Πόλεμο μεταξύ των εμπλεκόμενων έχει προκαλέσει η έκδοση του νέου διατάγματος για μείωση της ελάχιστης ποσόστωσης αιγοπρόβειου γάλακτος στο χαλούμι ΠΟΠ από 25% σε 15% μέχρι το τέλος του 2026. Το μέλλον του σημαντικότερου κυπριακού εξαγωγικού προϊόντος βρίσκεται εκ νέου στο επίκεντρο, με τους εμπλεκόμενους φορείς να εκφράζουν εκ διαμέτρου αντίθετες θέσεις για την πορεία του χαλουμιού ΠΟΠ και συγκεκριμένα για την πρόνοια που προβλέπει συμμετοχή αιγοπρόβειου γάλακτος σε ποσοστό 51% μέχρι το 2029. Το ζήτημα αναμένεται να τεθεί ενώπιον των αρμόδιων αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης τον Ιούνιο του 2029, με τη λήξη της πενταετούς μεταβατικής περιόδου, οπότε και θα επανεξεταστεί το ισχύον πλαίσιο παραγωγής του χαλουμιού. Η απόφαση της κυβέρνησης για καταγραφή των διαθέσιμων ποσοτήτων γάλακτος μέσω του λογισμικού συστήματος του Υπουργείου Γεωργίας, σε συνάρτηση με τις παραλαβές γάλακτος από τις μονάδες παραγωγής, λήφθηκε λόγω των σοβαρών προβλημάτων που αντιμετώπισε το ζωικό κεφάλαιο το τελευταίο διάστημα, αλλά και της ανάγκης να διασφαλιστεί η ομαλή συνέχιση της παραγωγής χαλουμιού και η απρόσκοπτη πορεία των εξαγωγών.

Από τη μία πλευρά, οι τυροκόμοι θεωρούν ότι η συγκεκριμένη ρύθμιση ήταν αναγκαία για να προστατευθεί η βιωσιμότητα της βιομηχανίας χαλουμιού, η οποία στηρίζεται σε ποσοστό περίπου 90% στις εξαγωγές. Πιο συγκεκριμένα ο Σύνδεσμος τυροκόμων υποστηρίζει ότι η εφαρμογή υψηλότερης ποσόστωσης, υπό τις σημερινές συνθήκες έλλειψης γάλακτος, θα οδηγούσε σε εκτόξευση του κόστους παραγωγής, αύξηση των τιμών και απώλεια ανταγωνιστικότητας στις διεθνείς αγορές. Παράλληλα, οι τυροκόμοι τονίζουν ότι υπάρχουν σημαντικές συμβατικές υποχρεώσεις με εταιρείες του εξωτερικού, τις οποίες η Κύπρος οφείλει να τηρήσει.

Από την άλλη πλευρά, οι αιγοπροβατοτρόφοι αντιδρούν έντονα, εκφράζοντας φόβους ότι η συνεχής μείωση της ποσόστωσης απομακρύνει τη χώρα από τον βασικό στόχο του φακέλου ΠΟΠ, που προβλέπει μέχρι το 2029 συμμετοχή αιγοπρόβειου γάλακτος σε ποσοστό 51%. Οι αιγοπροβατοτρόφοι θεωρούν ότι η υποχώρηση αυτή υπονομεύει τη φιλοσοφία και την αυθεντικότητα του χαλουμιού ως προστατευόμενου προϊόντος ονομασίας προέλευσης, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί σοβαρά προβλήματα βιωσιμότητας για τους μικρούς παραγωγούς.

Στην ουσία, η τελευταία εξέλιξη αναδεικνύει τη δύσκολη ισορροπία που καλείται να διαχειριστεί το επόμενο διάστημα η κυβέρνηση γύρω από το χαλούμι ΠΟΠ, καθώς από τη μία θεωρείται αναγκαία η διατήρηση της αυθεντικότητας και της ταυτότητας του προϊόντος και, από την άλλη, προκύπτει η ανάγκη διασφάλισης της παραγωγικής επάρκειας, της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιμότητας μιας βιομηχανίας.

Οι τυροκόμοι

Οι τυροκόμοι υποστηρίζουν ότι η μείωση της ποσόστωσης αιγοπρόβειου γάλακτος στο 15% κρίθηκε αναγκαία, προκειμένου να προστατευθεί η παραγωγή χαλουμιού και να διασφαλιστεί η συνέχιση των εξαγωγών. Όπως ανέφερε στην «Κ» ο εκτελεστικός γραμματέας του Συνδέσμου Τυροκόμων, Μιχάλης Κούλουρος, η διαθέσιμη ποσότητα αιγοπρόβειου γάλακτος έχει επηρεαστεί σημαντικά λόγω των προβλημάτων που παρουσιάστηκαν στο ζωικό κεφάλαιο και των θανατώσεων ζώων, γεγονός που αποτυπώνεται και στα στοιχεία του λογισμικού συστήματος του Υπουργείου Γεωργίας, τα οποία θεωρεί αδιαμφισβήτητα. Η επικαιροποίηση των ποσοτήτων είναι προς το συμφέρον όλων επισημαίνει ο κ Κούλουρος. Όπως επισήμανε ο Σύνδεσμος προγραμματίζει τέλος του χρόνου να ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή όπως ο φάκελος για το χαλούμι με την ποσοστώση του 51% αιγοπρόβειου γάλακτος για το χαλούμι ΠΟΠ να διαφοροποιηθεί. Η εφαρμογή της πρόνοιας για 51% αιγοπρόβειο γάλα μέχρι το 2029 θα οδηγήσει σε σημαντική αύξηση του κόστους παραγωγής και κατ’ επέκταση της τιμής του χαλουμιού, με αρνητικές επιπτώσεις στην εμπορικότητα και την ανταγωνιστικότητα του προϊόντος στις διεθνείς αγορές εξήγησε. Ο κ Κούλουρος υπογράμμισε ακόμα ότι περίπου το 90% της παραγωγής χαλουμιού κατευθύνεται στις εξαγωγές και ότι οι κυπριακές τυροκομικές επιχειρήσεις έχουν ήδη συνάψει συμφωνίες με εταιρείες του εξωτερικού, τις οποίες οφείλουν να τηρήσουν. Μέχρι στιγμής ξεκαθάρισε δεν έχει παρουσιαστεί πρόβλημα στις εξαγωγές, χάρη στην ορθή διαχείριση που εφαρμόζουν οι ίδιοι οι τυροκόμοι. Ωστόσο, στην παρούσα φάση αρκετές επιχειρήσεις αναγκάζονται να αποσύρουν αιγοπρόβειο γάλα από άλλες χρήσεις ώστε να μπορέσουν να καλύψουν τις ανάγκες της ποσόστωσης για την παραγωγή χαλουμιού ΠΟΠ που προορίζεται για τις εξαγωγές. Καταλήγοντας, ο κ. Κούλουρος είπε ότι στόχος του Συνδέσμου είναι να διατηρηθούν η παραγωγή και οι εξαγωγές χαλλουμιού, οι οποίες, φέρνουν περίπου €350 εκατομμύρια στην οικονομία του τόπου.

Οι αιγοπροβατοτρόφοι

Βολές κατά της κυβέρνησης και ειδικότερα κατά της Υπουργού Γεωργίας εξαπολύει η Συντονιστική Επιτροπή της Ένωσης Ομάδων Παραγωγών Αιγοπροβατοτρόφων, με αφορμή το νέο διάταγμα που μειώνει στο 15% την ελάχιστη αναλογία αιγοπρόβειου γάλακτος για την παραγωγή χαλλουμιού ΠΟΠ.

Οι αιγοπροβατοτρόφοι κάνουν λόγο για «ξεκάθαρη απαξίωση ενός ολόκληρου κλάδου», υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση αγνόησε πλήρως τις ανησυχίες τους, παρότι, όπως σημειώνουν, αποτελούν τους βασικούς παραγωγούς της πρώτης ύλης για το χαλλούμι ΠΟΠ. Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται η Υπουργός Γεωργίας, την οποία κατηγορούν ότι «κόβει και ράβει την ποσόστωση κατά παραγγελία των τυροκόμων», υποστηρίζοντας πως οι συνεχείς μειώσεις ευνοούν τη χρήση αγελαδινού γάλακτος εις βάρος του αιγοπρόβειου.

Την ίδια ώρα θέτουν υπο αμφισβήτηση τα στοιχεία στα οποία βασίστηκε η απόφαση, χαρακτηρίζοντας πλέον «αναξιόπιστο» το σχετικό λογισμικό παρακολούθησης της παραγωγής γάλακτος.

Οι αγροτικές οργανώσεις

Την έντονη διαφωνία τους με την απόφαση της Κυβέρνησης για μείωση του ποσοστού συμμετοχής του αιγινού και πρόβειου γάλακτος στο χαλλούμι ΠΟΠ από 25% στο 15% εκφράζουν οι αγροτικές οργανώσεις ΠΕΚ, ΕΚΑ και Νέα Αγροτική Κίνηση, σημειώνοντας ότι «αυτή μόνο σκοπιμότητες εξυπηρετεί και όχι τη διασφάλιση του ΠΟΠ όπως αυτό έχει κατοχυρωθεί».

Σε κοινή ανακοίνωσή τους, οι αγροτικές οργανώσεις αναφέρουν ότι έχουν προειδοποιήσει με επιστολές τους έγκαιρα, ότι είναι αντίθετες με τη μείωση και έχουν θέσει σοβαρά ζητήματα και ερωτήματα.

Την ίδια ώρα, διερωτώνται «από πού προήλθε η αύξηση του αγελαδινού γάλακτος όπως φαίνεται στους πίνακες του Υπουργείου Γεωργίας, ενώ έχουμε και απώλειες αγελάδων λόγω του αφθώδους πυρετού που είχε ως αποτέλεσμα μεγάλες απώλειες αγελαδινού γάλακτος».

Διερωτώνται, ακόμη, αν έχει ελεγχθεί η πορεία της γαλακτόσκονης ώστε να διαπιστωθεί τυχόν χρήση της στην κατασκευή χαλλουμιού. Επίσης, διερωτώνται «γιατί και πώς αυξήθηκε η παραγωγή χαλλουμιού κατά 10% τον τελευταίο χρόνο» και «γιατί ξεπεράστηκε κατά 10% η συμφωνημένη οροφή στην χρήση αγελαδινού γάλακτος για κατασκευή χαλλουμιού ΠΟΠ όπως διαπιστώνεται στα ίδια τα στοιχεία του Υπουργείου Γεωργίας».

«Το χαλλούμι μετά την κατοχύρωσή του πρέπει να είναι ένα προϊόν, όπως όλα τα υπόλοιπα ΠΟΠ της Ευρώπης, που να συνδέεται με την παράδοση, τη μοναδικότητα και την ποιότητα, από την παραγωγή μέχρι τη μεταποίηση του γάλακτος, αποκτώντας παράλληλα την ανάλογη αξία, τόσο για τους παραγωγούς /κτηνοτρόφους, όσο και για τους τυροκόμους», επισημαίνουν οι αγροτικές οργανώσεις, τονίζοντας ότι «δεν πρέπει να κατασκευάζεται στη βάση των αναγκών της αγοράς και των βιομηχάνων, παρά μόνο σύμφωνα με τις κατοχυρωμένες προδιαγραφές».

«Εμείς θα συνεχίσουμε να λειτουργούμε όπως πάντοτε με υπευθυνότητα και τεκμηριωμένες απόψεις και προτάσεις και όχι με χαρακτηρισμούς και λαϊκίστικες προσεγγίσεις», καταλήγουν.

Η Υπουργός

Ερωτηθείσα σχετικά με το προσωρινό διάταγμα μείωσης της ποσόστωσης του χαλουμιού, η κ. Παναγιώτου ανέφερε ότι είναι ένα προσωρινό μέτρο «που αναγκαστικά έπρεπε να λάβουμε ακριβώς επειδή λόγω του αφθώδους πυρετού έχουν επηρεαστεί σημαντικά οι ποσότητες του αιγοπρόβιου γάλακτος».

«Έχουμε χάσει μέχρι στιγμής γύρω στο 10% των αιγοπροβάτων μας άρα ήταν λογικό να έχουμε και μείωση του αιγοπρόβιου γάλακτος», πρόσθεσε.

«Θυμίζω ότι η βασική προτεραιότητα της Κυβέρνησης είναι η διατήρηση των εξαγωγών μας στη βάση των οποίων στηρίζεται ουσιαστικά η μεγάλη αυτή βιομηχανία που αφορά το χαλούμι, από τους κτηνοτρόφους μέχρι τους τυροκόμους, και η δεύτερη βασική μας προτεραιότητα είναι η διασφάλιση του ΠΟΠ», είπε η κ. Παναγιώτου.

«Εμείς θέλουμε να είναι βιώσιμοι όλοι οι εμπλεκόμενοι στον κλάδο. Το προσωρινό μέτρο της μείωσης της ποσόστωσης του χαλουμιού γίνεται ακριβώς για να μπορέσουμε να διατηρήσουμε τις εξαγωγές μας που δίνουν εισόδημα στην πλειοψηφία των εμπλεκομένων του κλάδου» πρόσθεσε. «Γι’ αυτό παίρνουμε αυτό το προσωρινό μέτρο για να μην επηρεαστούν οι εξαγωγές», ανέφερε.

Η κ. Παναγιώτου σημείωσε ότι δεν επηρεάζει τους αιγοπροβατοτρόφους η ποσόστωση αυτή. «Έχουμε τη δέσμευση που μας έχει στείλει ο Σύνδεσμος Τυροκόμων και γραπτώς ότι θα συνεχίσουν να παραλαμβάνουν όλες τις ποσότητες γάλακτος χωρίς να αλλάξει οποιαδήποτε συμφωνία έχουν με τους αιγοπροβατοτρόφους μας», είπε. Ερωτηθείσα ανέφερε ότι το διάταγμα θα ισχύει μέχρι το τέλος του χρόνου και ότι παρακολουθούν συνεχώς τα δεδομένα που υπάρχουν στο λογισμικό που καταγράφονται οι παραδόσεις γάλακτος του αιγοπρόβιου γάλακτος. «Μακάρι να υπάρχει αύξηση και να ολοκληρωθεί αυτό και σίγουρα θα γίνει αναπροσαρμογή προς τα πάνω», είπε.

Το διάταγμα

Σύμφωνα με το διάταγμα ο Υπουργός Ενέργειας, μετά από αίτημα της Υπουργού Γεωργίας, ασκώντας τις εξουσίες που χορηγούνται, με το παρόν Διάταγμα ορίζει την ελάχιστη αναλογία αιγινού και πρόβειου γάλακτος στις πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή χαλλουμιού, την περίοδο μεταξύ της 15ης Μαΐου 2026 και της 31ης Δεκεμβρίου 2026, στο 15%.

Όπως αναφέρεται στο διάταγμα, οι ποσότητες αιγινού και πρόβειου γάλακτος που είναι σήμερα διαθέσιμες, όπως αυτές προκύπτουν από στοιχεία του Υπουργείου Γεωργίας, δεν επιτρέπουν τη συμμόρφωση όλων των παραγωγών χαλλουμιού με τις προδιαγραφές παραγωγής της προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης «Χαλλούμι» (Halloumi)/«Hellim» (ΠΟΠ).