κίνητρό του για τη στάση που έχει υιοθετήσει, αλλά σίγουρα σχετίζεται», λέει ο Κούγκελμαν.

«Πρόκειται για διπλωματία υψηλού κινδύνου, χωρίς αμφιβολία», προσθέτει ο Λόντι. «Είναι υψηλού κινδύνου και υψηλής ανταμοιβής. Αν πετύχει, φυσικά, θα εκτοξεύσει το Πακιστάν στην κορυφή του παγκόσμιου διπλωματικού παιχνιδιού».

Και αν δεν πετύχει; Σύμφωνα με τη Λόντι, η ζημιά δεν θα είναι μεγάλη.

«Θα θεωρηθεί πως το Πακιστάν κατέβαλε προσπάθεια καλή τη πίστη. Και αν αυτό δεν απέδωσε, δεν ήταν λόγω έλλειψης ικανοτήτων εκ μέρους του, αλλά επειδή έχουμε να κάνουμε με έναν άνθρωπο που είναι τρομερά απαιτητικός και εντελώς, εντελώς αναξιόπιστος», λέει η ίδια, αφήνοντας αιχμές για το ευμετάβολο του χαρακτήρα του Τραμπ.

Από την άλλη, ο Κούγκελμαν διαβλέπει τον κίνδυνο το Πακιστάν να κατηγορηθεί για «αφέλεια» σε μία προσχηματική διαδικασία διαπραγματεύσεων, ενώ οι δύο πλευρές απλώς θα συνεχίσουν στην οδό της κλιμάκωσης.

«Το Πακιστάν θα μπορούσε να εκτεθεί σε κατηγορίες ότι ήταν αφελές. Και ότι εμπλέχθηκε σε μια προσπάθεια διαπραγμάτευσης, ενώ και οι δύο πλευρές προσπαθούσαν να δημιουργήσουν κάποιο περιθώριο για να εξετάσουν τα επόμενα βήματά τους προς την κλιμάκωση», σημειώνει.

Μη συμβατικό διπλωματικό πόκερ

Κανείς δεν ξέρει πώς θα εξελιχθούν οι διαπραγματεύσεις, ωστόσο, σύμφωνα με το BBC, αυτό που είναι σαφές είναι ότι το Πακιστάν έσπευσε να κεφαλαιοποιήσει τη σχέση του με τον Τραμπ.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπας Φαϊζάλ μπιν Φαρχάν Αλ Σαούντ, και ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Μοχάμαντ Σεμπάζ Σαρίφ, στο πρωθυπουργικό μέγαρο του Ισλαμαμπάντ για την αποκλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή – Φωτ.: Pakistan’s Ministry of Foreign Affairs/Handout via REUTERS

Η Λόντι υπενθυμίζει ότι το Πακιστάν πρότεινε τον Τραμπ για το Νόμπελ Ειρήνης «σε αναγνώριση της αποφασιστικής διπλωματικής του παρέμβασης» κατά τη διάρκεια της κρίσης μεταξύ Πακιστάν και Ινδίας το 2025, και ότι η Καμπούλ παρέδωσε στις ΗΠΑ τον άνδρα που κατηγορείται για τον σχεδιασμό της βομβιστικής επίθεσης στο αεροδρόμιό της κατά τη διάρκεια της αποχώρησης από το Αφγανιστάν.

«Το Πακιστάν έδωσε στον Τραμπ δύο πρώιμες νίκες, οι οποίες είναι πολύ σημαντικές για αυτόν. Αυτό έθεσε τις σχέσεις σε τροχιά και έφερε αυτή τη νέα θέρμη», είπε η Λόντι.

«Το Πακιστάν εμφανίζεται πρόθυμο να παίξει μη συμβατικά διπλωματικά παιχνίδια, σε αντίθεση με την Ινδία», προσθέτει ο Κούγκελμαν.

«Το γεγονός ότι οι ανώτεροι ηγέτες του Πακιστάν έχουν καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να κολακεύσουν τον πρόεδρο, έχει βοηθήσει πραγματικά τον σκοπό τους στην Ουάσιγκτον και έχει καταστήσει το Πακιστάν έναν πιο ελκυστικό διαμεσολαβητή στα μάτια της κυβέρνησης».

Ωστόσο, η σχέση με τις ΗΠΑ δεν είναι ο μόνος άσος στο μανίκι για το το Πακιστάν.

«Το Πακιστάν έχει συνειδητοποιήσει ότι η πολυμερής προσέγγιση είναι ο καλύτερος τρόπος για να κινηθεί κανείς στην περιφερειακή διπλωματία», εξηγεί ο Σιντίκι. «Ο κόσμος που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι ένας κόσμος όπου τα κράτη, και ιδίως οι μεσαίες δυνάμεις, αισθάνονται πιο άνετα με την υιοθέτηση μιας πολιτικής πολλαπλών συμμαχιών»

«Πιστεύω ότι ο λόγος για τον οποίο το Πακιστάν βρίσκεται στην καλύτερη θέση για να συνομιλήσει με το Ιράν είναι ότι δεν θεωρείται φιλοϊσραηλινό ούτε υπέρ το δέον φιλοαμερικανικό».

Ωστόσο, δεν είναι λίγοι όσοι εγείρουν σοβαρό σκεπτικισμό για την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας.

«Ας είμαστε ξεκάθαροι: οι πιθανότητες για μια συμφωνία δεν είναι και τόσο υψηλές, δεδομένης της μεγάλης δυσπιστίας που υπάρχει μεταξύ Αμερικανών και Ιρανών και των ακραίων απαιτήσεων τόσο από την αμερικανική όσο και από την ιρανική πλευρά», λέει ο Κούγκελμαν.

«Πιστεύω ότι αυτή η εξίσωση είναι η πιο δύσκολη που θα πρέπει να εξετάσει το Πακιστάν, αν τα σχέδιά του δεν αποδώσουν».